Lamrim 2024
TUẦN 94 - NGÀY 20/09/2026
CHỦ ĐỀ: THIỀN ĐỊNH BA LA MẬT
(Geshe Lharampa Gedun Zopa hướng dẫn)
Chúng ta có thể lựa chọn đối tượng thiền phù hợp, thoải mái với tâm của mình như tượng Phật nhỏ, bông hoa, hình ảnh, v.v… Ta nên chọn những đối tượng nhỏ trước với chiều cao khoảng từ 5 cm đến 8 cm, không nên chọn những đối tượng có hình dáng to lớn.
Một điều nữa là nên chọn cố định một đối tượng và thường xuyên thực hành thiền tập trung vào đối tượng đó, không nên luân phiên thay đổi đối tượng thiền vì sẽ khiến tâm trí khó hoàn toàn tập trung vào một đối tượng.
Đối tượng thiền cần đặt phù hợp với tầm mắt dễ nhìn thấy trong không gian nơi chốn của mình. Khi đã quen nhìn đối tượng thiền thì sau này ta không cần nhìn đối tượng, mà chỉ tập trung nhớ lại, mô phỏng chi tiết hình dáng đối tượng trong lúc thiền. Điều đó sẽ giúp ta tiến bộ trong việc phát triển định lực.
Nếu ta hiểu ý nghĩa của trạng thái tâm thứ nhất (Trụ tâm), trạng thái tâm thứ 2 (Trụ tâm liên tục), trạng thái tâm thứ 3 (Tái trụ tâm) thì rất tốt nhưng không nhất thiết phải hiểu từng chi tiết ý nghĩa của 3 trạng thái vì 3 trạng thái tâm này không quá khó và chủ yếu biết tập trung vào đối tượng.
Trạng thái tâm thứ nhất (Trụ tâm, sự tập trung gượng ép): Tâm trí hướng vào và trụ trên đối tượng thiền một khoảng thời gian rất ngắn và ngay lập tức tâm xao nhãng phóng chiếu ra bên ngoài. Tâm chưa đặt được vào đối tượng thiền như con khỉ chạy nhảy liên tục từ nơi này đến nơi khác. Cho nên, hành giả bắt đầu thực hành thiền thì tâm trí được ví như con khỉ không thể nào tập trung vào đối tượng liên tục (xem thêm sách Giải Thoát Trong Lòng Tay, quyển 2, trang 293).
Trạng thái tâm thứ 2 (Trụ tâm liên tục, sự tập trung hơi liên tục): Khi thiền tập trung vào hình ảnh tượng Phật, ta có thể tập trung khoảng 2 phút đến 4 phút. Nghĩa là sau khi mất tập trung vào đối tượng thiền, ta có thể tập trung trở lại trong một khoảng thời gian liên tục, có thể giữ được đối tượng thiền từ 2 phút đến 4 phút. Điều này khá tốt. Nếu ta kiên trì thực hành thiền thì dần dần sẽ tiến bộ, có thể tập trung trong khoảng thời gian lâu hơn, từ 10 phút đến 15 phút.
Một số người nghĩ rằng cần nhập thất thực hành thiền trong căn phòng nhỏ trên núi cao. Khi nhập thất trên núi cao, một số hành giả thực hành rất tốt, nhưng cũng có một số người không thể nào tập trung vào đối tượng thiền, tâm trí cứ phóng chiếu sang các đối tượng khác.
Ta hãy dần dần rèn luyện thực hành thiền trạng thái tâm thứ nhất rồi tiến bộ lên trạng thái tâm thứ 2 và tiếp tục đi lên trạng thái tâm thứ 3.
Trạng thái tâm thứ 3 (Tái Trụ Tâm, sự tập trung có cách hở): Khi thiền tập trung vào một đối tượng, ta có thể tập trung khoảng 4 phút đến 6 phút, sau đó tâm lại xao nhãng, phóng chiếu ra đối tượng bên ngoài, nhưng ta có được năng lực chánh niệm nhận biết mình đang bị mất tập trung và có thể quay trở lại đối tượng thiền ngay lập tức. Tuy ta không thể nhận biết ngay mình đã mất tập trung vào đối tượng thiền, nhưng sau khi đã phát hiện tâm mất tập trung thì liền nhắc nhở tâm quay trở lại đối tượng thiền ngay lập tức.
Trạng thái tâm thứ 2 khác với trạng thái tâm thứ 3 ở chỗ: Khi tâm tán loạn ra bên ngoài thì không có năng lực chánh niệm nhắc nhở quay trở lại đối tượng thiền ngay lập tức, mất khoảng thời gian dài mới quay lại đối tượng thiền.
Thầy nghĩ rằng mỗi học viên đã chọn lựa được đối tượng thiền. Chúng ta đã hiểu ý nghĩa cách vận hành phát sinh trạng thái tâm thứ 2.
Thực hành thiền 5 phút.
Chọn một đối tượng nào phù hợp thoải mái với tâm của mình. Tiếp theo, ta cố gắng tập trung và quán tưởng nhớ lại hình dáng đối tượng thiền đã chọn. Nếu có thể tập trung vào đối tượng mà không bị phân tâm thì ta đã đạt được trạng thái tâm thứ 2.
Thầy hỏi học viên: Trong lúc thiền, tâm trí của các bạn có tập trung hoàn toàn vào đối tượng đã chọn hay bị phân tâm vào đối tượng khác?
Khi ta bắt đầu thực hành thiền thì khó có thể tập trung hoàn toàn vào một đối tượng và hình dáng đối tượng không rõ ràng, mờ mịt. Nếu ta thường xuyên dành thời gian 5 phút nhiều lần thiền quán trong ngày thì tâm định lực vững vàng vào một đối tượng sẽ dần dần phát triển lên đến 6 phút, 10 phút, 15 phút. Đối tượng thiền không rõ ràng cũng không sao nhưng ta vẫn tiếp tục nhớ thiền quán hướng vào đối tượng. Để thành tựu thiền tịnh chỉ, cần phải bỏ công sức dành thời gian thực hành thiền mỗi ngày. Nếu thực hành thiền cách khoảng, hôm nay thiền, ngày mai không thiền, ngày mốt lại thực hành thiền thì sẽ không thể nào thành tựu thiền tịnh chỉ.
Lợi lạc của thành tựu thiền tịnh chỉ là gì? Ta có được tâm định lực đặc biệt vững vàng, thân tâm khinh an.
Tiếp tục thiền tịnh chỉ trong vài phút.
Chọn một đối tượng nào phù hợp thoải mái với tâm của mình. Tiếp theo, ta cố gắng tập trung và quán tưởng nhớ lại hình dáng đối tượng thiền đã chọn.
Hành giả mới bắt đầu nên thực hành thiền một mình, tránh tụ họp cùng thiền chung với nhiều người. Ta cần ngồi thiền trên tọa cụ (đệm ngồi thiền) và lưng thẳng sẽ giúp cho kinh mạch và khí di chuyển lưu thông dễ dàng, sẽ giúp tâm trí thoải mái khi thiền.
Nếu có thể tập trung vào đối tượng trong 5 phút thì ta đã đạt được trạng thái tâm thứ 2. Sau khi tập trung thiền 5 phút thì tâm xao nhãng phóng chiếu ra đối tượng bên ngoài, nhưng khi đã phát hiện tâm mất tập trung, ta liền nhắc nhở tâm quay trở lại đối tượng thiền ngay lập tức. Lúc này ta đã đạt được trạng thái tâm thứ 3. Nếu để tâm mất tập trung quá lâu mà không nhắc nhở tâm quay trở lại đối tượng thiền ngay lập tức thì không thể nào đạt được thiền tịnh chỉ. Ta hãy thử đặt mục tiêu thực hành thiền từ 1 tháng đến 3 tháng thì sẽ tiến bộ trong việc phát triển định lực. Mỗi người có khả năng đạt được thiền tịnh chỉ khác nhau. Có một số người thiền rất tốt trong 2 tuần, 3 tuần nhưng cũng có hành giả thành tựu thiền trong 1 tháng đến 2 tháng.
Điều quan trọng là muốn đạt được thiền tịnh chỉ, ta phải bỏ công thực hành thiền, dành thời gian 5 phút nhiều lần mỗi ngày, không nên thiền thời gian quá lâu. Hãy chọn một đối tượng thiền, không nên thay đổi liên tục đối tượng thiền. Ban đầu, đối tượng thiền không rõ ràng cũng không sao nhưng ta vẫn tiếp tục nhớ thiền quán hướng vào đối tượng thiền. Khi hiểu kỹ thuật thiền, ta sẽ thấy thiền tịnh chỉ không khó. Chúng ta thường sử dụng điện thoại, xem phim, v.v… khiến tâm gặp nhiều trở ngại trong lúc thiền. Cho nên, khi thực hành thiền thì nên tránh sử dụng điện thoại.
