Lamrim 2024
TUẦN 81 – NGÀY 21/06/2026
CHỦ ĐỀ: SÁU BA LA MẬT (tiếp theo)
(Geshe Lharampa Gedun Zopa hướng dẫn)
Sáu ba la mật gồm:
1) Bố thí ba la mật
2) Trì giới ba la mật
3) Nhẫn nhục ba la mật
4) Tinh tấn ba la mật
5) Thiền định ba la mật
6) Trí tuệ ba la mật
Khi thực hành bố thí ba la mật, trì giới ba la mật, nhẫn nhục ba la mật có được lợi lạc như thế nào? Chúng ta thực hành thiền quán tâm bồ đề với mong muốn thành tựu Phật quả. Tương tự, ba ba la mật đầu tiên là thực hành lợi tha với mong muốn thành tựu Phật quả để giúp đỡ chúng sinh khác.
Thực hành bố thí có nghĩa là cho đi thức ăn, quần áo, hay bố thí những hình thức khác nhau đến chúng sinh khác.
Thực hành trì giới gồm nhiều loại nguyên tắc, kỷ luật. Ví dụ, ta luôn nhắc nhở phải từ bỏ giết hại chúng sinh, vì sát sinh là hành động ác nghiệp. Khi ta đi dạo dẫm chết côn trùng nhỏ trên đường thì con côn trùng ấy rất đau đớn. Cho nên, khi ta đi dạo trên đường, nếu thấy côn trùng nhỏ thì đừng vội vàng phớt lờ hay cố tình giẫm đạp lên chúng, mà hãy nhặt chúng lên đem đến nơi khác để giúp con vật đó tiếp tục được sống. Đó là giữ giới không sát sinh. Thực hành trì giới có rất nhiều loại giới, nguyên tắc như giới từ bỏ sát sinh, không trộm cắp.
3) Nhẫn nhục ba la mật (xem Giải Thoát Trong Lòng Tay, quyển 2, trang 246)
Nhẫn nhục tự bản chất là tâm không bị dao động bởi bất cứ điều hại nào được gieo rắc cho mình hay bởi sự lo lắng vì đau khổ.
Trích dẫn Nhập Bồ Tát Hạnh của đại sư Tịch Thiên:
“Chúng sinh khó hàng phục cho hết
Vì chúng nhiều như hư không
Những người nhẫn nhục không nản chí
Mà chỉ bị tư tưởng giận dữ đánh bại”
Nghĩa là đức nhẫn nhục thường bị phá hỏng bởi cơn giận. Mối đe dọa lớn nhất đối với nhẫn nhục là nổi sân. Khi đã hiểu bản chất của nhẫn nhục thì cần phải từ bỏ nổi sân.
Trích dẫn Nhập Bồ Tát Hạnh của đại sư Tịch Thiên:
“Không tội lỗi nào bằng hận thù,
Không khổ hạnh nào bằng nhẫn nhục”
Khi nói đến nhẫn nhục ba la mật, có ba loại nhẫn nhục: nại oán hại nhẫn, kham thọ khổ nhẫn, pháp nhẫn.
Loại nhẫn nhục thứ nhất là nại oán hại nhẫn, nghĩa là nhẫn nhục trước người hãm hại mình.
Nếu ai đó không ưa mình, hãm hại, nói xấu, vu khống khiến ta bị tổn thương mà ta vẫn có thể giữ được bình tĩnh, không tức giận phản ứng nói xấu lại họ, vẫn nhẫn nhịn trước những hành vi gây tổn hại, đó là nại oán hại nhẫn.
Sân giận đem đến nhiều lỗi lầm lớn. Sân giận là điều bất thiện rất tồi tệ phá hủy thiện lành, khiến ta không kiểm soát được tư tưởng, lời nói, hành vi đúng đắn.
Trích dẫn Giải Thoát Trong Lòng Tay, quyển 2, trang 247:
Hãy ý thức những lỗi lầm của giận dữ, đấy là lỗi tệ nhất. Mỗi khi nổi giận là ta phá hủy những công đức căn bản trong một ngàn kiếp. Khi hiểu rõ những tai hại của giận dữ, ta sẽ kiên trì tập thiền định về nhẫn nhục.
Đôi khi chúng ta đi làm, giao tiếp, có nhiều suy nghĩ vọng tưởng khác nhau, tức giận người khác. Ví dụ, ta hoàn thành công việc rất tốt nhưng lại bị người khác nói làm công việc không tốt thì ngay lúc ấy ta nổi cơn tức giận với lời nói xấu đó: “Tại sao lại vu khống tôi làm công việc không tốt?”, “Tôi chắc chắn làm tốt trách nhiệm của công việc này, người kia mới làm công việc không tốt”.... Khi ta nổi cơn sân ngay lúc đó thì đã tạo ác nghiệp và phá hủy tất cả mọi công đức thiện lành đã tích lũy từ trước đó.
Sân giận sẽ khiến chính ta rất khó chịu, bất an và người khác cũng không có vui vẻ. Nếu ta và mọi người đều nổi sân thì sẽ không bao giờ hạnh phúc. Không có ai vừa nổi sân vừa có được hạnh phúc. Chúng ta luôn mong cầu hạnh phúc, không mong muốn khổ đau. Muốn vậy, chính ta phải có tâm kiên định tạo nên hạnh phúc cho bản thân, cho dù có ai làm tổn thương mình thì ta cũng không bị ảnh hưởng bởi người khác. Khi ta rèn luyện, thực hành tạo niềm vui trong 1 ngày, 1 tháng thì chắc chắn chính ta sẽ cảm nhận niềm hoan hỷ, hạnh phúc trước tiên.
Một số người suy nghĩ rằng tại sao họ có rất nhiều tiền nhưng không có được hạnh phúc, càng nhiều tiền lại khiến họ lo âu, gặp nhiều vấn đề hơn. Người có vóc dáng rất đẹp và giàu có nhưng tâm của họ cũng không có hạnh phúc. Làm thế nào tạo nên hạnh phúc? Ta cần phải thực hành chuyển hóa rèn luyện tâm thiện lành. Ta nuôi dưỡng thực hành rèn luyện thiền quán tâm từ bi, quan tâm, thân thiện, lợi lạc cho người khác thì ta sẽ cảm nhận được niềm vui từ những suy nghĩ, hành vi thiện lành đó.
Ví dụ, một nhóm 10 người luôn quan tâm giúp đỡ lẫn nhau, thực hành tâm từ bi, cùng nhau làm việc thiện lành thì mỗi người trong nhóm đều có được nhiều lợi lạc, nhiều niềm vui. Khi ta có khả năng giúp đỡ một người đang gặp nghịch cảnh vượt qua khỏi khó khăn thì họ rất quý mến, thân thiện và sẵn sàng giúp đỡ lại mình. Họ có những điều tốt, thức ăn ngon liền nhớ chia sẻ với mình. Một gia đình, cha mẹ, con cái, anh em hòa thuận quan tâm lẫn nhau thì tất cả thành viên đều ăn uống ngon miệng, cho dù gia vị bữa ăn không ngon hay không có những bộ trang phục đẹp đẽ nhưng cảm thấy rất hạnh phúc.
Vì vậy, ngoài việc nghĩ lợi lạc cho riêng mình thì bất cứ lúc nào cũng nghĩ đến làm lợi lạc cho người khác. Khi mỗi người có tâm thiện lành thì sẽ ngủ ngon giấc. Một vài người quen biết than vãn với Thầy là họ bị chứng mất ngủ, khó duy trì giấc ngủ sâu. Thầy khuyên họ hãy thực hành thiền quán tâm bi sẽ giúp cải thiện giấc ngủ tốt hơn.
Cho nên, ta hãy thực hành hạnh nhẫn nhục bằng cách không lập tức phản ứng nổi sân với người đã hãm hại, xúc phạm mình, hãy phớt lờ những hành vi lời nói mất kiểm soát của họ. Bởi vì họ có những vấn đề, những nỗi niềm riêng nên ta hãy thông cảm và phát khởi tâm từ bi, nhẫn nhịn với họ thì sẽ có nhiều lợi lạc. Chúng ta hãy áp dụng thực hành hạnh nhẫn nhịn, thân thiện, quan tâm giúp đỡ người khác mỗi ngày, mỗi tháng thì cuộc sống sẽ dần dần trở nên hạnh phúc. Mọi người sẽ cảm nhận và lan tỏa những hành vi tốt đẹp, muốn thân cận, quý mến mình nhiều hơn. Khi đã nghe pháp hiểu biết về ý nghĩa thì hãy áp dụng thực hành mới thấy có lợi lạc. Nếu biết lợi lạc mà không áp dụng thực hành pháp thì sẽ lãng quên rất nhanh. Tương tự, khi bị bệnh, ta phải uống thuốc mới hết bệnh. Nhưng nếu bệnh mà không chịu uống thuốc, để viên thuốc đó trên bàn và cứ ca tụng viên thuốc đó tốt lắm, rất nhiều lợi lạc cho sức khỏe thì sẽ không bao giờ hết bệnh.
