Lamrim 2025
TUẦN 58 – NGÀY 19/09/2026
CHỦ ĐỀ: BẢY ĐIỂM LUYỆN TÂM (tiếp theo)
(Geshe Lharampa Thabkhe Lodroe hướng dẫn)
Thầy và học viên cùng phát khởi động cơ thanh tịnh trước buổi học pháp, bắt đầu tụng kệ Quy y Tam Bảo và phát tâm bồ đề (3 lần). Với động cơ bắt đầu đúng đắn nghĩ đến lợi lạc cho chúng sinh các cõi và kết thúc hồi hướng thì việc học pháp mới trọn vẹn, thành tựu viên mãn.
Thầy giới thiệu tóm lược 4 học phần của sách Giải Thoát Trong Lòng Tay: nền tảng, thực hành sơ khởi, phạm vi nhỏ, phạm vi trung bình, phạm vi lớn (xem mục lục quyển 1, trang 699 đến 702 và quyển 2, trang 426 đến 427).
Người thực hành luyện tâm phạm vi lớn mong muốn thoát khổ và được giải thoát, nhưng mong muốn đó không chỉ cho bản thân mình. Vì thấy tất cả mọi người xung quanh cũng đau khổ giống mình nên ta mong muốn đạt Phật quả nhằm giúp tất cả chúng sinh đều thoát khổ và đạt giải thoát. Phạm vi lớn có các chủ đề như tâm bồ đề, những giai đoạn luyện tâm bồ đề, v.v…
Ta không thể lập tức tịnh hóa nghiệp hữu lậu, nhưng thực hành chuyển hóa tâm sẽ giúp giảm dần những nghiệp đã tạo. Có 2 phương pháp để sinh khởi tâm bồ đề: 7 lớp nhân quả và luyện tâm bằng cách đổi địa vị mình với người (hoán đổi ngã tha).
Phương pháp hoán đổi ngã tha dựa trên văn bản có tên là Bảy Điểm Luyện Tâm, gồm 7 điểm chính yếu trong luyện tâm.
1/ Pháp hành sơ khởi
Người thực hành phạm vi nhỏ.
- Nghĩ về thân người khó được.
- Nghĩ về chết và vô thường.
- Nghĩ về nghiệp và nhân quả.
Người thực hành phạm vi trung bình.
- Nghĩ về những nhược điểm của luân hồi.
2/ Pháp hành chính yếu: Luyện tâm bồ đề
Luyện tâm bồ đề ở phạm vi lớn có 2 loại tâm bồ đề: tâm bồ đề thắng nghĩa và tâm bồ đề tương đối.
3/ Chuyển nghịch cảnh thành đường giác ngộ
4/ Một pháp thực hành suốt đời
Ở đây chủ yếu nói về phương pháp thực hành luyện tâm như thế nào. Và 5 lực gồm năng lực hạt giống trắng, năng lực của tập quán, năng lực quyết định, năng lực của sự từ bỏ, năng lực của cầu nguyện.
5/ Chuẩn mực tâm đã luyện
Hiểu về hoàn thiện thực hành tâm đã luyện thế nào? Tại sao thực hành luyện tâm? Tại sao việc luyện tâm đã diễn ra kết quả?
6/ Lời nguyện luyện tâm
Phương pháp rèn luyện giữ giới.
7/ Lời khuyên luyện tâm
Điểm thứ 4: Một pháp thực hành suốt đời
Chủ yếu nói về việc áp dụng phương pháp thực hành luyện tâm 5 lực trong cuộc sống hiện tại như thế nào và thực hành luyện tâm 5 lực khi cận tử như thế nào.
“Tóm lược tinh túy của giáo huấn
Là năm lực, hãy nên áp dụng”
Xem thêm 5 lực ở trang 211, quyển 2, sách Giải Thoát Trong Lòng Tay.
1/ Năng lực quyết định hay là động lực
Nghĩa là ta quyết tâm và phát khởi động cơ “Hôm nay, tôi sẽ cố gắng thực hành pháp luyện tâm bồ đề để thay đổi bản thân, làm thiện hạnh trong khả năng”.
2/ Năng lực của tập quán
Chúng ta tạo thói quen luôn nhớ đến thực hành tâm bồ đề, làm thiện hạnh, luôn nhắc nhở tỉnh giác. Ví dụ, ngay khi khởi tâm muốn hãm hại người khác, ta liền từ bỏ ác niệm, thói quen xấu đó và nhắc nhở bản thân luôn làm lợi lạc cho người khác. Do đó, ta không chỉ thực hành thói quen khởi sinh ý niệm, hành động tốt mỗi ngày mà phải nhắc nhở thường xuyên từ bỏ tạp niệm, việc làm xấu và đem đến lợi lạc cho chúng sinh khác thì dần dần sẽ trở thành thói quen tự nhiên.
3/ Năng lực của hạt giống trắng
Ta gieo trồng hạt giống tích lũy thiện hành như lễ lạy, cúng dường, tụng kinh, trì chú, v.v… Đó chính là nhân phát triển, sinh khởi tâm bồ đề. Từ hạt giống thiện tác động vào tâm thức của mình sẽ phát sinh những suy nghĩ thiện, thúc đẩy sinh khởi tâm bồ đề, chính là hạt giống trắng.
4/ Năng lực của sự từ bỏ
Nghĩa là quan sát phát hiện ra những lỗi lầm. Ví dụ, ta không thể suy nghĩ làm lợi lạc cho người khác là vì tâm ái ngã chỉ nghĩ lợi lạc, hạnh phúc riêng cho bản thân, không muốn đau khổ xảy đến với mình và phớt lờ khổ đau của chúng sinh khác. Lỗi lầm lớn chính là tâm ái ngã khiến ta mắc kẹt trong phiền não. Khi đã phát hiện ra mình có những ác niệm, việc làm sai quấy thì phải áp dụng phương pháp đối trị.
5/ Năng lực của cầu nguyện
Đôi khi trong cuộc sống, ta cảm thấy bế tắc, mất phương hướng, không biết làm gì. Lúc đó, ta có thể cầu nguyện với Đức Phật xin Ngài dẫn đường chỉ lối cho mình. Những lúc vui vẻ, thuận lợi, ta không cầu nguyện gì cho bản thân mình, nhưng có thể cầu nguyện với Đức Phật hãy giúp cho tất cả những người khác cũng có được hoàn cảnh thuận lợi như mình đang có. Ta cầu nguyện đạt được lợi lạc thực hành pháp thiện, thiền quán tâm bồ đề.
Bất kỳ hành giả thực hành pháp phạm vi nhỏ, phạm vi trung bình, phạm lớn, 5 lực, v.v… đều cần có quyết tâm mạnh mẽ thực hành tâm bồ đề. Mỗi buổi sáng thức dậy, ta phát khởi động cơ quyết định thực hành tâm bồ đề, chính là năng lực quyết định. Thời gian sinh hoạt làm việc trong ngày, ta hãy luôn nhắc nhở bản thân nhớ đến những thói quen tốt, chính là năng lực của tập quán. Tiếp theo là làm việc thiện hạnh, chính là năng lực của hạt giống trắng. Khi ta thấy những lỗi lầm phát sinh phiền não, tức giận thì tìm ngay phương pháp đối trị, chính là năng lực của sự từ bỏ. Buổi tối trước khi đi ngủ, ta thực hành cầu nguyện và hoan hỷ những điều thiện đã làm, chính là năng lực của cầu nguyện. Nếu thực hành 5 lực mỗi ngày, ta sẽ sinh khởi được tâm bồ đề, có được thuận duyên. Việc thiền quán tâm bồ đề còn giúp ta cảm nhận được niềm hạnh phúc, an lạc mỗi ngày.
“Pháp Đại thừa chuyển di cũng dạy
Năm lực ấy, hãy trọng thực hành”
Theo truyền thống Tây Tạng, người ta thường mời các vị thầy đức độ cầu nguyện, thực hành pháp chuyển di tâm thức cho người cận tử. Họ tin rằng nhờ pháp chuyển di tâm thức sẽ giúp họ tái sinh lên cõi lành. Thầy cũng không rõ pháp này có thể giúp ta có được tái sinh tốt đẹp ở kiếp sau hay không. Tuy nhiên, nếu thực hành tốt pháp luyện tâm thì chắc chắn giúp ta tịnh hóa ác nghiệp, thoát khỏi luân hồi.
Ngài Penchen Lobsang Chogyal nói rằng:
“Chỉ giáo của Đại Thừa về chuyển di
Liên hệ đến năm năng lực.
Hãy yêu mến hoạt động này!”
(Xem trang 213, quyển 2, sách Giải Thoát Trong Lòng Tay).
5 năng lực này áp dụng cho cuộc đời hiện tại. Còn có 5 năng lực vào lúc chết, giúp chuyển di tâm thức vào một tái sinh mới.
Khi nói đến 5 năng lực vào lúc chết, mong muốn có được tái sinh vào cõi lành thì ta cần phải tạo hạt giống thiện lành như cúng dường đạo sư, Tam Bảo, giúp đỡ người nghèo, người bệnh, v.v… Đó chính là năng lực của hạt giống trắng. Tương tự, ta thực hành 5 năng lực áp dụng cho cuộc sống hiện tại và tiếp tục thực hành tâm bồ đề mong nguyện tái sinh cõi lành ở tương lai, đó chính là năng lực của cầu nguyện. Dù cho thân thể đang mắc bệnh hay muốn làm lợi lạc cho chúng sinh khác, ta cũng không quên thực hành sinh khởi mạnh mẽ tâm bồ đề, đó chính là năng lực của tập quán.
Từ ngay lúc này đến trước khi mất, ta luôn có động lực thực hành 5 năng lực và pháp rèn luyện tâm, đó chính là năng lực quyết định. Khi cận tử, ta thường có tâm lý sợ hãi, đau khổ, đó là do tâm ái ngã. Khi nhận biết tâm ái ngã này, ta nên áp dụng phương pháp đối trị từ bỏ nó, đó chính là năng lực của sự từ bỏ. Cho nên, nếu áp dụng 5 năng lực vào lúc chết thì nhận được sự gia trì chuyển hóa tâm thức rất lớn.
Điểm thứ 5: Chuẩn mực tâm đã luyện (tâm thuần)
Hiểu về hoàn thiện thực hành tâm đã luyện thế nào? Tại sao thực hành luyện tâm? Tại sao việc luyện tâm đã diễn ra kết quả?
“Mục tiêu các pháp thâu vào một”
Luyện tâm có nhiều phương pháp và luyện tâm ở mức độ cao là “Mục tiêu các pháp thâu vào một”, chủ yếu nói đến giảm thiểu tâm ái ngã và phát triển tâm từ bi đối với chúng sinh khác.
Nếu nghĩ nhiều cho bản thân thì sẽ phát sinh tâm ái ngã, tâm ích kỷ, không nghĩ đến người khác. Khi thực hành giảm thiểu tâm ái ngã thì sẽ phát triển được suy nghĩ tích cực, sinh khởi tâm từ bi đối với chúng sinh khác. Đó chính là thực hành chuẩn mực tâm đã luyện. Nhưng nếu không biết áp dụng phương pháp đối trị giảm thiểu tâm ái ngã thì chưa đạt được thực hành chuẩn mực tâm đã luyện.
Giữa hai chứng nhân, giữ bên chính
Khi thực hành pháp, chúng ta cần biết ai là chứng nhân cho sự tu tập của mình. Bản thân ta phải tự kiểm tra, phải là chứng nhân cho chính mình. Khi nhìn người khác thực hành pháp tốt, có đạo đức phẩm hạnh tốt, đó chỉ là sự hoàn thiện thực hành của người khác, không phải là chứng nhân chân thật cho việc thực hành pháp của mình. Ta hoan hỷ noi gương tinh tấn hoàn thiện thực hành pháp như họ. Nhưng chính ta phải là người dấn thân thực hành pháp, đừng để dính mắc vào lời khen chê của người khác. Điều quan trọng là ta lúc nào cũng phải quán sát, kiểm soát tâm, không nên tự đánh lừa bản thân rằng “Tôi thực hành pháp tốt rồi” và luôn nhắc nhở không hãm hại người khác. Bản thân mình cần phải là nhân chứng chân thật cho chính mình.
Luôn chỉ góp an lạc nội tâm
Giáo lý Phật pháp có nói đến cái chết và vô thường, khổ đế, những khổ đau trong luân hồi, v.v… Việc suy nghĩ nhiều về chủ đề này đôi khi khiến tâm trí cảm thấy chán, không có hứng thú lắng nghe. Ta không nên có suy nghĩ như vậy. Các chủ đề trên chủ yếu giúp ta nhận biết bản chất sự vật, từ đó không còn lo lắng, sợ hãi và có được an lạc nội tâm. Điều cốt yếu của việc thực hành luyện tâm là phải luôn cảm thấy an lạc, thư giãn, hạnh phúc.
Nếu ta thực hành tốt rèn luyện chuyển hóa tâm thì dù có gặp nghịch cảnh, tâm của ta hiện tại và tương lai đều cảm thấy an lạc, hạnh phúc, không buồn phiền trước nghịch cảnh. Ta thường suy nghĩ tích cực về người khác nên tâm luôn cảm thấy thoải mái, dễ chịu. Nhờ vào năng lực chuyển hóa tâm thuần thục giúp ta thấu hiểu đau khổ của người khác. Đây chính là thực hành chuẩn mực tâm đã luyện.
Ngài Penchen Sakya Rinchen nói rằng:
“Dù chỉ khỏe mạnh và đau bệnh
Nguyện mong làm lợi lạc, bình an khắp không gian”
Nếu ta cảm thấy an lạc, hạnh phúc thì cũng mong nguyện chúng sinh khác có được niềm vui giống như mình. Nếu ta gặp chướng ngại, nghịch cảnh thì mong nguyện những chướng ngại của chúng sinh khác sẽ được tịnh hóa. Khi suy nghĩ như vậy thì tâm tự nhiên trở nên mạnh mẽ và chấp nhận hoàn cảnh, từ đó có được an lạc nội tâm. Mặc dù gặp hoàn cảnh xấu, nghịch cảnh xảy đến, thân thể có đau bệnh hay lúc tâm vui vẻ, ta vẫn luôn nhớ áp dụng thực hành tâm bồ đề làm lợi lạc chúng sinh khác, đó chính là nội tâm vững vàng an lạc.
Loạn vẫn an được, đã luyện thuần
Khi tâm xao nhãng mà bạn có khả năng kéo tâm trở lại đối tượng cần tập trung thì bạn thật sự luyện được tâm mình. Ví dụ, khi người cưỡi ngựa, lái xe đã thuần thục thì dù không tập trung, họ vẫn lái xe an toàn. Tương tự, khi gặp trở ngại thì tâm tự nhiên điều chỉnh tập trung vào pháp đối trị ngay lập tức, không phải gượng ép áp dụng pháp đối trị. Cho nên, khi tâm sinh khởi tự nhiên làm lợi lạc cho chúng sinh khác, đó chính là tâm thực hành thuần thục.
Điểm thứ 6: Lời nguyện luyện tâm (xem trang 220, quyển 2, sách Giải Thoát Trong Lòng Tay).
Có 18 lời nguyện luyện tâm.
Luôn tôi luyện 3 tiêu chí
Có 3 tiêu chí cần phải làm theo.
1/ Một trong 3 điều kiện cốt yếu đầu tiên là không lấy cớ luyện tâm để vi phạm những giới căn bản trong tạng Luật (như cố ý đi đến những nơi nguy hiểm, liều mạng khi không cần thiết).
Không bao giờ thực hành cẩu thả, đã học pháp tu thế nào thì tới thời thực hành phải làm đúng, chính xác theo những gì được nhận, được học trong pháp tu.
Tu sĩ thực hạnh luyện tâm cần phải giữ giới tu sĩ. Hành giả Mật thừa thực hạnh luyện tâm cần phải giữ giới Mật thừa. Cư sĩ thực hành luyện tâm cần phải giữ giới từ bỏ 10 điều bất thiện.
2/ Không thực hành theo ý tưởng nào xuất hiện trong đầu tại thời điểm thực hành, làm theo ý tưởng đó một cách lung tung, bừa bộn.
Nếu hành giả yoga, đệ tử tâm linh không tôn kính đối với Bổn tôn, đạo sư thì sẽ không tích lũy được công đức. Để tích lũy được công đức, cần phải tôn kính Bổn tôn, đạo sư.
3/ Không thiên vị trong việc luyện tâm, như chỉ kiên nhẫn đối với bằng hữu mà không kiên nhẫn đối với kẻ thù, hoặc chỉ khoan dung đối với con người mà thiếu khoan dung đối với những loài khác.
Nói thực hành là phải thực hành đúng theo những gì được học trong kinh điển.
Cần giảm thiểu tâm phân biệt, thiên vị, bám chấp thương mến người thân và sân giận với người không ưa thích.
Đừng làm trái lời hứa luyện tâm
Hành giả thực hành luyện tâm không nên thể hiện dáng vẻ tự cao ra bên ngoài.
Đừng xem luyện tâm là khác biệt
Không có tâm phân biệt, không nói lỗi khuyết điểm của người khác, người khuyết tật.
Đừng kỳ vọng nơi pháp luyện tâm
Chuyển tâm nguyện, vẫn giữ tự nhiên
Đừng nghĩ đến các phần khiếm khuyết
Đừng nghĩ đến các việc của người
Mỗi người trên thế giới này đều có tính cách riêng biệt. Ta thường phán xét đổ lỗi cho người khác, như nói rằng “Vì họ mà tôi không hoàn thành tốt công việc”. Nhưng ta không chịu quán xét, tự vấn nhìn vào lỗi của bản thân. Nếu thực hành tốt luyện tâm thì ta phải luôn quan sát thấy lỗi của bản thân và giảm thiểu phán xét thấy lỗi lầm của người khác.
Phiền não nào lớn, đối trị trước
Lời nguyện này rất quan trọng. Ta nên ghi nhớ các câu kệ trong Bảy Điểm Luyện Tâm vì sẽ đem đến lợi lạc cho bản thân. “Chuyển nghịch cảnh thành đường giác ngộ”, “Luôn chỉ góp an lạc nội tâm” là 2 câu kệ rất quan trọng.
Ngày nay, chúng ta thường trì hoãn, lười biếng học hành, viện cớ mệt mỏi để dời công việc sang ngày mai, ngày mốt mới làm. Khi gặp khó khăn, xích mích trong công việc thì liền từ bỏ hoặc nghỉ việc. Khi hàng xóm làm phiền sân giận với mình thì ta lại ôm nổi bực tức với họ. Ta cần suy nghĩ tìm cách đối trị giảm thiểu cơn sân giận đó.
Nếu thấy bạn bè giỏi hơn mình, ta lại khởi tâm ganh tỵ với họ. Hãy nghĩ rằng tâm ganh tỵ sẽ khiến mình không hạnh phúc nên cần giảm thiểu tâm ganh tỵ. Khi không có được thành tựu trong công việc, ta cảm thấy tự ti, không muốn chia sẻ với người khác. Ta nên dũng cảm mở lòng với người khác, cố gắng tìm ra phương án để hoàn thành công việc.
Khi chúng ta không vui, công việc gặp khó khăn thì nên tìm phương pháp đối trị. Khi đã xác định được phiền não nghiêm trọng nhất trong tâm, ta phải tập trung xử lý phiền não đó trước.
Bỏ hết kỳ vọng vào kết quả
Khi thực hành luyện tâm, ta mong muốn đạt thành tựu pháp lập tức, muốn trở thành hành giả nổi tiếng lập tức. Ta không nên có suy nghĩ kỳ vọng như vậy. Nếu cần làm một việc gì đó thì hãy tập trung hoàn thành thật tốt công việc và đừng kỳ vọng nhiều vào kết quả, vì càng kỳ vọng vào kết quả, ta càng cảm thấy việc đó có nhiều trở ngại. Trong nhiều tình huống chính kỳ vọng trong tâm làm phá hủy tất cả mọi thứ. Trong cuộc sống, ta có nhiều ước muốn, nhiều kỳ vọng, nhưng kỳ vọng quá mức đôi lúc chính là yếu tố gây ra khó khăn và trở ngại.
Bỏ hết mọi thức ăn có độc
Nếu bỏ độc vào thức ăn dinh dưỡng thì trở thành thức ăn hư hỏng. Thực hành luyện tâm rất tốt nhưng tâm ái ngã quá lớn thì cũng giống như độc dược, khiến việc luyện tâm không có lợi lạc gì. Ta nên quán sát và nhận diện các yếu tố làm tăng trưởng phiền não trong tâm và nỗ lực loại trừ, tránh xa hết tất cả những “thức ăn có độc” đó. Điều chính yếu là kiểm soát nhắc nhở loại bỏ tâm ái ngã và cố gắng nghĩ đến làm lợi lạc cho người khác trong khả năng.
Chúng ta hãy nhớ thực hành tốt luyện tâm và cầu nguyện hồi hướng đến tất cả chúng sinh.
