Lamrim 2026
TUẦN 25 - NGÀY 15/09/2026
CHỦ ĐỀ: THIỀN VỀ THÂN NGƯỜI QUÝ BÁU VÀ VÔ THƯỜNG
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Hôm nay Thầy tiếp tục hướng dẫn về thân người quý báu. Đức Phật dạy rằng chúng ta phải luôn suy nghĩ tích cực. Ta phải nghĩ rằng mình đã may mắn và hạnh phúc đến mức nào khi có được thân người quý báu.
Trong cuộc sống, không phải lúc nào mọi việc cũng diễn ra như ý muốn. Khi có việc bất như ý xảy ra, ta lập tức cảm thấy mệt mỏi, chán nản. Ta nên biết rằng mọi thứ không có gì hoàn hảo. Dù mọi thứ không có gì hoàn hảo nhưng không có nghĩa là chúng ta phải buồn phiền vì điều đó. Tuy nhiên, thực tế là chúng ta vẫn cứ buồn phiền mỗi khi có việc xảy ra không như ý muốn.
Hãy nhìn những cặp vợ chồng, đôi khi họ có ý nghĩ rằng họ đã cưới sai người. Đó là bởi vì họ cứ mong muốn đối phương phải hoàn hảo nhưng đó là điều không thể. Trong cuộc đời này, không có gì hoàn hảo cả. Vì không nhận rõ điều đó nên ta đã tự làm cho cuộc đời của mình không hạnh phúc. Phật pháp lại tiếp cận theo một cách hoàn toàn khác. Đó là ta phải cảm thấy may mắn, hạnh phúc khi có được thân người.
Chúng ta nghe nhiều bài giảng Phật pháp nói rằng đời là bể khổ. Thầy nói rằng Thầy vào tu viện khi mới 5 tuổi và trong tu viện, Thầy thường hay nghe các vị khác nói rằng thế giới này chỉ toàn là khổ đau. Khi còn nhỏ, Thầy được về nhà trong các kỳ nghỉ đông. Khi đó, Thầy cảm thấy rất vui vì được ăn các món mẹ nấu và được chơi với các anh em… Lúc ấy, Thầy học được một điều: Thế giới không có gì khổ đau, chỉ ở trong tu viện mới khổ đau (Rinpoche cười).
Hầu hết chúng ta đang hiểu Phật pháp ở một khía cạnh sai lầm. Chúng ta cứ nghĩ rằng thế giới toàn khổ đau, nên khiến bản thân mình không được hạnh phúc. Thực tế, thế giới không hề khổ đau, mà chính chúng ta tự tạo khổ đau cho chính mình. Trong cuộc sống có rất nhiều điều tốt đẹp và có cả những điều tồi tệ. Nhưng chúng ta chỉ thấy những điều tồi tệ mà lại không thấy được những điều tốt đẹp. Đó mới là vấn đề.
Khi Thầy còn rất trẻ, sư phụ của Thầy có chuyến bay ra nước ngoài. Khi về nước, sư phụ của Thầy chia sẻ về khoảng thời gian rất tuyệt vời khi ở nước ngoài. Lúc đó, Thầy mới hỏi sư phụ của mình rằng: “Vậy sư phụ có thấy điều gì khổ đau hay không?”. Sư phụ của Thầy chỉ cười và nói rằng Ngài chẳng thấy gì cả. Đó là một câu trả lời rất thú vị. Lý do chính người ta cảm thấy đau khổ là vì họ không biết làm thế nào để giải quyết những vấn đề của bản thân. Đôi khi chẳng có vấn đề gì cả nhưng chính ta lại tự tạo vấn đề cho mình.
Có một nhà hoạt động xã hội và Thầy đã xem một trong những buổi trả lời phỏng vấn của anh ta. Khi được hỏi anh ta có gặp vấn đề gì không thì anh ta trả lời rằng anh ta không có vấn đề gì cả nhưng việc không có vấn đề gì bây giờ lại chính là vấn đề của anh ta. Vì thế, đôi khi chẳng có vấn đề gì cả nhưng chính ta lại khiến nó trở thành vấn đề của mình.
Nhà tâm lý học Sigmund Freud nói rằng tâm con người khó cảm thấy hạnh phúc. Bởi vì đôi khi mọi thứ có vẻ đã hoàn hảo, nhưng người ta vẫn nhìn thấy điều gì đó chưa hoàn hảo. Cho nên, Đức Phật dạy rằng chúng ta phải cảm thấy may mắn khi có được thân người.
Ở buổi học trước, Thầy đã dạy chúng ta phải tìm 3 điều tốt đẹp mình đang có và tìm 3 lý do vì sao chúng ta lại may mắn có được những điều tốt đẹp đó. Ta có nhớ những điều Thầy dạy hôm trước không? Chúng ta có thực hành chúng không? Thầy nghĩ rằng 90% học viên không có thực hành. Thầy vẫn hay nói rằng nếu chúng ta thực hành thì tốt, nếu không thực hành thì cũng tốt. Nếu chúng ta cảm thấy mọi thứ trong cuộc đời mình đều hoàn hảo thì đâu cần phải nghe giáo pháp của Thầy. Chỉ khi gặp vấn đề, chúng ta mới cần nghe pháp của Thầy (Rinpoche cười). Cho nên, nếu chúng ta thực hành thì tốt, còn không thực hành thì cũng tốt. Nhưng đừng quên thực hành. Bởi vì khi chúng ta biết phương pháp thực hành thì ít nhất khi có việc bất như ý xảy ra, chúng ta còn biết cách xử lý, đối diện với nó và đặc biệt là chia sẻ cách thực hành cho các thành viên trong gia đình mỗi khi họ gặp khó khăn, nhất là khó khăn về tinh thần.
Khi nói đến vấn đề thực hành, Đức Phật giảng dạy giáo pháp chủ yếu vì 2 lý do chính. Thứ nhất, Đức Phật giảng dạy giáo pháp để chúng sinh có thể chuyển hóa cách suy nghĩ. Phật pháp là những phương pháp thực hành giúp chúng ta chuyển hóa tư duy, suy nghĩ của mình. Đó là sự chuyển hóa từ bên trong. Cho nên, dù chúng ta có thực hành phương pháp thiền nào đi chăng nữa, điều cốt yếu là chúng ta phải thay đổi cách suy nghĩ của bản thân. Đó là điều đầu tiên Đức Phật muốn chúng ta thực hành. Điều thứ 2 là khi Đức Phật giảng dạy giáo pháp, Ngài luôn đề cao lòng từ bi, đặc biệt đối với những người không thể suy nghĩ một cách thấu đáo, không thể hành động một cách đúng đắn.
Hiện tại, Thầy đang ở Mông Cổ. Ở buổi học lần trước, Thầy đang ở đâu? Thầy nói rằng có thể chúng ta không nhớ Thầy dạy pháp gì, nhưng ít nhất hãy nhớ Thầy đang ở đâu khi lên lớp giảng bài (Rinpoche cười). Thầy thường hay cho học viên biết Thầy đang ở đâu vì muốn chắc chắn rằng chúng ta có tham gia lớp học đầy đủ. Dù Thầy hay di chuyển qua nhiều quốc gia khác nhau, Thầy luôn cố gắng lên lớp giảng bài cho học viên. Nhờ có Zoom, chúng ta có thể dễ dàng tham gia lớp học. Vì thế, hãy thực hành bằng cách nghĩ rằng ta rất may mắn khi có Zoom. Đó là phần thực hành nghĩ về thân người quý báu.
Đôi khi Thầy có nói chuyện bên lề một chút nhưng Thầy muốn nói rằng Zoom vận hành rất tốt. Bởi vì thông qua Zoom, Thầy có thể cầu nguyện cho người mất. Cho dù khoảng cách ở xa, Thầy vẫn có thể nhìn thấy họ và họ có thể nghe được tiếng đọc kinh cầu nguyện của Thầy trong lúc đang hấp hối. Đó là lý do ngay cả khi ngủ, Thầy cũng không tắt điện thoại, phòng trường hợp có cuộc gọi khẩn cấp cần Thầy cầu nguyện cho người bệnh, người mất. Vì Thầy thường xuyên di chuyển, múi giờ cũng thay đổi theo, nên Thầy không biết khi nào sẽ nhận được cuộc gọi. Do đó, Thầy không bao giờ tắt máy cả. Nhưng đừng hiểu nhầm rằng muốn gọi Thầy là gọi; nếu học trò làm vậy, Thầy sẽ chặn hết các cuộc gọi.
Nếu có vấn đề gì khẩn cấp, chúng ta có thể gọi đường dây nóng của Dipkar và thông tin sẽ được chuyển đến Thầy. Hiện tại, ở Việt Nam, có một người phụ nữ đang hấp hối. Thầy nói với họ rằng có thể gọi cho Thầy bất cứ lúc nào và Thầy sẽ truyền giới quy y cho người đó vào lúc sắp lâm chung. Thầy nói rằng Thầy làm việc với lòng từ bi nhưng từ bi của Thầy luôn đi kèm với trí tuệ, chứ Thầy không có làm việc một cách ngu ngốc (Rinpoche cười).
Thầy nói rằng Thầy không tắt điện thoại không có nghĩa là ai muốn gọi Thầy lúc nào là gọi. Chúng ta hãy nhớ điều đó. Nhưng khi có vấn đề nghiêm trọng như có người mất cần cầu nguyện, chúng ta có thể gọi vào đường dây nóng của Dipkar, thông tin sẽ được chuyển đến Thầy. Ở các quốc gia khác nhau, Dipkar đều có hệ thống tương tự như vậy. Chắc là chúng ta đã nghe đến đường dây nóng của Dipkar và đã chia sẻ thông tin về đường dây nóng này.
Thầy đã giảng về thân người quý báu. Bây giờ sang phần thực hành vô thường. Khi nói về vô thường, Đức Phật dạy rằng không có gì tồn tại mãi mãi. Điều đó rất quan trọng, cho nên chúng ta hãy thiết lập một kế hoạch phù hợp, đúng đắn cho cuộc sống của mình. Lỗi lầm lớn nhất mà chúng ta phạm phải là cứ nghĩ rằng chúng ta sẽ sống mãi. Thậm chí ta nghĩ rằng người thân của mình cũng sẽ sống hoài. Vì nghĩ như vậy, nên ta không biết trân trọng khoảnh khắc sống cùng với người thân của mình. Tận sâu trong thâm tâm, ta cứ nghĩ rằng mình và mọi người sẽ sống mãi.
Ở buổi học trước, Thầy đã thông báo về chuyến hành hương sang các thánh tích ở Ấn Độ vào tháng 12 này và Thầy cũng nhắc các học viên hãy tham gia kênh viber Dipkar Việt Nam để dễ dàng nhận thông tin từ lớp học.
Khi nói về thực hành vô thường, sách Giải Thoát Trong Lòng Tay hướng dẫn có 3 bước. Thứ nhất, cái chết là chắc chắn. Thứ 2, không biết lúc nào sẽ chết. Thứ 3, khi chết, chỉ có giáo pháp mới giúp được chúng ta.
Ở điểm thứ nhất “Cái chết là chắc chắn”, chúng ta cần hiểu rằng không có gì tồn tại mãi mãi. Cái chết chắc chắn sẽ đến với bản thân mình, với người thân, với tất cả mọi người. Cho nên, chúng ta hãy trân trọng khoảng thời gian ở cùng với người thân, bạn bè... Trong cuộc đời này, chỉ có duy nhất một ngày không may mắn. Đó là ngày mà chúng ta không còn thở. Tất cả các ngày khác còn lại đều là những ngày may mắn. Chúng ta có đang thở không? Bây giờ chúng ta vẫn còn đang thở nên hôm nay là ngày may mắn của chúng ta. Chúng ta có một buổi tối may mắn vì vẫn còn thở. Chỉ có một ngày không may mắn là ngày chúng ta không còn thở, còn lại đều là ngày may mắn.
Cái chết không thể tránh và mọi người ai cũng phải chết. Hãy nghĩ đến những người mà ta ghét. Những người đó rồi cũng sẽ chết. Cho nên, khi nghĩ đến những người mà ta không thích, hãy nghĩ rằng rồi sẽ có một ngày họ cũng phải chết. Việc nghĩ như vậy sẽ giúp ta giảm được sự sân giận đối với người đó.
Thầy kể câu chuyện: Có 3 tù nhân sẽ bị hành quyết vào ngày hôm sau. Trước ngày hành quyết, họ chỉ còn một đêm ở cùng với nhau. Nếu đêm đó họ đánh nhau thì chẳng có ích gì vì ngày hôm sau cả 3 đều bị hành hình.
Ta biết được rằng bản thân mình, người thân trong gia đình, tất cả mọi người chắc chắn rồi sẽ chết và cũng không ai biết khi nào sẽ chết. Vậy tại sao chúng ta không sống thật vui vẻ, đừng lãng phí thời gian ghét bỏ lẫn nhau, rồi làm cho nhau không vui.
Thầy đặt câu hỏi: Nếu hôm nay là ngày cuối cùng còn được sống, chúng ta sẽ làm gì? Có bất cứ điều gì chúng ta muốn làm thì hãy làm ngay bây giờ. Có thể chúng ta muốn dành thời gian cho gia đình.
Có một lần cách đây khá lâu, Thầy cũng đặt ra câu hỏi này trong một bài thi của Dipkar. Nhiều học viên trả lời rằng lúc đó họ sẽ quán tưởng Ruộng Phước, cầu nguyện, trì chú, v.v... Nhưng có một học viên viết câu trả lời rất thành thật: “Nếu đó là ngày cuối cùng con được sống, con sẽ chia tiền ra làm 3 phần. Một phần gửi cho cha mẹ, một phần gửi cho chị của mình và một phần gửi cho Dipkar” (Rinpoche cười). Nếu hôm nay là ngày cuối cùng trong cuộc đời, chắc chúng ta sẽ suy nghĩ đến tiền bạc, tài sản… Nhưng có một điều về tiền mà chúng ta không bao giờ nghĩ đến. Đó là vào ngày cuối đời, chúng ta sẽ không bao giờ nghĩ đến việc kiếm thêm nhiều tiền hơn.
Có một nghiên cứu rất thú vị: Y tá hỏi các bệnh nhân là khi mất, họ hối tiếc điều gì nhất trong cuộc đời của mình. Hầu hết các người bệnh trả lời rằng họ hối tiếc vì đã không dành nhiều thời gian cho người thân trong gia đình, những người mà họ yêu thương. Họ cũng cảm thấy hối tiếc rằng trong cuộc sống, họ có nhiều điều thực sự muốn làm nhưng chưa làm được. Nhưng một điều thú vị là chẳng ai trả lời họ hối tiếc vì đã không kiếm được nhiều tiền hơn vào ngày cuối đời đó. Cho nên, chắc chắn lúc sắp chết, chúng ta sẽ không nghĩ làm sao kiếm thêm nhiều tiền.
Điều quan trọng là khi biết cái chết không thể tránh, chúng ta phải hoạch định cuộc đời của mình như thế nào. Khi không nghĩ cái chết là chắc chắn, ta sẽ không hoạch định tốt cho cuộc đời của mình. Cho nên, trong cuộc sống, khi đạt được thành công, chúng ta đừng sinh tâm ngã mạn vì khi cái chết đến, chúng ta cũng phải bỏ lại tất cả. Còn nếu không có được thành công, chúng ta cũng đừng lo lắng vì ở thời điểm chết, ta cũng chẳng mang theo được gì. Nhưng đừng hiểu nhầm ý của Thầy. Thầy không nói rằng chúng ta không nên kiếm tiền. Chúng ta hãy nỗ lực làm việc để kiếm tiền, điều đó là tốt.
Chúng ta có nhớ rằng Thầy thường hay nói chúng ta cần làm 3 điều trong cuộc đời không? Cho nên, chúng ta nỗ lực làm việc để kiếm được nhiều tiền. Nhưng nếu ta thành công, đừng kiêu mạn. Còn nếu không thành công, cũng đừng buồn vì chúng ta cũng phải bỏ lại tất cả ngay lúc chết. Ta vẫn nỗ lực kiếm tiền nhưng điều quan trọng là phải dành thời gian cho gia đình, những người mà mình yêu thương vì chúng ta biết được rằng cái chết không thể tránh đối với tất cả mọi người.
Thầy hỏi rằng ở Việt Nam mọi người có chạy xe đạp không vì Thầy ít thấy xe đạp chạy ở ngoài đường (mọi người trả lời là có). Khi khóc thì dẫu sao khóc trên xe mô tô vẫn tốt hơn là khóc trên xe đạp (Rinpoche cười).
Cái chết là chắc chắn, nhưng không có nghĩa là chúng ta không làm việc kiếm tiền. Chúng ta vẫn cứ làm việc chăm chỉ, kiếm tiền và nỗ lực để thành công. Nhưng khi thành công, đừng ngã mạn. Khi có thất bại, cũng đừng quá buồn. Chúng ta cứ làm việc chăm chỉ và dành thời gian cho gia đình. Muốn vậy, chúng ta đừng lãng phí thời gian vào việc xem phim, xem ti vi, lướt internet. Nếu lãng phí thời gian vào các việc này, chúng ta sẽ không có thời gian để kiếm tiền, cũng không có thời gian dành cho gia đình.
Điểm thứ nhất là cái chết là chắc chắn. Điểm thứ 2 là không biết khi nào sẽ chết. Việc không xác định được thời điểm chết là điều rất thú vị. Nhìn vào một sản phẩm, ta thấy có thông tin về ngày hết hạn của sản phẩm đó. Nhưng khi chúng ta được sinh ra, trên thân của chúng ta không hề ghi ngày hết hạn, ngày chết của mình. Cho nên, không biết khi nào sẽ chết là một điều hạnh phúc. Vì nếu ta biết chắc được mình phải chết vào tháng nào năm nào, ta sẽ không thể tận hưởng cuộc sống của mình và mỗi ngày trôi qua đều sẽ là phiền não.
Việc không biết khi nào sẽ chết mang lại 2 điều lợi lạc. Ta sẽ vui vì không biết khi nào mình sẽ chết, nhưng đồng thời ta phải cẩn trọng, cụ thể là hãy làm tất cả mọi điều tốt lành. Chúng ta hãy thực hành thiền cho bản thân và người thân của mình. Ta phải luôn nhớ rằng cái chết là chắc chắn. Vì ta không biết cái chết sẽ đến lúc nào, không biết ngày mai có còn sống để thực hành pháp hay không, nên ta phải làm mọi điều thiện hạnh, dù là nhỏ nhất và nỗ lực thực hành pháp.
Thầy đặt một câu hỏi: Chúng ta có đặt chỗ trên cõi tịnh độ của Phật A Di Đà chưa? Hãy đặt chỗ trên cõi tịnh độ vì ta không biết khi nào sẽ chết và sinh lên trên đó. Có thể Dipkar sẽ sớm gửi cho chúng ta đơn đăng ký đặt chỗ trên cõi tịnh độ (Rinpoche cười).
Ta không biết cái chết sẽ đến lúc nào và nếu ta nhận ra rằng mình sắp chết, cũng không có gì để lo lắng. Hãy nghĩ nếu có chết đi, ta cũng sẽ được tái sinh lên cõi tịnh độ của chư Phật. Nhiều người hiểu nhầm rằng nếu họ trì tụng càng nhiều câu chú thì sẽ được sinh lên cõi tịnh độ. Vì thế, họ cứ suốt ngày trì chú như tụng A Di Đà Phật. Họ nghĩ rằng càng tụng nhiều câu chú thì càng có nhiều cơ hội tái sinh lên cõi tịnh độ của chư Phật. Nghĩ như vậy là không đúng.
Nếu ta tái sinh lên cõi tịnh độ, câu đầu tiên Đức Phật A Di Đà hỏi chúng ta là gì? Đức Phật sẽ không hỏi chúng ta đã trì tụng bao nhiêu biến chú. Nếu Đức Phật là kế toán, con số sẽ rất quan trọng đối với Ngài. Nhưng vì Đức Phật không phải là kế toán nên Ngài không quan trọng về con số.
Vì vậy, hãy cứ nghĩ nếu mất đi, ta sẽ đi thẳng lên cõi tịnh độ của Đức Phật. Nếu Đức Phật từ chối không cho lên cõi tịnh độ của Ngài, chúng ta phải làm gì? Khi ấy, hãy nói với Đức Phật rằng trước đó chúng ta đã điền vào đơn đăng ký của Dipkar để đặt chỗ trên cõi tịnh độ rồi (Rinpoche cười).
Ta hãy nói với bạn bè, người thân là hãy nghĩ rằng khi chết đi, mình sẽ được lên cõi tịnh độ của chư Phật. Đó là điều quan trọng nhất. Phần còn lại do quyết định của chư Phật. Liệu Phật có chấp nhận cho chúng ta lên cõi tịnh độ hay không thì tùy thuộc vào Ngài. Chúng ta chẳng thể nào làm được gì.
Chư Phật có lòng từ bi bao la cho tất cả mọi chúng sinh. Đối với một người trì tụng 100.000 lần hồng danh của Đức Phật và một người chẳng trì tụng câu nào, Đức Phật đều có lòng từ bi bình đẳng như nhau. Cho nên, việc nghĩ rằng khi mất đi, mình sẽ lên cõi tịnh độ của chư Phật là rất quan trọng vì nghĩ như thế sẽ cho ta động lực rất lớn.
