Lamrim 2024
TUẦN 96 – 04/10/2026
CHỦ ĐỀ: THIỀN ĐỊNH BA LA MẬT (tiếp theo)
(Geshe Lharampa Gedun Zopa hướng dẫn)
Việc thực hành thiền mỗi ngày sẽ giúp ta tăng trưởng tâm định lực, tiến bộ từ trạng thái tâm thứ nhất đi lên các trạng thái tâm cao hơn. Điều quan trọng khi thực hành thiền tịnh chỉ là tâm trí có khả năng sinh khởi sự tập trung trong suốt quá trình thiền. Dù không hiểu ý nghĩa của trạng thái tâm thứ nhất, thứ 2… nhưng nếu tâm phát sinh được khả năng tập trung vào đối tượng thiền thì điều đó rất tốt. Nếu lúc nào cũng phân tích ý nghĩa của từng giai đoạn thiền tịnh chỉ, nhưng tâm lại không phát sinh được khả năng tập trung vào đối tượng thì không đạt được lợi lạc nào cả.
Thầy nói vui rằng, trong buổi học hôm nay Thầy sẽ hướng dẫn tiếp ý nghĩa của trạng thái tâm thứ 8, nhưng các bạn sẽ vẫn không thể hiểu tường tận ý nghĩa của trạng thái tâm thứ 8. Tuy Thầy giải thích và chúng ta có lắng nghe trên lớp, nhưng vừa kết thúc lớp học, tâm ta liền quên đi những gì đã nghe, tâm trở nên trống rỗng, rồi lại vui vẻ đi ra ngoài uống cà phê. Ta không nên lãng phí thời gian vào những việc vô nghĩa mà hãy tận dụng thời gian thực hành thiền tịnh chỉ thì sẽ có được nhiều lợi lạc.
Bây giờ, chúng ta hãy thực hành thiền trong vài phút. Hãy chọn một đối tượng phù hợp như lần thực hành hôm trước. Tiếp theo, ta cố gắng tập trung vào đối tượng thiền đã chọn và tạm thời gạt bỏ sang một bên những suy nghĩ về cuộc sống, công việc, học tập...
Thầy đặt câu hỏi: Trong lúc thiền, tâm trí của chúng ta có tập trung hoàn toàn vào đối tượng đã chọn, hay đã bị phân tâm nghĩ sang đối tượng khác? Ta không nên ép buộc tâm tập trung vào đối tượng thiền, mà hãy thư giãn, thả lỏng và tư duy hướng đến đối tượng.
Ta tiếp tục thực hành thiền trong vài phút quán sát trạng thái tâm của mình vận hành như thế nào. Tâm ta có lúc nghĩ tốt, có lúc nghĩ xấu. Ta ở bên ngoài nhìn thấy rất nhiều loại hành xử của người khác và bị bám víu vào các khái niệm tốt, xấu rồi tâm lại tiếp tục phân biệt và phán xét người khác. Nhưng lúc này, ta không cần phân biệt, phán xét tâm đang nghĩ xấu hay nghĩ tốt, mà chỉ quán sát những suy nghĩ tốt, xấu tự vận hành sinh khởi như thế nào.
Ta tiếp tục thực hành vài phút quán sát tâm của mình vận hành như thế nào.
Thầy đặt câu hỏi: Chúng ta trải nghiệm và cảm nhận ra sao trong lúc thiền? Bất cứ ai thực hành thiền tập trung vào đối tượng đều có khả năng thành tựu thiền tịnh chỉ. Tuy nhiên, để tập trung nhất tâm hoàn toàn vào đối tượng là rất khó. Tâm trí không phải là sắc nên ta không thể thấy được tâm trí.
Việc quán sát trạng thái tâm đang đi đến đâu, ở nơi nào, suy nghĩ đến điều gì sẽ giúp cắt đứt tâm vọng tưởng. Nếu ta thực hành thiền quán sát tâm nhiều lần mỗi ngày thì tâm sẽ có được lợi lạc, thư giãn, thả lỏng hơn. Ví dụ, trước khi thực hành thiền, trong đầu sẽ khởi sinh mong muốn thực hành thiền. Từ mong muốn đó, ta mới đi vào thực hành thiền tịnh chỉ. Bước đầu thực hành thiền, ta không thể tập trung hoàn toàn vào đối tượng thiền, mà sẽ bị phân tâm ra bên ngoài. Cho nên, khi lạc mất đối tượng, ta lập tức tự nhắc nhở bản thân kéo tâm quay trở lại đối tượng thiền. Việc thực hành thiền có chánh niệm và tỉnh giác nhiều lần sẽ nhắc nhở kéo tâm quay trở lại đối tượng thiền và dần dần phát triển tâm định lực mạnh mẽ hoàn toàn tập trung vào đối tượng. Nếu tâm trí hoàn toàn tập trung 4 tiếng vào đối tượng thiền mà không bị vọng tưởng dẫn dắt ra bên ngoài thì ta đã thành tựu chân thật thiền tịnh chỉ.
Ví dụ, ta chọn chai dầu nhỏ mà Thầy đang cầm trên tay làm đối tượng thiền. Lúc ban đầu thực hành thiền tập trung vào chai dầu, ta sẽ không thể tập trung hoàn toàn vào chai dầu được, mà bị phân tâm sang đối tượng ở bên ngoài, hay chỉ trụ vào đối tượng thiền được một lúc rồi lại bị tâm dẫn dắt ra bên ngoài nhiều lần. Cho nên, khi phát hiện mình bị phân tâm, ta phải lập tức kéo tâm quay trở lại đối tượng thiền và dần dần phát triển thời gian tâm định lực vào đối tượng lên 5 phút, 10 phút, 15 phút, 20 phút. Hiện tại, ta không thể nào tập trung hoàn toàn 5 phút vào đối tượng thiền vì luôn vọng tâm ra bên ngoài.
Thầy đặt câu hỏi: Có ai trong số chúng ta có thể tập trung hoàn toàn 5 phút vào đối tượng thiền hay không? Nếu có, ta đã đạt được trạng thái tâm thứ 2, thứ 3.
Một số hành giả có thể bị buồn ngủ, ngủ gật nhiều lần hay tâm trí xao lãng lang thang đi khắp nơi, nghĩ đến gặp người này, nói chuyện với người kia, đi đến nhà hàng ăn món gì, đến cửa hàng mua những món đồ gì... trong lúc thực hành thiền. Hôn trầm và trạo cử là 2 lỗi lầm mắc phải lúc thực hành thiền.
Hôn trầm nghĩa là ta đang tập trung vào đối tượng thiền nhưng hình ảnh đối tượng cứ đen, mờ dần rồi mất hút, cảm thấy buồn ngủ.
Trạo cử nghĩa là hình ảnh đối tượng thiền đã hiện lên trước tâm thức của mình, nhưng tâm lại không giữ được đối tượng thiền mà cứ nhảy sang đối tượng khác.
Trạng thái tâm thứ 8: Ở trạng thái tâm này, ta không còn bị chướng ngại hôn trầm và trạo cử
Khi mới bắt đầu thực hành thiền, ta chỉ nên thực hành từ 5-10 phút mỗi ngày và cần ngồi thiền trên tọa cụ (đệm ngồi thiền) và giữ lưng thẳng. Tư thế đó sẽ giúp cho kinh mạch và khí di chuyển lưu thông dễ dàng, tạo sự thoải mái cho tâm trí khi thiền. Khi ta đã tập trung hoàn toàn 4 phút đến 5 phút vào đối tượng thiền thì tiếp tục thiền lên 10 phút, 15 phút. Những hành giả chỉ mới bắt đầu tập thiền mà đã thiền ngay 30 phút thì sẽ khiến thân thể mệt mỏi và tâm dễ chán nản. Tương tự như lúc đầu ta dồn thời gian học quá mức, gây kiệt sức, mất tập trung và chán nản thì sẽ không muốn học tiếp vào những ngày sau. Nếu chia nhỏ thời gian học mỗi ngày, ta sẽ cảm thấy dễ chịu và dễ dàng thu nạp kiến thức hơn.
Để thành tựu thiền tịnh chỉ, điều quan trọng là phải bỏ công thực hành thiền đều đặn mỗi ngày, chứ không thể thành tựu thiền tịnh chỉ ngay lập tức. Hành giả mới thực hành thiền nên chia nhỏ thời gian và giữ thói quen đều đặn sẽ đạt được nhiều lợi lạc. Mỗi người có khả năng đạt được thiền tịnh chỉ khác nhau, có một số người đạt được thiền tịnh chỉ rất tốt trong 2 tuần, có hành giả đạt được thiền tịnh chỉ trong 1 tháng, cũng có người thành tựu chậm.
Thầy có quen biết một vị hành giả nhập thất trên vùng núi cao hoang sơ, yên tĩnh, không có nhiều người sinh hoạt ở Tây Tạng. Vị ấy đã thành tựu thiền tịnh chỉ trong 8 tháng. Không những vị ấy đã hướng dẫn giảng dạy phương pháp thiền tịnh chỉ cho rất nhiều học trò, mà còn có 48 vị học trò đã thành tựu thiền tịnh chỉ.
Hành giả ở giai đoạn mới bắt đầu nên thực hành thiền một mình, chọn nơi chốn thoải mái, yên tĩnh, tránh nơi náo nhiệt có nhiều người sinh hoạt. Điều quan trọng là phải bỏ công sức và thời gian vào việc thực hành thiền, không nên bận tâm đến chuyện mình đã đạt trạng thái tâm thứ nhất, thứ 2 hay chưa…
Ta tiếp tục thực hành 4 phút quán sát trạng thái tâm của mình vận hành như thế nào.
Thầy đặt câu hỏi: Chúng ta có tập trung vào đối tượng tốt hơn chưa hay trạng thái tâm như thế nào? Ta hãy thử đặt mục tiêu thực hành thiền 10 phút mỗi ngày trong tháng 10 và quan sát tâm mình như thế nào. Nếu ta thực hành thiền trong 1 tháng và quan sát thấy có tiến bộ thì chính mình sẽ cảm thấy vui vẻ vì đã đạt được một thành tựu nho nhỏ. Thực hành thiền tịnh chỉ giúp tâm trí nhẹ nhàng, thư giãn và bình tĩnh hơn.
