Lamrim 2025
TUẦN 48 – NGÀY 04/07/2026
CHỦ ĐỀ: 12 CHI PHẦN NHÂN DUYÊN (tiếp theo)
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Ở buổi học hôm trước, Thầy đang ở Ý. Bây giờ Thầy đang ở Nepal. Trước khi ở Ý, Thầy lại ở Mỹ. Dù ở đâu, Thầy luôn cố gắng lên lớp đầy đủ các buổi, nên Thầy hy vọng chúng ta cũng đi học đầy đủ. Bởi vì chúng ta được học miễn phí. Nếu lớp học không phải miễn phí, chúng ta có thể tự do lựa chọn muốn đi học hay không đi học.
Tháng 8 sắp tới Thầy có hợp tác với một trường đại học bên Mỹ để tổ chức một chương trình giảng dạy. Trường đại học thu phí khá cao đối với chương trình này, trong khi lớp học của chúng ta là miễn phí. Chương trình ở Mỹ có nội dung y hệt như những gì chúng ta đang học, chỉ khác là trường đại học có cấp chứng chỉ. Cho nên, chúng ta không cần tham gia chương trình của trường đại học và hãy cố gắng tham gia lớp học đầy đủ.
Thầy đang ở trong phòng của Thầy tại tu viện ở Nepal. Phòng của Thầy không được ngăn nắp cho lắm. Trên bàn là sách vở để khá bừa bộn. Đây là vách tường dán tên của những người mà mọi người hay thỉnh Thầy cầu nguyện. Tờ giấy này ghi tên chuyến bay Air India 171 bị rơi vào ngày 12/6/2025, khiến 260 người thiệt mạng. Thầy dán tên chuyến bay lên tường để cầu nguyện cho họ. Kế bên là chuyến bay của hãng Yeti Airlines, cũng gặp tai nạn rơi máy bay vào ngày 15/1/2023, khiến 68 người thiệt mạng. Thầy cũng không biết ai trong đó cả nhưng Thầy vẫn dán tên lên tường để cầu nguyện. Trên tờ giấy này có chữ tiếng Hoa là tên của một người đã gửi tin nhắn cho Thầy trước khi qua đời. Đây là tin nhắn cuối cùng mà người đó gửi cho Thầy. Thầy cũng dán lên tường để cầu nguyện cho họ.
Thầy cho chúng ta xem một chút nơi ở của Thầy và vách tường có dán tên mà Thầy vẫn thường cầu nguyện. Mỗi buổi sáng thức dậy Thầy đọc kinh và cầu nguyện cho tất cả những người có tên được ghi trên tường. Thầy chắc là không ai muốn tên mình bị dán lên bức tường này đâu (Rinpoche cười).
Phía dưới tường có cái bàn, Thầy để vài bức ảnh của một số người cần cầu nguyện. Mỗi ngày khi tụng kinh, Thầy đều nhìn lên đó để cầu nguyện cho tất cả mọi người. Thầy chỉ muốn cho chúng ta xem một chút tu viện ở Nepal và phòng nghỉ của Thầy. Trong phòng Thầy để đồ đạc khá bề bộn. Tại vì Thầy có thói quen mở sách ra đọc rồi để nguyên như vậy, các Lama cũng không dám dọn khu vực đó, nên phòng không được ngăn nắp cho lắm.
Thầy nói rằng thông thường chúng ta hay đặt kinh sách ở trên bàn. Nếu bàn không có chỗ, ta có thể đặt kinh sách trên ghế, nhưng cần có túi vải hoặc miếng lót ở dưới rồi hãy đặt kinh lên. Vì bàn của Thầy không có chỗ nên thỉnh thoảng Thầy đặt kinh trên ghế. Thầy có miếng vải quấn kinh lại nên vẫn giữ được sự trang nghiêm. Quyển sách màu xanh này là một quyển kinh. Thầy đặt quyển kinh này lên trên một gói trà. Ta có thể dùng vải, giấy hay bất cứ miếng lót nào, miễn sao có đồ vật lót bên dưới quyển kinh, chứ đừng đặt kinh trực tiếp trên ghế. Đó là cách bảo quản kinh sách.
Ví dụ, ta thường đọc sách Giải Thoát Trong Lòng Tay. Nếu bàn không có chỗ thì ta có thể đặt sách trên ghế, nhưng phải dùng túi vải để gói quyển kinh lại, vừa bảo vệ quyển kinh vừa đặt ở đâu cũng tiện, không làm mất trang nghiêm. Chỉ một thời điểm duy nhất không gói quyển kinh lại. Đó là khi ta đã học rất kỹ sách Giải Thoát Trong Lòng Tay trong vài năm và đã thực hành rất tốt rồi, mà vẫn thấy những điều mình học được không giúp ích gì cho bản thân, lúc ấy ta có thể vứt sách vào sọt rác. Thầy vẫn thường hay nói rằng Phật pháp phải mang lại lợi lạc. Nếu không giúp ích được cho chúng ta, Phật pháp cũng không có tác dụng gì cả.
8/ ÁI
Bây giờ hãy quay trở lại bài học. Hôm trước chúng ta đã học xong về thọ, tức là chi phần thứ 7 trong 12 chi phần nhân duyên (Vô minh - Hành - Thức - Danh sắc - Lục nhập - Xúc - Thọ - Ái - Thủ - Hữu - Sinh - Lão tử). Khi cảm thọ phát sinh thì chi phần thứ 8 sẽ là ái. Ái nghĩa là tham ái.
Đây là bức ảnh tượng Ngài Văn Thù tại tu viện của Thầy. Còn đây là ảnh tượng Đức Phật Thích Ca. Thầy là người chụp bức ảnh này. Ta có thấy tượng Phật này có gì đặc biệt không? Nếu ai thấy có điểm gì đặc biệt ở pho tượng này thì đưa một ngón tay lên cho Thầy xem. Còn nếu ta không thấy có gì đặc biệt thì đưa 2 ngón tay. Thực ra, câu trả lời là pho tượng này không có gì đặc biệt cả (Rinpoche cười). Chỉ có điều đặc biệt duy nhất là Thầy chụp bức ảnh này. Nếu có đặc biệt thì chỉ là đặc biệt đối với Thầy thôi, chứ đối với người khác, không có gì đặc biệt cả. Pho tượng này cũng có điểm đặc biệt nên Thầy mới chụp. Thực ra không có gì đặc biệt, nhưng cũng không phải là không đặc biệt. Cho nên, đó là cách Đức Phật thường hay giảng pháp: Đức Phật đôi khi nói có, đôi khi nói không, khiến người ta bối rối. Đó là lý do ta cần Lamrim. Bởi vì Lamrim sẽ giải thích rõ ý thật của Đức Phật.
Đây là bức ảnh 12 chi phần nhân duyên. Trong bức ảnh là hình một người mặc áo đỏ và có một mũi tên đâm vào mắt của người đó. Đó là biểu tượng cho cảm thọ. Bức ảnh kế tiếp là hình một người đang ngồi uống rượu, là biểu tượng của tham ái. Tham ái là bám chấp.
Cảm giác, cảm thọ là nguồn gốc phát sinh ra mọi tham chấp. Nếu ta phát sinh cảm giác thích thú, vui vẻ, ta sẽ bám chấp vào cảm giác đó. Nếu tiếp xúc đối tượng không thích, ta sẽ phát sinh cảm giác khó chịu, bực mình, sân giận. Đôi lúc cảm giác làm ta trở nên ngu ngốc. Ta trở nên ngu ngốc không phải vì ta không có trí tuệ mà là do cảm giác kích hoạt những cảm xúc trong tâm, khiến ta trở nên mù quáng.
Ta thấy Apple mỗi lần ra mắt mẫu điện thoại mới thì lúc nào cũng trang bị camera có chất lượng chụp ảnh tốt hơn. Vì ảnh chụp trông mình trẻ hơn nên mình cảm thấy rất thích. Nhưng thực tế ở ngoài không như vậy. Đó là cái không thật của máy ảnh Apple. Bởi vì ta thấy mình trong bức ảnh đẹp hơn, nên mình cũng thích máy ảnh đó.
Chính cảm giác kích hoạt những cảm xúc trong tâm, từ những cảm xúc đó khiến ta đôi khi đưa ra những quyết định không đúng đắn. Cảm giác là nguồn gốc phát sinh ra bám chấp. Đôi khi, ta có cảm giác vui vẻ thì cứ tận hưởng nó thôi, nhưng đừng bám chấp vào cảm giác đó. Đây là những gì Đức Phật đã dạy.
Để hiểu bám chấp là như thế nào, ta hãy nhìn một người đang uống rượu. Khi uống rượu, người đó cảm thấy rất hưng phấn. Vì thích, họ lại muốn uống nữa. Một khi tâm cứ muốn uống thêm nữa, lúc đó ta đã khởi sinh tâm tham chấp. Khi uống một cốc bia, ta cứ tận hưởng cốc bia đó, nhưng nếu ta muốn uống thêm nhiều cốc nữa thì lúc đó phát sinh tham chấp. Cho nên, tất cả mọi cảm xúc đã trải qua một lần thì ta nên biết mỗi lần đó thôi, không nên muốn có lại cảm giác đó nữa. Nếu nghĩ muốn có nữa, nghĩa là ta đã tham chấp vào cảm giác đó rồi.
9/ THỦ
10/ HỮU
11/ SINH
12/ LÃO TỬ
Sau ái chính là thủ. Thủ nghĩa là khi tâm tham ái lên cao, ta sẽ có động cơ muốn làm gì đó thì sẽ có hữu. Hữu sẽ tạo ra nghiệp. Nghiệp sẽ dẫn ta sinh trở lại vào luân hồi. Khi đã có sinh, tất nhiên sẽ có già chết.
Bây giờ Thầy sẽ nói đến điểm chính yếu nhất của 12 chi phần nhân duyên: 12 chi phần nhân duyên bắt đầu từ vô minh. Vô minh khiến ta tạo nghiệp. Nghiệp khiến ta sinh vào luân hồi. Khi đã dính mắc trong luân hồi, ta sẽ bắt đầu trải nghiệm các cảm giác, rồi lại phát sinh tâm bám chấp vào các cảm giác. Từ bám chấp đó, ta lại tạo ra nhiều nghiệp hơn. Vì nghiệp đó, ta sẽ sinh trở lại trong luân hồi.
Con người sinh ra rồi lại chết đi, chết đi rồi lại sinh ra, cứ lặp đi lặp lại như vậy. Câu hỏi đặt ra là “Tại sao ta lại phải sinh ra?”. Ta sinh ra là bởi vì nghiệp. Sau khi sinh ra, ta lại tiếp tục tạo ra nhiều nghiệp. Do nghiệp, ta sinh trở lại vào luân hồi, cứ sinh ra rồi chết đi liên tục trong luân hồi như thế.
Để không bị mắc kẹt vào vòng luẩn quẩn sinh ra rồi chết, ta phải làm sao không tạo ra nghiệp, để không bị đẩy đi tái sinh trong luân hồi. Muốn vậy, ta phải loại bỏ được vô minh.
Vậy vô minh nào là vô minh tệ hại nhất? Đó là loại vô minh không biết bản chất chân thật về cái tôi. Ở đây có một câu hỏi: “Chúng ta có thực sự hiểu rõ về bản thân mình hay chưa?”. Có lẽ mọi người sẽ trả lời là có. Khi đó, Thầy sẽ hỏi chúng ta thêm một câu: Nếu ta thực sự đã hiểu rõ về bản thân mình, ở đây có 2 điểm cần phải phân tích. 5 năm trước những gì ta nghĩ là đúng, bây giờ ta thay đổi nghĩ nó là sai. Bây giờ nghĩ là sai, hôm sau ta có thể nghĩ nó là đúng. Hôm qua ta nghĩ là sai, hôm nay ta có thể nghĩ là đúng. Khi suy nghĩ trong tâm cứ thay đổi liên tục thì đâu có gì thực sự chắc chắn ta hiểu rõ mình là ai. Bản thân ta cũng bối rối về chính mình. Tuy nhiên, vấn đề là ta cũng không biết rằng mình bối rối về bản thân. Lấy ví dụ về một người bị điên. Không có người điên nào nghĩ rằng họ bị điên. Người điên nào cũng đều nghĩ họ rất hoàn hảo. Nếu người điên biết mình điên thì người đó cũng sắp giác ngộ rồi.
Câu hỏi thứ 2 là “Ta là ai trước khi được sinh ra?”. Đức Phật đã dạy về vô ngã. Chỉ khi nào ta thực sự hiểu rõ về vô ngã thì khi đó ta mới thoát khỏi vô minh. Chúng ta sẽ được học về vô ngã ở phần sau của sách Giải Thoát Trong Lòng Tay. Nếu hiểu được vô ngã, chúng ta rất thông minh. Theo chương trình ở tu viện, một người cần phải học rất nhiều năm mới có thể thực sự hiểu rõ về vô ngã. Lớp chúng ta tính tổng cộng chỉ cần học 30-40 giờ mà đã hiểu được vô ngã rồi. Đó là điều tuyệt vời (Rinpoche cười).
Điểm cốt tủy của đạo Phật là để xóa bỏ vô minh, ta cần phải thực sự hiểu về cái tôi, cho nên Đức Phật đã dạy về vô ngã. Đôi lúc ta cũng bối rối về bản thân mình. Khi nghĩ cái tôi, đôi lúc ta nghĩ cái tôi chính là thân của mình, đôi lúc ta nghĩ cái tôi chính là tâm của mình. Dù nghĩ thế nào đi chăng nữa, bản thân chúng ta đang rất bám chấp vào cái tôi của mình.
Thầy thường hay lấy ví dụ: Khi chụp ảnh nhóm với những người khác, ta sẽ tìm ai trong bức ảnh đầu tiên? Ta sẽ tìm ảnh của mình đầu tiên, đúng không? Nếu mình đẹp, ta sẽ giữ bức ảnh đó, dù những người khác trong bức ảnh không đẹp. Còn nếu mình không đẹp, dù những người khác trong bức ảnh có đẹp thì ta cũng sẽ xóa bức ảnh đó. Thầy nói có đúng không? Ảnh của mình lúc nào cũng phải nhìn rất đẹp, thậm chí ta sẽ phóng to bức ảnh ra. Ở thời điểm ta làm như vậy, hãy quan sát xem bản thân đang bám chấp vào cái tôi như thế nào.
Dù thế nào đi chăng nữa, bản thân mình phải đẹp trong bức ảnh. Đó là tâm ích kỷ. Khi có suy nghĩ đó, nghĩa là ta đang bám chấp vào cái tôi. Cho nên, Phật dạy chúng ta cần phải loại bỏ vô minh. Vì vô minh, ta bám chấp vào cái tôi, nên thúc đẩy mình tạo ra nghiệp. Vì nghiệp đó khiến ta mãi mắc kẹt trong luân hồi.
Khi sinh ra trong luân hồi thì có tin tốt và tin xấu. Ta muốn nghe tin tốt trước hay tin xấu trước? Tin tốt là trong luân hồi, điều gì cũng có thể xảy ra. Tin xấu là trong luân hồi, những điều tốt đẹp đó là vô thường, sẽ không có ở lại mãi mãi với mình mà sẽ mất đi. Đối với Thầy, Thầy không quan tâm điều xảy ra tốt hay xấu, mà luôn nhìn mặt tốt đẹp của nó rồi tận hưởng cuộc sống thôi. Cho nên, bản thân Thầy thấy luân hồi thực sự rất thú vị, rất vui vẻ, dù mọi thứ vô thường nhưng luân hồi vẫn rất thú vị. Nếu nghe những vị thầy giảng pháp theo kiểu truyền thống, ta sẽ nghe các vị ấy nói rằng luân hồi này chỉ toàn là đau khổ, đời là bể khổ.
Một người kể với Thầy là có một vị thầy hay giảng pháp cho học trò rằng bản chất của luân hồi chỉ toàn là đau khổ. Thầy nói với người đó rằng: “Bạn hãy đi hỏi vị thầy thuyết pháp kia là thực sự thầy có cảm thấy hạnh phúc, an lạc hay không?”. Nếu vị thầy ấy trả lời là thầy cảm thấy an lạc thì những gì vị thầy đó nói là không chân thực. Bởi vì bản thân thấy an lạc mà mình lại giảng cho học trò rằng đời là bể khổ, điều đó không chân thực. Còn nếu vị thầy trả lời là thầy không an lạc thì một người không an lạc làm sao có thể mang đến an lạc cho người khác. Một người không vui làm sao khiến người khác vui được. Điều đó là không thể.
Cho nên, Thầy thích cách tiếp cận tích cực hơn là hãy nhìn cuộc đời này ở mặt tích cực thì bạn sẽ cảm thấy cuộc đời luôn vui vẻ và hạnh phúc. Ta hãy nghĩ rằng luân hồi này rất vui. Cách nghĩ như vậy sẽ thay đổi toàn bộ nhận thức của mình. Vì thế, câu thần chú của Dipkar là “Sống mạnh mẽ và hạnh phúc”. Ta hãy nhớ câu thần chú đó.
Tuy nhiên, nếu chúng ta cảm thấy cuộc đời chán quá, hãy làm một điều: Trong khoảng 10 phút hay 20 phút, ta hãy thử tắt hết điện thoại, ti vi, tắt hết mọi thiết bị.
Thầy kể câu chuyện: Một lần Thầy ở Đài Loan, lúc đó Thầy đang trên đường đến một buổi giảng, nhưng lại bị trễ. Phía Ban tổ chức liên tục gọi điện cho người học trò đi cùng với Thầy để hỏi xem Thầy đang ở đâu. Khi đó, Thầy nói với người học trò rằng: “Thôi bây giờ mình tắt điện thoại rồi trốn đi chỗ khác”. Lúc đó người học trò nói với Thầy: “Rinpoche tắt điện thoại của Thầy trước, rồi con sẽ tắt theo”. Cho nên, Thầy nói rằng khi nào cảm thấy cuộc đời chán quá, hãy thử tắt điện thoại của mình (Rinpoche cười).
Khi nghĩ về khía cạnh đau khổ của luân hồi, ta hãy nghĩ cho người khác, nghĩ rằng vì họ vô minh nên đã tạo ra ác nghiệp, vì nghiệp đó, họ gánh chịu khổ đau trong luân hồi. Khi nghĩ vậy, ta sẽ phát được tâm từ bi đối với họ. Còn đối với bản thân mình, hãy nghĩ luân hồi này có nhiều niềm vui, an lạc thì mình mới tận hưởng được niềm vui trong cuộc sống.
Khi nghĩ luân hồi là đau khổ, ta hãy nghĩ cho những người thực sự đang đau khổ trong luân hồi như những người đang sống trong vùng chiến tranh. Hãy nghĩ rằng vì ác nghiệp, họ phải gánh chịu đau khổ như vậy. Ta hãy cầu nguyện cho họ được sinh về cõi tịnh độ của chư Phật. Trên thế giới có nhiều người đau khổ vì chiến tranh, vì đói khát, v.v…. Khi nghĩ về đau khổ của luân hồi, hãy nghĩ đến những người như vậy, cầu nguyện cho họ chấm dứt mọi đau khổ và được sinh về cõi tịnh độ của Phật để hưởng an lạc và không còn phải chịu đau khổ ở cõi luân hồi này nữa.
Khi chứng kiến những hoàn cảnh đau khổ, thực ra đôi khi ta cũng không làm được gì cho họ. Điều duy nhất ta có thể làm là cầu nguyện. Hãy cầu nguyện cho những người đang chịu khổ sẽ thoát mọi khổ đau và sinh lên cõi tịnh độ của chư Phật.
Chúng ta có thấy bức ảnh Thầy đang chia sẻ trên màn hình hay không? Bức ảnh này có trong một trang tin tức về cuộc chiến giữa Israel và Palestine. Có một cô bé mặc áo hồng đang chạy phía sau. Bất cứ khi nào nhìn bức ảnh này, Thầy cảm thấy tâm từ bi lại trỗi dậy mạnh mẽ, rất cảm thương cho những người đang chịu khổ vì chiến tranh. Tại sao cô bé này lại phải gánh khổ đau như thế trong khi chưa hề làm điều gì sai trái? Lúc đó ta chỉ có thể nghĩ là vì vô minh, họ tạo ra ác nghiệp nên chịu cảnh trôi lăn trong luân hồi. Cho nên, khi ta thấy những cảnh khổ như thế này, như cảnh bé gái đang chạy trốn khỏi vụ đánh bom, ta hãy cầu nguyện cho họ được tịnh hóa ác nghiệp, thoát mọi khổ đau, được hưởng hạnh phúc ở cõi tịnh độ của chư Phật. Thầy không biết cô bé trong ảnh là ai, nhưng khi thấy ảnh của cô bé này, tâm từ bi của Thầy trỗi dậy. Trong cuộc đời của Thầy, có lẽ cô bé này là người mà Thầy cầu nguyện nhiều nhất.
Tuy nhiên, thấu cảm cho đau khổ của người khác không có nghĩa là đau khổ của họ sẽ phá hủy an lạc trong tâm mình. Ta hãy nhìn nỗi khổ của người khác, cảm thương cho họ, từ bi với họ, nhưng vẫn phải giữ tâm thái an lạc đối với cuộc đời của chính mình. Đó là điểm khó của việc thực hành pháp nhưng ta phải làm được như vậy.
Đúc kết lại, ta hãy có thái độ sống như thế này: Đối với luân hồi của chính mình, ta nghĩ rằng cuộc đời này có nhiều niềm vui và an lạc, nhưng khi nhìn ra bên ngoài, chứng kiến nỗi khổ đau của những người khác, ta hãy cảm thương và phát tâm từ bi đối với họ. Đó là cách ta nhìn nhận về luân hồi của mình và của người khác. Khi ta đang buồn khổ, không vui thì ta sẽ không bao giờ giúp ích được cho những người khác, ta sẽ không thể phát được tâm từ bi đối với họ. Điều đó không bao giờ xảy ra. Chúng ta hãy ghi nhớ điều như vậy.
Đây là ảnh chụp xá lợi Phật trong tu viện của Thầy. Trong buổi học hôm nay, ta hãy phát tâm cầu nguyện cho tất cả những ai đang chịu đau khổ trong luân hồi sẽ được tịnh hóa ác nghiệp và không bao giờ phải chịu những đau khổ như vậy nữa.
Đồng thời, ta cũng hướng tâm về Tam Bảo, bày tỏ lòng tri ân vì nhờ sự che chở, gia trì của Tam Bảo mà cuộc sống của mình có nhiều điều may mắn, tốt đẹp. Cuộc đời của mình có hoàn hảo hay không là do cái nhìn của mình. Nếu ta thấy cuộc đời của mình là hoàn hảo thì nó hoàn hảo và ngược lại.
Cho đến bây giờ, ta hay xin Phật điều này điều kia cho bản thân mình. Hôm nay ta hãy cầu xin một điều khác: Hãy hướng tâm về Đức Phật và bày tỏ lòng tri ân đối với Đức Phật vì sự che chở, gia trì của Ngài đã giúp ta có được những điều may mắn, tốt đẹp trong cuộc đời này. Nhiều khi ta cầu xin nhiều quá, Đức Phật cũng chán rồi (Rinpoche cười). Hãy nghĩ điều đó lặp đi lặp lại và tỏ lòng tri ân với Đức Phật.
Trong tuần này, chúng ta có 2 bài tập về nhà. Bài tập đầu tiên là thực hành lòng tri ân với Đức Phật. Cụ thể, ta nghĩ đến đức Phật và bày tỏ lòng tri ân đối với Ngài vì những điều may mắn, tốt đẹp mà cuộc đời mình đang có. Bài tập thứ hai là ta nghĩ đến những người khác đang gặp khó khăn và cầu nguyện Đức phật hãy tiếp tục che chở, gia trì cho họ được thoát khổ. Đó là những điều ta cần thực hành vì trên thế giới này có rất nhiều người đang khó khăn và đau khổ. Tuy nhiên, khi nhìn luân hồi của chính mình, ta phải thấy cuộc đời của mình an lạc, vui vẻ. Nếu ta không thể an lạc ở cõi luân hồi này thì không thể nào tìm được an lạc ở cõi tịnh độ của Đức Phật. Ngay ở cõi luân hồi này, nơi ta đang có mặt mà ta cũng không thấy an lạc, hạnh phúc thì khi lên cõi tịnh độ của chư Phật, ta cũng sẽ tiếp tục phàn nàn thôi, phàn nàn sao không có Coca-Cola, không có bia, v.v…
