Lamrim 2025
TUẦN 42 - NGÀY 16/05/2026
CHỦ ĐỀ: PHÁT TÂM CẦU GIẢI THOÁT
(Geshe Lharampa Gedun Zopa hướng dẫn)
I. Nghĩ về khổ sinh tử nói chung
Khổ đầu tiên là cõi luân hồi đầy bất trắc.
Nghĩa là cuộc đời này không có gì chắc chắn. Ví dụ, công việc không chắc chắn, chẳng biết khi nào thành công, cũng không biết khi nào thất bại. Có những người hôm nay là thân thuộc thì trong tương lai có thể trở thành kẻ thù. Những gì ta không hề mong muốn nhưng lại cứ xảy ra cho mình.
Một ví dụ khác là chúng ta may mắn có được thân người kiếp này nhưng không chắc chắn có được ở kiếp sau. Nếu tích lũy nhiều ác nghiệp như sát sanh, v.v thì rất khó có được tái sinh thân người ở kiếp sau và phải tái sinh vào ba cõi ác. Muốn tái sinh vào cõi lành, có được thân người ở kiếp sau, ta phải tích lũy rất nhiều thiện hạnh.
Một khi chúng ta vẫn còn trôi lăn trong sáu cõi luân hồi thì còn chịu nhiều khổ đau đầy bất trắc. Chúng ta hãy tham khảo thêm câu chuyện trong sách Giải Thoát Trong Lòng Tay, quyển 2, trang 16. Cuộc đời này không có gì chắc chắn, luôn thay đổi, chúng ta luôn gặp nhiều vấn đề khi sống chung và rất khó giữ được tình bạn lâu dài, lúc nhỏ thân thiết giúp đỡ nhau, nhưng khi lớn lên thì trở mặt không làm bạn thân, giữa con người với nhau luôn xảy ra nhiều vấn đề. Ví dụ, năm ngoái, một nhóm bốn người có những hiểu lầm nên không ưa nhau, nhưng năm nay họ hòa thuận và trở thành bạn thân. Thỉnh thoảng, hoàn cảnh đưa đẩy từ bạn thân thành kẻ thù và từ kẻ thù trở thành bạn thân. Năm nay, việc kinh doanh thành công tạo ra nhiều lợi nhuận nên tích lũy được nhiều tiền nhưng năm sau công việc kinh doanh thất bại, thua lỗ nên mất sạch tiền…
Khổ thứ hai là không được toại ý. Nghĩa là không bao giờ thỏa mãn, không bao giờ biết đủ. Ta may mắn có được điều mong muốn thì lại mong muốn nhiều hơn. Chẳng hạn, ta có một tài sản thì lại muốn có hai, ba tài sản. Trong luân hồi này, bởi vì phiền não, trong đó có tâm tham khiến ta không bao giờ cảm thấy thỏa mãn với những gì đang có.
Ví dụ, năm nay, ta kinh doanh thành công tạo ra nhiều lợi nhuận nên tích lũy được nhiều tiền. Không thỏa mãn với những gì đạt được, ta lên chiến lược kế hoạch phát triển, mở rộng công việc kinh doanh để thu lợi nhuận nhiều hơn nữa. Khi ta đạt được mục tiêu đặt ra sẽ luôn muốn nhiều hơn nữa và không bao giờ có suy nghĩ dừng lại, bằng lòng với những gì đang sở hữu. Tâm của ta bắt đầu nhiễu loạn, lo lắng làm cách nào phát triển nhiều tài sản hơn và sợ hãi khi bị phá sản, mất lợi nhuận.
Chúng ta tập trung suy nghĩ quá mức, làm việc quá sức khiến sức khỏe cạn kiệt vì những mong cầu không biết đủ của mình. Nhưng dù tích lũy được nhiều tài sản, ta cũng không thể thoát khỏi cái chết. Chúng ta hãy tự đặt câu hỏi rằng: Bản thân có thể đem theo tiền, của cải lúc chết được không? Những tài sản đó có lợi lạc gì lúc chết? Nếu nói tiền không quan trọng thì ta có dám đưa tiền của mình cho người khác giữ giúp không? Ta luôn mong muốn có hơn những điều mình đang có và không bao giờ có suy nghĩ chia sẻ những thứ mình sở hữu cho người khác.
Ví dụ, có một người làm việc rất siêng năng bất kể thời gian ở nước Mỹ để có được thật nhiều tiền và không dám chi tiêu, chỉ biết đi làm dành dụm tích lũy tài sản, nhưng cũng không thoát khỏi tuổi già, cái chết ập đến. Nếu có thể đem tất cả hoặc một nửa tài sản đến kiếp sau thì cũng tốt, nhưng thực tế là chúng ta không thể đem bất kỳ tài sản nào theo lúc chết.
Vì vậy, kiếp này và kiếp sau thì kiếp nào quan trọng? Tái sinh ở kiếp sau rất quan trọng. Mặc dù ta đi làm chăm chỉ, vất vả có được nhiều tài sản ở kiếp này thì cũng không thể đem theo đến kiếp sau. Chỉ có tạo nhiều nhân thiện lành ở kiếp này mới có được quả chín muồi tái sanh vào cõi lành ở kiếp sau.
Ta suy nghĩ tích cực, khởi động cơ tốt, thiền quán tâm bi, cúng dường, bố thí… Khi tích lũy nhiều thiện hạnh như vậy, ta có thể sử dụng những nhân thiện lành này để tạo quả tốt lành ở kiếp sau. Nếu ta chỉ lo nghĩ tích lũy tài sản, gom góp thật nhiều tiền thì rất khó có thể thực hành pháp. Ta hãy huân tập giảm thiểu tâm tham muốn nhu cầu quá mức, biết đủ và bằng lòng, hạnh phúc với những gì đang sở hữu.
Thầy kể câu chuyện: Ở Ấn Độ có một vị vua rất quyền lực và nổi tiếng. Ông ta có nhiều tài sản, tiền tài nhưng không có hạnh phúc, vì tâm lúc nào cũng lo lắng bị người khác cướp mất tài sản. Một hôm, đức vua đi dạo ngoài thành và rất ngạc nhiên khi thấy những tên ăn mày nằm trên đường không có bất kỳ tài sản nào, không có tiền nhiều nhưng vẫn luôn vui vẻ, tươi cười hạnh phúc với cuộc sống hiện tại của họ.
Đức vua tự chất vấn bản thân tại sao mình có đầy đủ tất cả, không thiếu điều gì nhưng tâm không bao giờ vui vẻ được như những tên ăn mày trên đường phố. Có lẽ vì mình có nhiều tài sản nên lúc nào cũng sợ hãi, lo lắng bị người khác ăn cắp nên tâm không có hạnh phúc, còn tên ăn mày kia không có gì hết nên tâm không lo lắng sợ mất của cải nên lúc nào cũng hạnh phúc.
Cho nên, vị vua tự nhủ: “Ta cần thử kiểm tra xem thế nào?”. Ngày hôm sau, đức vua đã bố thí một ít tiền cho tên ăn mày. Ngày mốt, đức vua kiểm tra thấy tên ăn mày không còn hạnh phúc, tươi cười thoải mái như lúc không có tiền, có lẽ là vì họ đã có một ít tiền nên mới thay đổi. Ngày tiếp theo, đức vua muốn thử bố thí nhiều tiền hơn cho tên ăn mày thì tên ăn mày không còn tươi cười. Đức vua hỏi tên ăn mày: “Tại sao nhà ngươi không còn tươi cười hạnh phúc khi có nhiều tiền, hôm qua còn tươi cười hạnh phúc mà?”. Tên ăn mày đáp: “Tại vì đức vua cho tôi nhiều tiền nên tôi bắt đầu lo sợ bị người khác lấy mất tiền. Tôi còn tính lấy số tiền này đi làm kinh doanh. Tôi phải suy nghĩ nhiều thứ như dùng tiền này như thế nào nên không còn hạnh phúc nữa”. Đức vua nói: “Nhà ngươi muốn hạnh phúc đúng không? Vậy trả lại tiền cho ta”. Tên ăn mày nói: “Tiền này đức vua đã cho tôi rồi. Giờ nó là tiền của tôi. Tôi không trả lại đâu”.
Đức vua thấy nực cười khi tên ăn mày có tiền hay giữ tiền, bắt đưa trả lại tiền đều không có hạnh phúc. Lúc đầu, tên ăn mày chỉ có suy nghĩ đơn giản mỗi ngày có bữa ăn no bụng là đủ rồi. Nếu suy nghĩ biết đủ như vậy, mỗi ngày ta đều hạnh phúc.
Trong một xã hội vật chất phát triển, ta thường bị tâm tham lôi kéo, luôn muốn có càng nhiều càng tốt. Thầy kể câu chuyện: Ngày xưa, vị vua của một vương quốc nhỏ có suy nghĩ muốn mở rộng lãnh thổ nên tìm đủ mọi phương cách và thế là tâm tán loạn khiến vị vua ấy luôn khổ sở và bị cuốn vào những tranh chấp liên miên với kẻ thù bên ngoài.
Cho nên, cuộc đời này không có gì chắc chắn, luôn thay đổi. Trong kinh doanh hay bất kỳ việc gì, ta cần biết đủ, biết bằng lòng, hạnh phúc với những gì đang có.
