Lamrim 2024
TUẦN 82 – NGÀY 28/06/2026
CHỦ ĐỀ: SÁU BA LA MẬT (tiếp theo)
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Hôm nay, Thầy đang ở Ý. Thầy đang dùng bữa trưa trong một nhà hàng. Thầy không nhớ rõ hôm trước, khi dạy chúng ta, lúc đó Thầy đang ở Mỹ hay ở Nepal? Có lẽ tuần sau Thầy sẽ dạy lớp chúng ta từ Nepal.
Thầy nói rằng Thầy thường di chuyển từ nơi này đến nơi khác và giờ giấc cũng thay đổi nên có lúc Thầy phải dậy từ rất sớm hoặc bây giờ đang là giờ ăn trưa. Dù thế nào, Thầy vẫn luôn cố gắng duy trì lớp học. Cho nên, chúng ta hãy cố gắng đi học đầy đủ, đừng bỏ lớp.
Thầy cảm thấy rất có phước vì ngay cả lúc đang ăn, Thầy cũng có thể giảng pháp. Thầy sắp dùng xong bữa. Thầy nói rằng hôm nay chúng ta có muốn ăn gì thì cứ ăn thoải mái. Vì Thầy đang dùng bữa nên học trò cũng được phép vừa ăn vừa nghe pháp.
SÁU BA LA MẬT:
1/ Bố thí ba la mật
2/ Trì giới ba la mật
3/ Nhẫn nhục ba la mật
Chúng ta đang học phần nhẫn nhục ba la mật. Nhẫn nhục ba la mật là ba la mật thứ 3 trong 6 ba la mật (xem trang 246, quyển 2, sách Giải Thoát Trong Lòng Tay). Làm sao để luyện nhẫn nhục?
Như sách Giải Thoát Trong Lòng Tay hướng dẫn, nhẫn nhục ba la mật có 3 loại:
(1) Loại thứ nhất là nhẫn nhục đối với người làm hại mình.
(2) Loại nhẫn nhục thứ 2 là nhẫn nhục trước hoàn cảnh khó khăn, thử thách.
Trong những hoàn cảnh khó khăn và thử thách, tâm ta thường bị tán loạn, rất khó giữ bình tĩnh, nên ta rất cần loại nhẫn nhục này.
Thầy đang uống Coca không đường. Thầy chợt nghĩ tới một câu chuyện muốn kể cho chúng ta nghe. Thời gian vừa qua khi Thầy ở bên Mỹ, nhiều học trò nói với Thầy rằng Coca không đường có chất tạo ngọt gây hại cho cơ thể. Thầy nói họ hãy tìm những báo cáo khoa học chứng minh điều này. Nếu đúng như vậy, Thầy sẽ ngừng uống Coca không đường.
Tuần này, chúng ta hãy thực hành 2 loại nhẫn nhục. Thứ nhất là nhẫn nhục đối với người làm hại mình và thứ 2 là nhẫn nhục trước hoàn cảnh khó khăn. Đôi lúc ta cảm thấy tâm bị tán loạn và không giữ bình tĩnh được. Không phải là vì ta không kiên nhẫn được với những người gây khó cho mình, làm hại mình mà bởi vì khi đang trong hoàn cảnh khó khăn, ta khó có thể nào giữ được bình tĩnh.
(3) Loại nhẫn nhục thứ 3 là pháp nhẫn.
Pháp nhẫn là kiên nhẫn để có thể hiểu được giáo pháp. Ta chưa được thuần thục đối với loại thứ 3 này, vì ta chưa có được tâm nhẫn nhục, chịu khó để làm các việc tốt. Để làm việc tốt, lúc nào ta cũng phải chịu cực, nhưng ta lại không thích chịu cực, mà thích chuyện nào cũng phải dễ dàng hết. Bởi vì lười biếng nên ta sẽ không chịu khó để làm những việc tốt.
Thầy nói lớp học hôm nay vừa mở tiệc, vừa học nên học viên có thể ăn uống thoải mái trong lớp.
Trong tuần này, bất cứ khi nào gặp khó khăn hay thử thách, ta hãy luôn tự nhắc nhở bản thân rằng mình sẽ vượt qua tất cả mọi khó khăn, thử thách và sẽ cố gắng bình tĩnh trước những hoàn cảnh khó khăn đó. Hãy thực hành như vậy trong tuần này. Đây là một điều quan trọng.
Trong tuần này, hãy thực hành nhẫn nhục, đặc biệt là nhẫn nhục trước hoàn cảnh khó khăn. Để có thể dễ dàng thực hành được loại nhẫn nhục này, khi gặp hoàn cảnh khó khăn, ta hãy có thái độ chấp nhận. Hãy nói với bản thân rằng “tôi chấp nhận khó khăn này và sẽ vượt qua nó”. Chỉ khi nào chấp nhận khó khăn, ta mới có thể xác quyết vượt qua được khó khăn.
Những ba la mật được học cho đến nay như bố thí, trì giới, nhẫn nhục... không chỉ là những pháp thực hành của đạo Phật, mà còn là những thói quen rất tốt chúng ta cần rèn luyện cho bản thân. Hãy tự quán xét xem bản thân có những thói quen tích cực nào. Đối với cá nhân Thầy, thói quen tốt của Thầy là uống Coca. Nếu lần này Thầy thấy rằng uống Coca có hại cho sức khỏe thì Thầy sẽ không uống nữa.
Những pháp thực hành ba la mật này là những thói quen rất tốt cho bản thân, đặc biệt là nhẫn nhục. Chúng ta nên rèn luyện thói quen nhẫn nhục.
4/ Tinh tấn ba la mật
Ba la mật kế tiếp là tinh tấn ba la mật. Tinh tấn cũng rất quan trọng. Vậy loại tinh tấn nào là tốt nhất? Ta nên hiểu tinh tấn như thế nào? Tinh tấn có nghĩa là ta hào hứng làm những việc tốt. Tinh tấn ở đây không phải là cần cù, siêng năng mà là thái độ của mình đối với việc tốt. Ví dụ, ta rất hào hứng làm những việc thiện lành. Thái độ hào hứng đối với việc thiện gọi là tinh tấn.
Ở đây có những loại tinh tấn khác nhau, nghĩa là những loại hào hứng với việc thiện khác nhau. Theo sách Giải Thoát Trong Lòng Tay, có 3 loại tinh tấn.
(1) Tinh tấn như áo giáp
Để làm bất cứ một việc thiện nào cho dù là việc thiện nhỏ, ta đều cần tinh tấn. Bản thân phải hào hứng, phải thích làm việc đó thì ta mới chịu dấn thân. Loại tinh tấn này là tinh tấn như áo giáp (xem trang 260, quyển 2).
(2) Tinh tấn tích lũy thiện hành
(3) Tinh tấn làm việc cho tất cả hữu tình
Tinh tấn làm việc cho tất cả hữu tình có nghĩa là gì? Đối với loại tinh tấn này, ta thực hành như sau: bất cứ những việc tốt nào mà mình làm, dù nhỏ, ta cũng hãy nghĩ rằng mục đích là vì lợi lạc cho tất cả mọi chúng sinh. Đây chính là tinh tấn làm việc cho tất cả hữu tình.
Loại tinh tấn này không chỉ giúp ta tích lũy được công đức mà còn lúc nào cũng luôn nghĩ cho lợi lạc của nhiều người khác. Lấy ví dụ, trong lúc đang ăn, ta có thể nghĩ rằng thức ăn này, nguồn dinh dưỡng này cũng làm lợi lạc cho những vi khuẩn trong cơ thể của mình.
Trong tuần này, chúng ta hãy thực hành nhẫn nhục và tinh tấn. Đối với nhẫn nhục, quan trọng nhất là thực hành nhẫn nhục trước những hoàn cảnh khó khăn và thử thách. Đối với tinh tấn, quan trọng là tinh tấn làm việc cho tất cả hữu tình.
Thầy nói rằng hôm nay Thầy có cảm thấy đói hơn so với mọi hôm vì Thầy có một sự kiện, phải đi bộ trong thành phố khoảng một tiếng rưỡi.
Thầy thông báo cho các học viên là cuối năm nay vào khoảng ngày 13 hoặc 14/12, Dipkar sẽ có chuyến hành hương thánh tích ở Ấn Độ. Thầy sẽ làm hướng dẫn viên cho chúng ta. Lần này học viên Dipkar ở tất cả các nước sẽ cùng tham gia chuyến hành hương. Chúng ta hãy dành thời gian cho chuyến đi này. Tất nhiên, học viên có thể dẫn theo gia đình và bạn bè . Nhưng chuyến đi này được tổ chức chủ yếu dành cho học viên của Dipkar, không có nghĩa là nếu học viên không đi được thì cho người khác thế chỗ của mình. Như vậy là không nên. Nếu học viên có thể đi được thì hãy trực tiếp tham gia. Chuyến đi sẽ kéo dài khoảng 6 ngày. Thầy muốn thông báo sơ bộ trước để chúng ta có thể dự trù thời gian. Lúc nào Thầy cũng giảng pháp, nên thỉnh thoảng sẽ bị chán, lần này Thầy sẽ đổi sang làm hướng dẫn viên cho chúng ta.
Chúng ta có thể đọc thêm phần tinh tấn ba la mật trong sách Giải Thoát Trong Lòng Tay.
5/ Thiền định ba la mật
Ba la mật thứ 5 là thiền định ba la mật. Ba la mật thứ 5 và ba la mật thứ 6 là 2 loại thực hành quan trọng nhất. Đối với thiền định ba la mật, cốt yếu là thực hành thiền tịnh chỉ. Chúng ta hãy xem trang 264, quyển 2, sách Giải Thoát Trong Lòng Tay ở phần thiền tịnh chỉ. Đây là ngày thứ 21.
Luyện tập tinh yếu của tịnh chỉ. Có 6 tiêu đề:
(1) Đào luyện những điều kiện tiên quyết để đạt đến tịnh chỉ
(2) Cách thực thụ để đạt tâm tịnh chỉ
(3) Từ căn bản này, làm thế nào để đạt 9 trạng thái tâm
(4) Cách đạt 9 trạng thái tâm nhờ 6 năng lực
(5) Bốn loại tiến trình tâm
(6) Tịnh chỉ thực thụ
- Đào luyện những điều kiện tiên quyết để đạt đến tịnh chỉ.
Có 6 điều kiện: ở chỗ thích hợp; ít muốn; biết đủ; từ bỏ những yêu cầu của xã hội; giới thanh tịnh; hoàn toàn từ bỏ những tư tưởng tham dục. Đây là 6 điều kiện để giúp ta đạt được đến thiền nhất tâm.
Điều kiện đầu tiên là ở chỗ thích hợp. Nếu ở chỗ quá ồn ào và quá nhiều xao nhãng, ta sẽ rất khó có thể ngồi thiền, nên cần phải có một chỗ thích hợp. Ta có thể dùng phòng riêng của mình để làm nơi hành thiền. Chỗ thích hợp có nghĩa là nơi đó phải yên tĩnh để có thể thực hành thiền được và phải gần với nguồn nước, thức ăn. Nếu thực hành thiền mà không có được nguồn cung cấp thực phẩm và nước uống thì sẽ khó có thể nào thực hành thiền được.
Điều kiện thứ 2 là ít muốn. Ít muốn có nghĩa là bớt những tham cầu, mong muốn của bản thân. Nếu tâm cứ nghĩ đến những tham cầu, mong muốn thì rất khó phát triển định lực. Cuộc sống của mình cũng vậy. Nếu có quá nhiều mong cầu, ta sẽ bị phân tâm, không thể tập trung tốt cho một điều nào cả. Khi mong muốn quá nhiều thứ, sự tập trung lúc đó sẽ bị dàn trải, nên ta cũng không đạt được thành công ở một điều nào cả.
Điều kiện kế tiếp là biết đủ, nghĩa là biết đủ cho những nhu cầu thiết yếu của mình. Chúng ta có thể đọc thêm các điều kiện này trong sách Giải Thoát Trong Lòng Tay.
- Cách thực thụ để đạt tâm tịnh chỉ.
Bây giờ, chúng ta bước sang phần quan trọng nhất. Đó là cách thực thụ để đạt tâm tịnh chỉ (xem trang 271). Để có được định lực trong thiền, các chướng ngại cần phải loại bỏ là gì? Tịnh chỉ có nghĩa là năng lực tập trung siêu việt của tâm, tức là có thể tập trung liên tục vào một đối tượng mà không hề bị cản trở, không bị phân tâm bất cứ lúc nào cả. Trạng thái đó gọi là tịnh chỉ.
Chúng ta hãy đọc sách Giải Thoát Trong Lòng Tay ở phần những cạm bẫy khi thực hành tịnh chỉ (trang 273).
(1) Cạm bẫy thứ nhất là lười biếng
Thầy không nghĩ lười biếng sẽ là chướng ngại hay là cạm bẫy của chúng ta. Thầy nghĩ chắc ai trong chúng ta đều chăm chỉ, siêng năng nên sẽ thành Phật sớm thôi (Rinpoche cười).
Lười biếng không chỉ là cạm bẫy cho thiền định, mà còn là chướng ngại cho tất cả mọi công việc của mình. Chúng ta cứ trì hoãn, cứ chờ đến ngày mai hãy làm thì sẽ chẳng bao giờ thành công việc gì cả. Cho nên, lười biếng chính là chướng ngại rất lớn cho tất cả mọi công việc của mình. Tuy nhiên, ta có thể thay đổi thói quen này.
Thông thường, Thầy có nhiều chương trình trong một ngày: buổi sáng gặp nhiều người, rồi sau đó có một buổi hướng dẫn, nói chuyện, tiếp đến là các buổi họp, rồi tới ăn trưa, sau đó lại có chương trình buổi chiều, v.v… Thầy gặp rất nhiều người trong một ngày, Thầy không thể nào nói với họ “hôm nay tôi mệt rồi, nên không làm gì nữa”.
Cho nên, lười biếng xuất phát từ thái độ, từ tâm của mình mà thôi, chứ không phải là chuyện mệt mỏi trên thân thể. Nếu ta cứ nghĩ là “thôi mệt quá không muốn làm”, “thôi để khi khác hẳn làm”, khi tâm cứ suy nghĩ như vậy dần dần sẽ thành thói quen, rồi cuối cùng lúc nào ta cũng sẽ cảm thấy mệt mỏi.
Cạm bẫy ở đây có nghĩa là chướng ngại. Chướng ngại thứ nhất là lười biếng. Lười biếng không chỉ là chướng ngại cho thiền định mà là chướng ngại cho tất cả mọi loại thực hành pháp. Thầy hỏi chúng ta có biết ai là người lười biếng nhất thế giới? Đây là bài tập về nhà. Nếu ta đi hỏi AI, ngay lúc ta bắt đầu nghĩ rằng mình sẽ hỏi AI hoặc tìm kiếm trong Google thì mình là người lười biếng. Tại vì lười biếng, ta không muốn làm gì cực khổ, không muốn chịu khó mà luôn muốn có kết quả ngay. Nghĩ như vậy là lười biếng.
(2) Cạm bẫy thứ hai là quên chỉ giáo
Quên chỉ giáo có nghĩa là muốn thực hành để thành tựu định lực trong thiền định, ta cần phải có những hướng dẫn. Nếu không biết được những hướng dẫn này, ta sẽ không thể nào mà thực hành thành công được. Thầy sẽ hướng dẫn cách thực hành cho chúng ta. Sau khi đã được hướng dẫn, ta phải ghi nhớ, không được quên. Cho nên, quên hướng dẫn, quên chỉ giáo là một cạm bẫy.
Tại sao ta lại quên mất những hướng dẫn thực hành? Tại vì trí nhớ của mình không được bền bỉ. Bởi vì ta suy nghĩ quá nhiều về những chuyện chưa xảy ra ở tương lai nên không thể tập trung được vào hiện tại. Vậy làm sao có thể cải thiện được trí nhớ của mình?
Đầu tiên, đối với những điều ta học được, hãy cố gắng lặp đi lặp lại từ 3 đến 4 lần trong tâm. Lấy ví dụ, trong buổi học hôm nay Thầy đã hướng dẫn những điểm chính yếu như thế nào thì chúng ta hãy lặp đi lặp lại trong tâm 2 hoặc 3 lần để ghi nhớ những điều đó.
Điều thứ hai là hãy ngồi thiền và đếm số ngược từ 100 trở xuống, ví dụ đếm 100, 99, 98, 97 v.v… Lưu ý là đếm ngược, chứ không đếm xuôi. Ta cũng có thể chọn một con số khác, ví dụ đếm ngược từ 600 trở xuống.
Bài tập về nhà trong tuần này là thực hành nhẫn nhục và thực hành thiền để cải thiện trí nhớ.
