Lamrim 2024
TUẦN 80 – NGÀY 14/06/2026
CHỦ ĐỀ: BẢY ĐIỂM LUYỆN TÂM
(Geshe Lharampa Gedun Zopa hướng dẫn)
Điểm thứ 7: Lời khuyên luyện tâm
Lời khuyên luyện tâm gồm 22 lời khuyên.
Lời khuyên thứ 19: Đừng khoe khoang
Có nhiều cách phân tích lời khuyên “Đừng khoe khoang”. Cha mẹ đã nuôi nấng, chăm lo cho con cái đầy đủ, từ sức khỏe cho đến kiến thức. Vì thế, chúng ta nên nhớ công ơn của cha mẹ và báo hiếu khi cha mẹ đến tuổi già, bệnh tật. Đôi lúc, chúng ta chăm sóc cha mẹ thấy mệt mỏi và khó khăn nên nói lời nặng nhẹ, than vãn, kể công chăm lo cho cha mẹ quá vất vả. Ta không nên hành xử như thế.
Có 2 ý nghĩa. Thứ nhất là ta đã từng giúp đỡ người khác trước đây thì không cần phải nhận lời cảm ơn từ họ, mà hãy giữ điều đó cho bản thân mình. Thứ hai là không cần phải kể công việc ta đã làm cho ai khác biết để nhận lời tán dương, khen ngợi từ họ.
Khi ta thực hành rèn luyện phát khởi tâm bồ đề, tâm từ bi chân thành là thật sự muốn mang lại lợi lạc cho người khác, chứ không phải kể lể như “hôm qua tôi đã giúp bạn điều này, điều kia thì bạn phải nhớ lần sau trả ơn cho tôi”. Chúng ta không nên có tư tưởng như vậy. Đó là chưa có phát khởi tâm từ bi đúng đắn. Đây là hành động không tốt, chỉ để khoe khoang, thích sự khen ngợi của người khác, chứ không phải thực sự mong muốn làm điều tốt.
Những lỗi lầm của “khoe khoang” là không thể phát khởi trọn vẹn tâm từ bi đúng đắn, động cơ giúp đỡ người khác chưa đủ tốt mà còn khiến họ cảm thấy bị tổn thương. Khi không đủ năng lực phát khởi tâm từ bi thì không thể phát khởi tâm bồ đề, sẽ rất khó thực hành con đường đi đến quả vị Phật.
Khi có tâm hãm hại, nói lời lăng mạ khiến người khác tổn thương thì sẽ tích lũy nhiều ác nghiệp. Nếu ta có thể giúp đỡ, mang lại lợi lạc cho người khác thì rất tốt. Nhưng nếu không giúp đỡ được cho người khác thì không nên hãm hại, gây tổn thương cho bất kỳ ai. Khi làm người khác đau khổ thì đã tích lũy ác nghiệp. Chúng ta đã hiểu ý nghĩa của lời khuyên thì hãy luôn nhắc nhở bản thân áp dụng thực hành. Lời khuyên chủ yếu là rèn luyện phát khởi tâm từ bi chân thật và áp dụng thực hành đối với tất cả mọi người.
Lời khuyên thứ 20: Đừng tự chuốc bực tức vào mình
Khi bị người khác hãm hại, gây tổn thương, ta ngay lập tức phản ứng bằng cách nổi sân với người đó. Ví dụ, khi bị người khác nói xấu hãm hại trước đám đông, ta sẽ ghim trong lòng đợi cơ hội tìm ra lỗi của họ và làm mất thể diện họ trước đám đông để nguôi ngoai cơn giận của mình. Những suy nghĩ xấu và hành động đợi cơ hội phản ứng lại với họ là không tốt. Nếu bị người khác nói lời lăng mạ, xúc phạm mà ta vẫn có thể điềm tĩnh phớt lờ, không tức giận thì dần dần tâm ta sẽ tiến bộ trong việc thực hành hạnh nhẫn nhục.
Khi ta thực hành hạnh nhẫn nhục không để ý đến những lời nói xúc phạm của họ thì sau này không chỉ người đó mà cả người thân, những người xung quanh sẽ thấy được tính cách tốt, điềm tĩnh của mình và sẽ quý mến mình. Khi mọi người xung quanh yêu thương, quý mến thì sẽ có nhiều lợi lạc, như dễ dàng trong công việc, giao tiếp vui vẻ. Khi ta rèn luyện thực hành hạnh nhẫn nhục, tâm thiện lành thì từ trẻ nhỏ đến người lớn đều quý mến và chính ta cũng nhận được lợi lạc. Cho nên, ta hãy suy nghĩ về những lợi ích của lời khuyên này và áp dụng thực hành.
Lời khuyên thứ 21: Đừng tu theo từng cơn
Nghĩa là thường thay đổi, thường phản ứng lập tức. Ví dụ, đôi bạn ngày đầu rất thân thiết, nhưng đến hôm sau liền thay đổi như nói xấu, tức giận với bạn của mình, không ưa nhau.
Những lỗi lầm của “tu theo từng cơn” là khiến cho tư tưởng, cảm xúc, hành vi thay đổi liên tiếp từ thân thiết chia sẻ, giúp đỡ, nói chuyện vui vẻ lập tức thay đổi thành không ưa nhau, nói xấu nhau, từ đó thấy được tính cách không kiên định. Như vậy sẽ rất khó có được mối quan hệ bạn bè tốt.
Cho nên, ta cần rèn luyện tâm kiên định đối với người thân, bạn bè, người xung quanh, không nên bị tác động thay đổi tâm tính theo từng cơn. Khi ta giữ vững tâm kiên định, tích cực thì mọi người xung quanh sẽ cảm nhận được tính cách tốt, từ đó quý mến mình. Ví dụ, một đôi bạn thân từ nhỏ đến lớn vẫn luôn giúp đỡ nhau, tin tưởng nhau thì người khác khi nhìn vào cũng sẽ quý mến tình bạn tốt đẹp của họ.
Lời khuyên thứ 22: Đừng mong được cảm ơn
Khi giao tiếp với nhau, ta thấy có một số người không kiểm soát được lời nói như tôi làm được, tôi hiểu tất cả, người kia không làm được, dựng câu chuyện giả dối thành đúng đắn, làm việc nhỏ rồi thổi phồng rằng mình đã làm được việc lớn, nói không thành có để mong cầu người khác khen ngợi, kính trọng hay cảm ơn mình. Chúng ta không nên có hành vi như vậy.
Bất cứ lúc nào, ta phải luôn nói lời chân thật, đúng đắn trong giao tiếp thì người khác mới tin tưởng vào lời nói và tính cách không gian dối của mình. Khi ta nói dối, nói lời linh tinh thì người khác sẽ tránh xa không có lắng nghe, không tin tưởng. Sau này, cho dù ta có nói lời chân thật, họ cũng sẽ không tin tưởng. Cho nên, ta hãy luôn nói đúng sự thật trong mọi tình huống, tránh gian dối lừa gạt người khác.
