Lamrim 2026
TUẦN 9 – NGÀY 26/05/2026
CHỦ ĐỀ: NGÀY THỨ TƯ – 6 NGHI LỄ CHUẨN BỊ (tiếp theo)
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Hôm nay Thầy tiếp tục giảng về 6 nghi lễ chuẩn bị (trang 204, quyển 1, sách Giải Thoát Trong Lòng Tay).
1/ Lau nhà sạch sẽ và bày biện những biểu tượng thân, khẩu, ý giác ngộ
2/ Kiếm đồ cúng dường hợp pháp và bày biện đẹp mắt
3/ Ngồi theo thế (gồm tám sắc thái) của Tỳ-lô-giá-na trên một tọa cụ; sau đó, bạn đọc lời quy y, phát tâm bồ đề, v.v… trong một tâm trạng đặc biệt thành khẩn
4/ Cầu Ruộng Phước
5/ Dâng lời cầu nguyện bảy phần và một mandala thế giới – những pháp hành chứa mọi điểm then chốt để tích lũy công đức và thanh lọc bản thân
6/ Những cầu xin tiếp theo phần giáo huấn truyền khẩu, cốt để bảo đảm dòng tâm thức của bạn đã thấm nhuần thiền định.
Trong buổi học trước, Thầy cũng có đề cập một chút về việc bày biện những phẩm vật cúng dường đẹp mắt. Sau khi đã bày biện những vật phẩm cúng dường, chúng ta sẽ làm điều gì tiếp theo? Nếu có thể sắp xếp được vật phẩm cúng dường thì rất tốt. Còn nếu không có thời gian chuẩn bị lễ vật cúng dường, chúng ta hãy thực hành thiền vào mỗi buổi sáng. Vậy thực hành thiền như thế nào?
Hôm trước, Thầy có hướng dẫn phương pháp thiền. Hãy thực hành phương pháp thiền này 10 phút mỗi ngày. Chúng ta có thể thấy phương pháp thiền được đề cập ở bước 3 trong sách Giải Thoát Trong Lòng Tay (xem trang 230, quyển 1). Đối với phương pháp thiền này, hãy cố gắng thực hành ít nhất 10 phút.
Vào buổi sáng nếu không có đủ thời gian để bày biện vật phẩm cúng dường, chúng ta có thể đi thẳng vào thực hành thiền. Hãy thực hành thiền 10 phút mỗi ngày, có thể chia nhỏ thời thiền, ví dụ như buổi sáng thực hành 3 phút, buổi chiều tối 7 phút hoặc thiền buổi sáng 5 phút, buổi chiều tối 5 phút.
Phương pháp thực hành thiền rất đơn giản: chỉ cần nhắm mắt lại, tập trung vào hơi thở. Khi hít vào, ta biết rằng mình đang hít vào. Khi thở ra, ta biết rằng mình đang thở ra. Mục đích của việc thực hành thiền này là giúp ta học cách sống trong hiện tại. Đôi khi chúng ta không nhận biết rằng mình đang sống trong hiện tại, bởi vì chúng ta suy nghĩ quá nhiều về tương lai, về những điều không cần thiết. Phương pháp thiền này giúp ta học cách sống trong hiện tại.
Vào thời gian trong ngày, khi đi bộ trên đường, ta biết rằng mình đang đi bộ. Khi nhìn thấy những điều tốt, hãy nhận biết rằng mình đang thấy những điều tốt. Khi thấy chiếc ô tô màu trắng, ta biết rằng mình đang thấy chiếc ô tô màu trắng. Khi đang ăn, ta nhận biết rằng mình đang ăn. Hãy cố gắng sống trong hiện tại. Bởi vì tâm trí của chúng ta vẫn hay suy nghĩ về những điều đã xảy ra trong quá khứ hoặc lo nghĩ về những điều trong tương lai.
Có một câu nói rất hay: Khi cảm thấy buồn, bạn đang nghĩ về quá khứ. Khi cảm thấy lo lắng, bạn đang nghĩ về tương lai. Khi tâm cảm nhận sự bình an, bạn đang sống trong hiện tại.
Khi nào rãnh rỗi, hãy thử nhìn lại cuộc đời mình, ta sẽ thấy rằng tâm thức của mình luôn suy nghĩ về những điều đã xảy ra trong quá khứ hoặc suy nghĩ những điều cần phải làm trong tương lai. Việc liên tục suy nghĩ về quá khứ và tương lai khiến tâm ta căng thẳng. Việc thực hành thiền này sẽ giúp ta không suy nghĩ quá nhiều về quá khứ và tương lai.
Thầy kể một câu chuyện để cho thấy con người hay suy nghĩ quá nhiều như thế nào: Có một người đi đến trạm xe buýt và gặp một người đàn ông lớn tuổi cũng đang chờ xe buýt. Anh ta mới hỏi “Mấy giờ rồi?”, nhưng người đàn ông lớn tuổi không trả lời. Anh ta tiếp tục hỏi lần thứ hai nhưng người này vẫn không trả lời. Đến lần thứ ba, anh ta bắt đầu nổi giận và nói lớn tiếng rằng: “Tại sao ông không trả lời tôi? Tôi hỏi giờ là vì tôi không có đồng hồ và tôi biết chắc ông nghe thấy câu hỏi của tôi, mà sao ông vẫn không trả lời?” Người đàn ông lớn tuổi này mới trả lời anh ta: “Tôi nghe anh rất rõ nhưng tôi không muốn trả lời anh. Tại vì nếu tôi trả lời câu hỏi của anh thì anh sẽ tiếp tục hỏi câu thứ hai là tôi sẽ đi về đâu. Và nếu như tôi trả lời rằng tôi đi vào thành phố, biết đâu anh cũng lại trả lời là anh cũng đi vào thành phố. Rồi anh sẽ lại tiếp tục hỏi tôi là tôi sống ở đâu. Nếu tôi trả lời anh rằng tôi sống ở thành phố thì nhiều khi anh lại nói anh cũng sống ở thành phố, rồi anh lại có ý muốn đến thăm nhà của tôi thì sao? Nếu anh đến thăm nhà của tôi, ở nhà tôi lại có một đứa con gái trạc tuổi anh. Và nếu như anh gặp con gái của tôi rồi biết đâu hai người lại nảy sinh tình cảm với nhau, rồi sẽ nói với tôi rằng hai người muốn cưới nhau. Nhưng chắc chắn tôi sẽ không muốn con gái mình cưới một người đàn ông mà không có cả một chiếc đồng hồ để đeo. Đó là lý do tôi không muốn trả lời khi anh hỏi giờ”.
Đó chính xác là điều thường xuyên xảy ra với chúng ta. Ít nhiều gì chúng ta sẽ có phần tương tự như người đàn ông trong câu chuyện trên, tức là suy nghĩ quá nhiều thứ không cần thiết mà có thể sẽ không xảy ra. Đó là một vấn đề. Bây giờ đến vấn đề thứ hai. Không chỉ suy nghĩ quá nhiều, chúng ta còn tính toán rất nhiều thứ không cần thiết. Khi chúng ta có quá nhiều suy nghĩ không cần thiết thì sẽ ảnh hưởng đến an lạc nội tâm của bản thân.
Có lần Thầy yêu cầu các học trò hành thiền. Sau khi kết thúc thời thiền, một người học trò nói với Thầy rằng anh ta không thể nào thiền được. Thầy hỏi lý do tại sao thì anh ta nói rằng, khi thiền, anh ta để điện thoại ở chế độ rung. Nhưng trong lúc thiền, có người gọi tới khiến điện thoại rung lên. Thế là trong suốt thời thiền đó, anh ta cứ suy nghĩ không biết ai gọi đến, tại sao lại gọi đến, không biết có việc gì… Cho nên, trong suốt buổi thiền, anh ta không thể nào thiền được.
Tâm ta luôn bị phân tán, không thể tập trung được. Vậy sự phân tâm tồi tệ nhất là gì? Thầy sẽ lấy ví dụ như ta luôn suy nghĩ quá nhiều về những người từng tổn thương mình, hay những người mà mình mất đi. Tâm thức của chúng ta luôn bị phân tâm bởi những điều vô ích nên không thể tập trung vào những việc mình cần phải làm, dẫn đến không đạt được thành công. Thành công không chỉ nhờ sự nỗ lực hết mình mà còn nhờ sự tập trung đúng đắn. Bởi vì trong hầu hết toàn bộ thời gian của mình, chúng ta không tập trung được vào những điều đúng đắn mà lúc nào cũng nghĩ đến những người đã làm tổn thương mình, những người đã rời bỏ mình hoặc nghĩ đến những người mà mình đã mất đi hoặc chúng ta ganh tỵ với người khác.
Khi thức dậy vào buổi sáng, hay trước khi đi ngủ vào buổi tối, khuôn mặt của người nào hiện diện trước tâm thức của chúng ta? Khuôn mặt đó có phải là nguồn gốc mang đến an vui cho chúng ta hay là nguồn gốc tạo ra phiền muộn, đau khổ? Nếu như khuôn mặt của một người nào đó xuất hiện trong tâm thức của chúng ta và là nguyên nhân khiến ta không vui, đau khổ, có nghĩa là ta đang bị phân tâm không cần thiết và tâm đang bị suy yếu.
Thầy vẫn thường hay nói một điều: Thầy không có thời gian để nghĩ đến những người phê phán Thầy hoặc ghét Thầy, vì Thầy rất bận rộn nghĩ đến những người đang thương yêu Thầy. Đó là cách chúng ta cần phải thiết lập cho tâm mình.
Khi có thời gian rãnh, chúng ta thực hành thiền tập trung vào hơi thở. Khi hít vào, ta biết rằng mình đang hít vào. Khi thở ra, ta biết rằng mình đang thở ra. Hãy tiếp tục tập trung vào hơi thở như thế. Bất cứ khi nào cảm thấy buồn hay lo lắng, hãy thiền tập trung vào hơi thở. Chúng ta thực hành như thế trong tuần này và báo lại kết quả cho Thầy biết.
Thầy kể câu chuyện: Có một vị thầy đã hơn 100 tuổi và sắp lâm chung. Tất cả các đệ tử tập trung quanh giường của vị thầy đó và hỏi rằng: “Thầy có lời khuyên cuối cùng trước khi qua đời hay không?” Lúc đó, có một người đệ tử chạy ra chợ để mua món bánh ưa thích của thầy. Khi người đệ tử mang bánh về cúng dường lên cho vị thầy, vị thầy không thể nào ăn được nhiều vì đã lớn tuổi và sắp lâm chung. Nhưng vị thầy đó vẫn cố gắng ăn một vài miếng nhỏ. Khi các đại đệ tử hỏi vị thầy về lời khuyên cuối cùng trước khi qua đời, vị thầy trả lời rằng: “Bánh rất ngon”. Vị thầy nói đó là lời khuyên cuối cùng của mình. Vị thầy chỉ tập trung vào thời khắc hiện tại mà thôi. Vị thầy đó không hề sợ chết dù cái chết sắp đến chỉ trong ít phút nữa.
Thầy đặt câu hỏi: Hãy nhìn lại 10 năm trước, có bao nhiêu điều khiến ta lo lắng, ví dụ như 10 điều? Bây giờ nhìn lại, 90% những điều mà ta lo lắng lại không hề xảy ra. Rõ ràng, chúng ta đã lãng phí thời gian để lo lắng những điều không cần thiết. Tương tự, những điều mà hiện tại chúng ta đang lo lắng thì 90% cũng sẽ không xảy ra, nhưng chúng ta cứ lo lắng, cứ không vui và làm lãng phí thời gian.
Chúng ta nghĩ rằng chuyện lo lắng là bình thường. Tuy nhiên, Đức Phật nói đó là một căn bệnh, một thói quen và ta cần phải thay đổi thói quen đó. Và để thay đổi một thói quen, chúng ta phải làm gì? Thầy nói rằng, để thay đổi một thói quen là rất khó.
Thầy kể câu chuyện: Có một người đàn ông làm việc ở đường ray xe lửa cả mấy chục năm. Đến 60 tuổi, ông ta về hưu, lúc đó ông ta làm gì? Ông ta có căn nhà ở gần đường ray xe lửa nên bất cứ đoàn tàu nào đi qua, ông ta lại đếm số lượng toa tàu. Thấy vậy, người ta mới hỏi: “Ông đâu còn làm cho hãng xe lửa nữa, sao ông lại cứ phải đếm như thế?” Ông ta trả lời rằng: “Tôi đã làm ở đó 30 năm rồi và nhiệm vụ của tôi là phải đếm số toa tàu, nên bây giờ nó đã thành một thói quen”.
Có lần ông ta đi cắm trại, lúc đó có những đoàn tàu đi qua. Đoàn tàu thứ nhất đi qua, ông ta không đếm. Đến đoàn tàu thứ hai đi qua, ông ta cũng không đếm. Lúc đó, đứa cháu mới hỏi ông mình: “Hôm nay con thấy có 2 đoàn tàu đi qua nhưng ông lại không có đếm gì cả. Tại sao vậy?” Ông ta mới nói rằng: “Hôm nay là ngày Chủ nhật mà Chủ nhật thì không phải làm việc”. Vào Chủ nhật, ông ta không đếm đoàn tàu. Đó là một thói quen của ông ta. Do đó, để thay đổi một thói quen cũ, chúng ta phải tạo một thói quen mới. Thói quen mới đó là việc thực hành thiền.
Bất cứ khi nào nhận thấy mình đang lo lắng hoặc suy nghĩ quá nhiều, hãy dừng lại trong một phút và thực hành thiền tập trung vào hơi thở. Khi hít vào, biết rằng mình đang hít vào. Khi thở ra, ta biết rằng mình đang thở ra. Khi thực hành thiền, chúng ta hãy giữ tư thế ngồi thẳng, dù mở mắt hay nhắm mắt thì cũng phải nhìn thẳng, đồng thời giữ vai thẳng.
Thông thường, khi buồn, người ta chỉ nhìn xuống, còn khi cười, họ sẽ nhìn lên. Chúng ta có thấy ai cười mà cúi đầu xuống bao giờ chưa? Vì sao như vậy? Bởi vì khi buồn, người ta mang rất nhiều áp lực trong tâm, nên họ hay nhìn xuống. Cho nên, chúng ta cần giữ đầu thẳng, nghĩa là giữ ở tư thế cân bằng, không buồn không vui. Khi quá đau buồn, chúng ta không thể nào ngủ được. Khi quá hưng phấn, chúng ta cũng chẳng cảm thấy buồn ngủ. Chúng ta chỉ cảm thấy buồn ngủ khi tâm trạng không vui, không buồn (Rinpoche cười).
Khi thực hành thiền, hãy nhắm mắt lại, giữ đầu thẳng, vai thẳng và tập trung vào hơi thở, nghĩa là khi hít vào, ta biết rằng mình đang hít vào, khi thở ra, ta biết rằng mình đang thở ra. Đó là một cách. Cách thứ hai là khi hít vào thở ra, ta đếm một, hít vào thở ra lại đếm 2, cứ thế đếm đến 7 lần hoặc 10 lần.
Điều quan trọng là khi nào chúng ta sẽ phải thiền? Bất cứ khi nào cảm thấy lo lắng hoặc suy nghĩ quá nhiều, chúng ta hãy dừng lại và thực hành thiền trong 1-2 phút. Nhưng có những lúc chúng ta không cần phải thực hành thiền. Đó là lúc chúng ta cảm thấy vui vẻ, bình an. Và khi đang lái xe, chúng ta đừng có thiền. Ngoài các thời điểm trên, lúc nào muốn, chúng ta đều có thể thiền được.
Trong tuần này, hãy cố gắng thực hành như Thầy vừa hướng dẫn và xem phương pháp thực hành đó có hữu ích cho chúng ta hay không? Bởi vì đây chính là những phương tiện, phương pháp. Đức Phật hướng dẫn cho chúng ta nhiều phương pháp. Đã là phương pháp, chúng ta cần phải trải nghiệm nó để xem có thực sự hữu ích cho mình hay không? Nếu thấy hữu ích, chúng ta cứ tiếp tục áp dụng và nếu nó không có hữu ích, chúng ta không nhất thiết phải làm theo.
Chúng ta có dùng chuỗi tràng hạt 108 hạt không? Nếu có thì tốt, còn không có cũng tốt. Chúng ta thấy chuỗi có tới 108 hạt, nghĩa là ta sẽ cần học cả hơn trăm kỹ thuật để có thể trở thành một người thực hành thiền giỏi.
Ngày hôm nay, chúng ta được học 2 phương pháp. Thứ nhất là phương pháp tập trung vào hơi thở. Khi hít vào, ta biết mình đang hít vào. Khi thở ra, ta biết mình đang thở ra. Phương pháp thứ hai là đếm hơi thở. Khi hít vào thở ra, ta đếm 1, rồi hít vào thở ra thì đếm 2, cứ thế đếm đến 7 hoặc 10 lần, cứ lặp đi lặp lại như thế.
Trong tuần này, chúng ta hãy cố gắng thực hành như Thầy vừa hướng dẫn trong 10 phút. Thầy biết khoảng 90% học viên sẽ không làm bài tập về nhà (Rinpoche cười). Những ai không làm bài tập là những học viên giỏi. Còn những ai chăm chỉ làm bài tập là những học viên rất giỏi. Bây giờ chúng ta có thể chọn mình là học viên giỏi hay rất giỏi. Chúng ta chỉ được chọn một trong hai thôi, chứ không thể ở chính giữa được.
Tuần này, chúng ta hãy cố gắng thực hành các phương pháp thiền để xem có hữu ích với mình hay không. Nếu ta cảm thấy nó thực sự có ích cho bản thân thì hãy chia sẻ cho người khác. Nếu cảm thấy không có giúp ích gì cho bản thân, chúng ta không cần phải chia sẻ cho mọi người.
