Lamrim 2025
TUẦN 56 – NGÀY 05/09/2026
CHỦ ĐỀ: BẢY ĐIỂM LUYỆN TÂM
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Chúng ta đang học đến phần luyện tâm bằng cách hoán đổi địa vị mình với người. Theo sách Giải Thoát Trong Lòng Tay, về phần luyện tâm bằng cách hoán đổi địa vị mình với người, chúng ta sẽ được học dựa trên văn bản Bảy Điểm Luyện Tâm.
Văn bản Bảy Điểm Luyện Tâm hướng dẫn nhiều cách luyện tâm bồ đề. Văn bản này có 7 tiêu đề chính:
1. Pháp hành sơ khởi
Các pháp sơ khởi là những bước thực hành chuẩn bị để bước vào phần thực hành chính. Thực hành sơ khởi ở đây sẽ có phần thực hành thiền quán về vô thường. Thiền quán về vô thường là pháp thực hành nền tảng để bắt đầu cho phần thực hành chính. Bên cạnh đó, ta cần thực hành thiền quán về thân người quý báu, thân người nhàn mãn. Thiền quán vô thường và thiền quán về thân người nhàn mãn là các bước thực hành cơ bản, đặt nền tảng cho những thực hành về sau.
Đầu tiên là thiền quán về thân người quý báu. Mục đích của phần thực hành này là để chúng ta nhìn thấy được những điều tích cực của cuộc sống này, thấy được những may mắn, thuận lợi mà bản thân đang có được.
Tiếp đó là thực hành thiền quán về vô thường. Phần thực hành này là để ta biết rằng mọi chuyện trên thế gian này đều có khả năng thay đổi. Cho nên, khi gặp chuyện tốt, đừng quá tự cao, ngã mạn, vì mọi thứ là vô thường, sẽ không tồn tại mãi mãi. Những lúc gặp hoàn cảnh tồi tệ thì đừng quá đau buồn. Vì những điều tồi tệ đó rồi sẽ thay đổi, sẽ qua đi nên không cần phải lo lắng quá nhiều.
Thiền quán về thân người quý báu và thiền quán vô thường là hai phần thực hành căn bản và nền tảng nên được gọi là các pháp thực hành sơ khởi. Tuy nhiên, nếu ta đang vui vẻ, an lạc, mọi chuyện đều thuận lợi thì lúc đó không cần thiền quán về vô thường. Còn nếu tâm ngã mạn quá lớn thì thực hành thiền quán về vô thường là pháp thực hành tốt nhất. Vô thường có nghĩa là thay đổi. Những gì có được hôm nay có thể sẽ không còn vào ngày mai. Cho nên, ta phải trân trọng và cảm thấy may mắn vì những điều tốt đẹp mình đang có hôm nay. Đây là phần thiền quán về vô thường.
Chúng ta cần nhớ rằng, khi thiền quán về thân người khó được, lúc nào ta cũng phải nhìn vào mặt tích cực, tức là phải thấy được những điều may mắn, tốt đẹp mình đang có. Tâm trí con người theo thói quen hay nghĩ về những gì mình mất mát, không có được trong cuộc sống. Cho nên, ta cần thay đổi suy nghĩ theo hướng nhìn về những điều may mắn, tốt đẹp mình đang có được. Đó là những bước thiền chuẩn bị ban đầu, gồm hai bước như Thầy vừa hướng dẫn.
Thầy đặt một câu hỏi cho học viên: Hai phần thực hành sơ khởi là gì? Chúng ta có còn nhớ hay không? Nếu học viên nào còn nhớ thì đưa một tay lên. Những học viên nào không nhớ thì đưa hai tay lên. Thầy thấy có những học viên không đưa tay nào cả. Nếu ai nhớ thì đưa một tay lên, ai không nhớ thì đưa hai tay lên. Chúng ta phải đưa một tay hoặc hai tay lên, chứ đừng không đưa tay nào cả. Có vẻ đa số học viên đều đưa một tay lên, chỉ một vài học viên đưa hai tay lên.
Thầy kể câu chuyện: Có một vị thầy đi vào một ngôi làng nhỏ để giảng dạy. Khi gặp người dân trong làng, vị thầy hỏi: “Đại chúng có biết tôi sẽ giảng dạy điều gì không?”. Mọi người trả lời: “Thưa thầy, chúng con không biết thầy sẽ giảng điều gì”. Lúc này vị thầy mới nói rằng: “Tôi nghĩ đại chúng khá là ngu. Nếu ngu như vậy, tôi không cần phải giảng vì có giảng cũng chẳng ích gì”.
Một buổi khác, người dân trong làng cũng thỉnh vị thầy này về giảng dạy. Khi vị thầy đến, cũng giống như lần trước, vị thầy hỏi đại chúng có biết thầy ấy sẽ giảng dạy điều gì hay không. Lần này, dân làng trả lời: “Chúng con đã biết thầy sẽ giảng điều gì”. Vị thầy nói rằng: “Nếu đã biết tôi giảng điều gì rồi thì tôi giảng làm chi nữa”. Cho nên, vị thầy không giảng gì hết và ra về.
Lần sau, dân làng lại tiếp tục thỉnh vị thầy về giảng một lần nữa. Cũng như các lần trước, vị thầy hỏi đại chúng có biết thầy ấy sẽ giảng điều gì hay không. Lúc này dân làng đã thông minh hơn nên trả lời vị thầy rằng: “Thưa thầy, có một số người biết, một số người không biết”. Lúc này, vị thầy nói rằng: “Vậy ai đã biết rồi thì nói lại cho người không biết, tôi không cần phải giảng gì hết”. Thế là vị thầy đi về.
Cũng giống như vậy, hôm nay Thầy thấy có một số học viên đưa một tay lên, nghĩa là có nhớ, cũng có một số học viên đưa hai tay lên, nghĩa là không nhớ. Những ai có nhớ thì nói lại cho những người không nhớ. Cho nên, Thầy không cần phải nói lại lần nữa (Rinpoche cười).
2. Pháp hành chính yếu: Luyện tâm bồ đề
Luyện tâm bồ đề gồm luyện tâm bồ đề tương đối và luyện tâm bồ đề tuyệt đối.
2.1. Nghĩ đến các pháp như giấc mộng
2.2. Quán bản chất sáng suốt bất sinh
2.3. Pháp đối trị cũng tự giải thoát
2.4 Bản chất hòa vào trong nền tảng.
Nghĩ đến các pháp như giấc mộng: Câu này có nghĩa là ta phải xem tất cả mọi việc, mọi sự vật hiện tượng như một giấc mộng. Ta thực hành như thế này: Vào buổi sáng khi thức dậy, ta hãy xem tất cả mọi thứ diễn ra trong ngày như một bộ phim. Khi xem phim, ta không phải là nhân vật trong phim mà chỉ là người ở ngoài đứng quan sát. Giống như vậy, ta hãy xem tất cả mọi việc diễn ra xung quanh mình giống như những diễn biến trong phim, ví dụ như có người nào đó chửi mắng mình, ta đừng làm gì cả, mà hãy nghĩ mình đang xem phim, chỉ là người quan sát, chứ không phải là một phần trong bộ phim đó. Ta hãy giữ thái độ như vậy để thực hành điểm này.
Tuần này, chúng ta hãy thực hành như vậy. Hãy xem tất cả mọi thứ diễn ra trước mặt mình giống như đang xem một bộ phim. Cho dù có người nói điều tồi tệ với mình, ta đừng vội phản ứng lại họ, mà hãy nghĩ rằng mình chỉ đang xem phim. Ta phải tách biệt mình khỏi những gì đang xảy ra. Ý nghĩa của câu “Nghĩ đến các pháp như giấc mộng” là hãy xem mọi thứ giống như một giấc mộng, như một bộ phim đang diễn ra trước mặt mình.
Hãy thuộc lòng câu “Nghĩ đến các pháp như giấc mộng” và hãy thực hành như vậy trong tuần này. Nhưng nếu có ai cho quà hay cho tiền, đừng nghĩ đó là giấc mộng hay đang xem một bộ phim mà hãy nhận quà, nhận tiền, cứ tận hưởng điều đó (Rinpoche cười). Còn những ai nói xấu mình, la mắng mình, lúc đó hãy xem nó như một bộ phim, đừng tự làm mình buồn khổ.
Đôi khi có những việc rất nhỏ nhặt nhưng ta lại có phản ứng rất mãnh liệt. Thỉnh thoảng, trong cuộc cãi vã với người khác, ta rất khó tự nhận lỗi và xin lỗi người khác. Có những chuyện rất nhỏ mà ta lại làm nó trở nên to tát, nghiêm trọng. Cho nên, ta hãy xem tất cả mọi thứ giống như diễn biến trong một bộ phim. Ta hãy thực hành như vậy. Nhưng nếu có ai đó cho mình tiền, hay quà, đó không phải là phim, mà là cuộc đời thật (Rinpoche cười).
Bài tập thực hành trong tuần này là hãy xem tất cả mọi thứ giống như một bộ phim. Thầy biết hơn 90% học viên trong lớp sẽ không có thực hành bài tập. Tuy nhiên, Thầy vẫn thường hay nói là chúng ta không làm bài tập thì cũng tốt, có làm thì cũng tốt.
Quán bản chất sáng suốt bất sinh: Ta cần hiểu “Quán bản chất sáng suốt bất sinh” như thế nào? Ví dụ, khi có cơn tức giận phát sinh, lúc này ta phải nhìn trực diện vào cơn tức giận đó. Khi có cơn giận phát sinh, ta hãy tỉnh thức để biết rằng mình đang giận. Hay khi nỗi buồn phát sinh trong tâm, ta hãy tỉnh thức để quan sát, biết rằng ta đang buồn. Khi biết mình đang giận, đang buồn, ta hãy nói với bản thân rằng mình không nên giận, không nên buồn.
Thông thường, theo thói quen, mỗi khi phát sinh cơn giận hay nỗi buồn, ta cứ nghĩ mình là cơn giận, là nỗi buồn đó. Tuy nhiên, bản chất của mình không phải là nỗi buồn, không phải là cơn giận. Ta phải tách biệt bản thân khỏi những cảm xúc đó.
“Quán bản chất sáng suốt bất sinh” có nghĩa là ta phải tỉnh thức mỗi khi có cơn giận hay nỗi buồn phát sinh trong tâm. Ta phải nhìn vào bản chất của cơn giận đó, quan sát xem cách cơn giận phát sinh, phát triển và biến mất như thế nào. Bằng cách thực hành như vậy, mỗi lúc tâm không vui, hay có cảm xúc tiêu cực, ta sẽ không bị cuốn theo mà sẽ có thể kiểm soát tốt hơn những cảm xúc đó. Hiện tại, theo thói quen, mỗi khi có cảm xúc hay suy nghĩ tiêu cực sinh khởi trong tâm, ta cứ để bản thân bị cuốn theo những cảm xúc đó mà không nỗ lực đối trị.
Cho nên, ta cần phải luyện tâm theo 3 bước:
Bước thứ nhất là ta phải tỉnh thức, nhận biết được mỗi khi có cảm xúc tiêu cực sinh khởi trong tâm.
Bước thứ hai là quan sát cách cảm xúc tiêu cực sinh khởi và rời khỏi tâm mình như thế nào.
Bước thứ ba là hãy bảo với tâm rằng mình không được sinh khởi những cảm xúc tiêu cực như thế. Ta phải xem tâm như một con ngựa hoang cần phải thuần hóa.
Tuần này, ta hãy thực hành bài tập như Thầy vừa hướng dẫn. Tâm cũng giống như thân vậy, nếu ta có thể tập thể dục rèn luyện thân thể thì ta hoàn toàn có thể rèn luyện và thuần phục tâm trí của mình. Thông thường ta nhầm lẫn mình chính là tâm thức này. Đôi lúc ta có cảm giác mình chính là tâm. Nhưng trên thực tế, ta không phải là tâm và tâm không phải là mình. Cho nên, ta hoàn toàn có thể thuần phục và kiểm soát tâm theo hướng mình muốn.
Nếu ta không phân tách được giữa bản thân mình với tâm thức của mình thì ta sẽ không thể nào điều phục được tâm. Vì thế, để điều phục được tâm, bước đầu tiên là ta phải biết rằng mình không phải là tâm, tâm không phải là mình, nên ta hoàn toàn có thể rèn luyện, điều phục tâm như cách ta thuần hóa một con ngựa, hay rèn luyện thân thể vậy.
Lấy ví dụ về tâm trì hoãn, lười biếng. Ta nghĩ rằng “Ngày mai tôi sẽ dậy lúc 7 giờ sáng”. Nhưng khi đồng hồ báo thức rung chuông đúng 7 giờ, lúc đó ta lại nghĩ rằng “Thôi mình ngủ thêm 5 phút nữa”. Hoặc là đến thời khóa thực hành thiền 10 phút mỗi ngày, lúc đó đang có chương trình ti vi, ta lại nghĩ rằng “Thôi để ngày mai thực hành cũng được”. Những điều đó cho thấy ta đang tự mâu thuẫn với bản thân mình. Đầu tiên ta nghĩ rằng ngày mai mình sẽ thức dậy lúc 7 giờ sáng nhưng khi đồng hồ báo thức rung chuông lúc 7 giờ sáng, ta lại nghĩ rằng “Thôi để ngủ thêm 5 phút nữa”. Như vậy, ta đang tự mâu thuẫn với chính mình. Hoặc ta biết rằng ngày mai mình có kỳ thi, nhưng hôm nay mình không học, cứ trì hoãn, nghĩ rằng “Chờ tí nữa rồi hãy học cũng được”. Những lúc như thế là ta đang bị phân tâm.
Có những lúc ta tự mâu thuẫn với bản thân, bị phân tâm, hoặc trì hoãn các công việc của mình. Đó là những dấu hiệu cho thấy tâm mình đang giống như một con ngựa hoang chưa được thuần phục. Vậy ta cần phải làm gì? Để có thể điều phục được tâm, đầu tiên ta cần phải có quyết tâm vô cùng mạnh mẽ rằng “Tôi nhất định phải điều phục được tâm mình”. Nếu không có quyết tâm mạnh mẽ thì ta sẽ không thể nào điều phục được tâm. Cũng giống như muốn có được cơ thể khỏe mạnh, ta cần có kỷ luật là mỗi ngày phải tập thể dục 30-40 phút.
Nếu ta nghĩ rằng ngày mai mình phải làm việc này, việc kia lúc 6 giờ sáng, như nghĩ rằng “Ngày mai 6 giờ sáng, tôi sẽ đọc sách”, nhưng tới lúc đó ta không chịu đọc sách mà xem ti vi, nghĩ rằng “Thôi để đọc sách sau cũng được”. Ta đặt ra một chương trình cho mình, nhưng tới lúc đó ta không làm mà lại làm một việc khác. Khi ấy, ta phải tỉnh giác và nói với tâm rằng tâm này đang không có nghe theo mệnh lệnh của mình trước đó nên sẽ trừng phạt bằng cách ngồi yên lặng như một thân cây trong 3 phút hay 5 phút. Khi làm 2 lần, 3 lần…, dần dần tâm sẽ được thuần phục và nghe theo mệnh lệnh của mình.
Cũng giống như một đứa bé, nó khóc một lần thì được cho bú sữa, khóc lần thứ hai được cho bú sữa nên nó quen với việc rằng nếu muốn uống sữa thì chỉ cần khóc là sẽ có sữa uống. Thế là đứa bé khóc những lúc chưa được như ý muốn của nó.
Ta hãy áp dụng biện pháp là khi tâm không nghe lời, ta sẽ phạt bằng cách cứ ngồi yên trong 3 phút hay 5 phút. Cứ mỗi lần tâm không nghe lời, ta cứ lặp đi lặp lại việc đó. Nếu có thể làm việc đó trong 21 ngày, ta sẽ thay đổi được bản thân. Thầy nghĩ rằng có thể chúng ta sẽ không chịu nổi, chắc chỉ thực hành được trong 3-4 ngày, nhưng nếu ta cố gắng thực hành trong 21 ngày thì chắc chắn ta sẽ thay đổi rất nhiều. Khi ta uống một chai bia, nếu lúc đó tâm nói rằng mình không nên uống chai thứ hai, nhưng rồi ta lại uống thêm chai thứ hai thì ta phải làm như thế nào? Lúc đó ta đâu có tự phạt chính mình được đâu. Khi ta đã uống một chai bia rồi và tự nói với bản thân rằng không nên uống chai thứ hai, nhưng rồi mình lại uống chai thứ hai, lúc đó ta sẽ không có tự phạt mình được vì đã say rồi. Một người say thì có thể làm được gì? Thầy có kể cho chúng ta nghe câu chuyện về con chuột và con mèo, chuyện con chuột đó rớt vào một chậu bia chưa? Câu chuyện này khá buồn cười. Nhưng bây giờ đã hết giờ rồi. Thầy sẽ dừng lớp học ở đây. Chúng ta đều biết rằng Thầy có thể lên lớp trễ, nhưng sẽ luôn kết thúc lớp đúng giờ.
