Chưa được phân loại
TUẦN 5 – NGÀY 21/04/2026
CHỦ ĐỀ: NGÀY THỨ BA – CÁCH LẮNG NGHE PHÁP
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Hôm nay Thầy tiếp tục hướng dẫn Ngày thứ ba trong sách Giải Thoát Trong Lòng Tay ở phần “Cách thích đáng để giảng dạy và lắng nghe” (trang 151, quyển 1).
Cách lắng nghe pháp:
Có ba bước. Bước thứ nhất là ta phải lắng nghe, học hỏi. Bước thứ hai là ta phải phân tích. Và bước thứ ba là ta phải thực hành, áp dụng những gì đã học và đưa vào thiền. Đây là điều rất quan trọng. Khi học bất cứ một pháp nào, chúng ta cũng sẽ bắt đầu với ba điểm này.
Làm sao để có thể lắng nghe pháp một cách phù hợp, đúng đắn? Điều quan trọng đầu tiên là thái độ khi lắng nghe pháp. Ta nhìn nhận giáo pháp như thế nào khi lắng nghe pháp? Ta phải nhìn nhận giáo pháp như một phương thuốc chữa bệnh. Người cần thuốc là người bệnh. Còn đối với những người đã khỏe mạnh sẽ không cần thuốc nữa. Khi lắng nghe, ta xem pháp như phương thuốc. Việc uống thuốc, tức là việc học và thực hành pháp, sẽ giúp ta điều trị được những căn bệnh về tâm thức của mình. Khi chúng ta hết khổ đau thì sẽ không còn cần đến thuốc nữa.
Đào luyện sáu thái độ tốt khi nghe pháp (trang 165, quyển 1)
1/ Khởi tâm xem mình như con bệnh
2/ Khởi tâm xem diệu pháp như thuốc
3/ Khởi tâm xem thầy giảng pháp như lương y
4/ Khởi tâm xem việc thực hành pháp giống như chữa bệnh
5/ Khởi tâm xem vị hướng đạo tâm linh như Phật
6/ Khởi tâm mong chánh pháp tồn tại lâu dài
Thứ nhất, ta phải xem giáo pháp như là thuốc, là diệu dược. Thứ hai, ta phải xem chính bản thân như người bệnh. Không chỉ nghĩ bệnh nhân là người mắc những căn bệnh trên thân, chúng ta hãy nhìn nhận những căn bệnh về tâm thức, về tinh thần của mình.
Lấy ví dụ về khả năng tập trung. Liệu trong khi làm việc, ta có đủ khả năng để tập trung trong khoảng 2-3 phút được hay không? Nếu chúng ta không có khả năng tập trung được chỉ trong vòng 2-3 phút thôi thì đó cũng là một căn bệnh liên quan đến tinh thần. Nghĩa là ta không có đủ khả năng tập trung. Chúng ta có thể nghe đến cụm từ ADHD. Đó là căn bệnh rối loạn tăng động giảm chú ý. Khi rơi vào tình trạng căng thẳng, lo âu, lúc đó tinh thần của chúng ta sẽ bị rối loạn. Điều này đã từng được Đức Phật nói đến cách đây hơn 2.500 năm.
Nếu giải quyết được những vấn đề này, ta sẽ không còn bệnh nữa. Khi tâm không còn lo âu, ta sẽ không cần đến giáo pháp nữa. Một lỗi rất lớn mà ta đang phạm phải là cứ nghĩ rằng đi đến chùa, cầu nguyện với Đức Phật là ta đang thực hành pháp. Điều đó không đúng. Thầy đặt câu hỏi: Khi cầu nguyện, có bao nhiêu phần trăm cầu nguyện với Đức Phật xin Ngài làm một điều gì đó cho chúng ta hay bao nhiêu phần trăm chúng ta đặt câu hỏi với Đức Phật và cần câu trả lời của Ngài?
Thái độ đầu tiên khi lắng nghe pháp là hãy xem giáo pháp như phương thuốc. Thứ hai là hãy xem chính bản thân mình là người bệnh. Thái độ đó có thể giúp chúng ta chuyển hóa được những nỗi lo lắng, có thể chữa được căn bệnh tinh thần của mình. Khi ta xem pháp như thuốc và bản thân mình là người bệnh thì lúc đó ta mới có thể có được khả năng để chuyển hóa.
Thái độ thứ ba là hãy xem vị thầy giảng dạy là bác sĩ. Nếu vị bác sĩ đó kê đơn thuốc mà uống không có hiệu quả, ta phải làm như thế nào? Chúng ta phải thay đổi bác sĩ, đúng không? Nhiệm vụ của người thầy là giúp cho đệ tử có được những phương pháp giải quyết tất cả các vấn đề rối loạn về tinh thần của họ.
Trong sáu thái độ thực thụ lắng nghe pháp, ba thái độ đầu tiên là phải xem pháp như thuốc, xem bản thân như người bệnh và xem vị thầy hướng dẫn như bác sĩ. Sau khi học khoảng một năm, Thầy sẽ cho thực hiện khảo sát để xem mức độ vui vẻ, hạnh phúc của chúng ta như thế nào. Liệu vào thời điểm đó chúng ta có được vui vẻ, hạnh phúc hay không, có nhận được lợi ích từ lớp học hay không? Thông thường, Thầy sẽ gửi khảo sát đó cho các học viên đã học trong khoảng từ 1-2 năm.
Nếu chúng ta cảm thấy không có vấn đề gì về tinh thần thì phải làm như thế nào? Đơn giản là chúng ta sẽ không cần đến giáo pháp. Thầy chia sẻ một điều: “Người ta thường hay quảng bá giáo pháp như thế nào?”. Họ quảng bá về những lợi lạc mà chúng ta có thể đạt được vào đời sau. Nhưng thực tế có ai biết được những điều gì sẽ xảy ra trong đời sau hay không? Đó không phải là phương pháp cần thiết. Mọi người hay nói chúng ta làm điều này, điều nọ thì sẽ nhận được những lợi ích và những điều thiện lành cho kiếp sau của mình. Nếu vị thầy nào nói như thế thì chúng ta có thể thưa với vị thầy đó rằng: “Vậy thì con cũng sẽ xin phép cúng dường Thầy vào đời sau”. Khi chúng ta vào một cửa hàng mua đồ và nói sẽ trả tiền vào kiếp sau, liệu chủ cửa hàng có chấp nhận hay không?
Thầy đặt câu hỏi: Điều gì quý báu nhất trong cuộc đời này? Đó là thời gian. Bởi vì nếu chúng ta có tiền thì cũng có thể làm ra nhiều tiền hơn nữa, nhưng thời gian đã mất đi sẽ không lấy lại được. Tương tự, nếu chúng ta mất sức khỏe thì vẫn có thể hồi phục được, nhưng thời gian đã mất đi sẽ không lấy lại được.
Vì vậy, khi thực hành giáo pháp, nghĩa là đang đầu tư thời gian vào việc thực hành, chúng ta cũng phải hết sức cẩn trọng, vì nếu như không đầu tư đúng chỗ, chúng ta đang đánh mất thời gian quý báu của mình.
Khi thực hành pháp, chúng ta cần phải có được kết quả. Nghĩa là phải nhận được những lợi ích khi thực hành điều đó. Khi thực hành bất cứ một giáo pháp nào, nó giống như việc chúng ta đang đầu tư thời gian của mình thì phải có được lợi lạc từ khoản đầu tư ấy.
Ví dụ, khi có được 100 USD, chúng ta đầu tư số tiền này để có được nhiều tiền hơn. Tương tự, chúng ta thực hành pháp giống như thuốc thì phải mang lại lợi ích có thể chữa được bệnh.
Vậy như thế nào là giáo pháp? Khi nói về giáo pháp, chúng ta đang học về Lamrim. Lamrim hướng dẫn hai điều. Thứ nhất là làm sao để thực hành và làm như thế nào để có thể luyện tâm của mình. Thứ hai là mục đích chính khi thực hành giáo pháp là giúp cho chúng ta giảm thiểu các suy nghĩ tiêu cực. Việc rèn luyện tâm thức sẽ giúp ta tăng trưởng những ý nghĩ tích cực hơn. Tương tự như khi chúng ta làm sạch, dọn dẹp một khu vườn, đó chính là việc thực hành thiền, diệt trừ những suy nghĩ tiêu cực. Thứ hai là khi trồng thêm hoa, hoặc cây cối trong vườn, nghĩa là chúng ta đang rèn luyện tâm thức của mình. Đây là hai mục tiêu chính khi học pháp.
Trong lớp có một học trò lâu năm của Thầy, tên là Hạnh Phạm. Học trò đó sẽ hỗ trợ ôn tập cho lớp Lamrim 2026. Hạnh Phạm đã học pháp từ Thầy hơn 11 năm rồi. Chị sinh ra ở Việt Nam, nên có thể nói tiếng Việt mà không cần phiên dịch. Chị lớn lên ở Mỹ, cũng đã làm việc với Thầy ở Dipkar Mỹ và học với Thầy cũng khá lâu năm nên chị hiểu cách làm việc cũng như cách giảng dạy của Thầy. Sẽ có một số buổi chị Hạnh Phạm hỗ trợ ôn tập cho lớp, chia sẻ những trải nghiệm của bản thân trong việc thực hành cũng như vượt qua khó khăn, thử thách. Chị cũng đã hỗ trợ ôn tập cho lớp Lamrim Mỹ.
Bây giờ quay trở lại điểm kế tiếp - thái độ thứ sáu là ta phải nhìn nhận Đức Phật như thế nào. Khi học pháp, ta hãy nhìn nhận Đức Phật như một bậc rất tôn quý, tối thượng. Khi cảm thấy giáo pháp phù hợp và giúp đỡ được cho chúng ta, ta có thể chia sẻ về giáo pháp. Bởi vì những ý tưởng về pháp cũng có thể giúp ích cho gia đình có được sự an lạc, vui vẻ.
Thầy đặt câu hỏi: Tại sao Đức Phật lại sinh ra là một hoàng tử? Tại sao Tổ Aisha lại sinh ra cũng là một hoàng tử? Chúng ta thấy hầu hết các Ngài đều là hoàng tử. Vua Trần Nhân Tông cũng là một vị vua. Tại sao họ lại được sinh ra là hoàng tử hoặc là bậc vua chúa như thế? Tất cả các vị này đều hiểu một điều rằng họ có đầy đủ tất cả mọi điều kiện vật chất, nhưng nó không mang lại niềm an lạc trong tâm thức.
Trong khi đó, hầu hết chúng ta đều nghĩ rằng càng có nhiều tài sản, càng giàu có thì mới có được niềm vui. Kiếm thật nhiều tiền cho gia đình thì mới có được nhiều hạnh phúc. Đó không phải là cách nghĩ đúng. Và cũng như Đức Phật, nếu việc có được cuộc sống đủ đầy như vậy là hạnh phúc thì Ngài sẽ không bao giờ rời khỏi hoàng cung.
Thầy vẫn thường nói rằng tiền không mua được hạnh phúc, nhưng tiền có thể mua được bia và bia có thể làm cho chúng ta hạnh phúc. Và Thầy cũng nói rằng tiền có thể mua được Coca-Cola và Coca-Cola có thể làm cho Thầy vui (Rinpoche cười).
Khi học pháp, chúng ta có thể chia sẻ về giáo pháp. Như vậy, giáo pháp mới trường tồn. Giáo pháp giúp ta thay đổi được chính bản thân mình. Có một lần khi Thầy về Việt Nam, một cậu bé hỏi Thầy rằng cậu thấy mẹ của mình cứ đi chùa hoài. Cậu mới hỏi mẹ rằng: “Mẹ đến chùa nhiều lần như thế thì có được lợi ích gì hay không?”. Câu trả lời của mẹ cậu không làm cho cậu thỏa mãn. Khi học pháp, ta cần phải hiểu, sau đó áp dụng thực hành để thay đổi chính bản thân mình.
Đó là sáu thái độ Thầy muốn chia sẻ với chúng ta. Ta có thể tham khảo thêm sáu thái độ này trong quyển Giải Thoát Trong Lòng Tay. Khi học pháp, ta nghĩ rằng giáo pháp có thể chữa bệnh được cho chúng ta. Có ba điểm rất quan trọng khi lắng nghe pháp. Điểm thứ nhất là khi học pháp, ta cần phải chú tâm. Lấy ví dụ, một chiếc bình lật úp thì không chứa được gì.
Một câu hỏi là “Liệu chúng ta có thể tập trung được trong bao nhiêu phút?”. Đôi khi chúng ta bị phân tâm rất nhiều. Muốn đạt được một thành tựu nào đó, điều quan trọng nhất chúng ta cần có là sự tập trung hoàn toàn. Nếu không có khả năng tập trung, chúng ta sẽ không đạt được thành tựu nào cả. Vậy sự phân tâm tồi tệ nhất là gì? Đó là khi một ai đó làm ta bị tổn thương, ta cứ mất thời gian nghĩ mãi về điều đó. Hoặc ta cứ day dắt mãi về những điều khiến bản thân không vui.
Phát triển khả năng tập trung là bài tập về nhà trong tuần này. Hãy thực hành từ 5-10 phút mỗi ngày liên tục trong một tuần. Tối thiểu là 5 phút, tối đa là 10 phút. Mỗi lần thực hành khoảng 2 phút, sau đó hãy nghỉ ngơi. Cụ thể, hãy thực hành bằng cách hít vào một hơi thật sâu, hít vào bằng mũi, thở ra bằng miệng và chỉ tập trung vào việc hít thở mà thôi. Nếu phát hiện mình bị phân tâm, hoặc cứ nghĩ đến những điều không vui, những điều không cần thiết thì hãy thực hành đếm hơi thở để lấy lại sự tập trung bằng cách hít vào, thở ra thì đếm 1, cứ thế đếm đến 7 hoặc 10. Tối thiểu thực hành 5 phút, tối đa 10 phút, có thể chia nhỏ mỗi thời thiền chỉ 2 phút. Bài tập này sẽ giúp ta rèn luyện tâm thức của mình. Hiện tại, tâm thức của chúng ta giống như con khỉ nên ta cần phải có kỹ năng để rèn luyện tâm thức.
Thầy kể câu chuyện: Một người đến gặp một vị thầy nhờ hướng dẫn cách thực hành thiền. Vị thầy nói rằng: “Thiền rất đơn giản. Anh cứ ngồi đằng kia, sau đó nhắm mắt lại rồi thiền. Anh có thể thiền về bất cứ điều gì, ngoại trừ nghĩ về con khỉ”. Chắc mọi người đã biết điều gì xuất hiện trong suy nghĩ của anh ta. Lúc đó, anh ta chỉ nghĩ về con khỉ mà thôi. Cho nên, tâm thức của chúng ta rất phức tạp. Để có thể rèn luyện được tâm thức, ta cần phải có kỹ năng. Khi thực hành thiền tập trung vào hơi thở, ta thiền tối đa 10 phút, tối thiểu là 5 phút, có thể chia nhỏ thời thiền. Ví dụ, buổi sáng chỉ cần thực hành 2 phút rồi đến buổi trưa dành thêm 2 phút nữa, buổi tối dành thêm 2 phút nữa để thực hành hít vào, thở ra. Chúng ta chỉ thực hành tập trung vào hơi thở.
Thầy đang kết hợp với một số nhà khoa học ở châu Âu để tạo ra một ứng dụng game. Trò chơi này sẽ giúp ta thực hành về sự nhất tâm và ai cũng có thể chơi được. Trò chơi sẽ có tính điểm và dựa trên việc thực hành. Việc chơi là để rèn luyện tâm thức của mình. Phải mất khoảng từ 1-2 năm để phát triển ứng dụng trò chơi này. Khi nào có, chúng ta có thể chơi thử để thực hành thiền. Chơi cũng là một cách để thiền, để thư giãn.
Hãy nhớ rằng việc thực hành thiền là phương tiện, phương pháp. Sẽ không có phương pháp nào là tốt nhất mà có nhiều phương pháp khác nhau và ứng dụng được cho nhiều tình huống, trường hợp khác nhau.
Thầy biết rằng nhiều học viên sẽ không thực hành bài tập về nhà. Khoảng 90% học viên sẽ không làm gì cả. Chỉ có khoảng 10% học viên thực hành thôi. Sau lớp học, chúng ta thường quên tất cả mọi thứ. Thầy cũng nói là như thế cũng rất tốt. Nếu như tất cả các học viên đều thực hành tốt những gì Thầy hướng dẫn và đạt được giác ngộ thì Thầy sẽ không còn gì để dạy nữa. Thầy cũng dạy ở nhiều quốc gia nhưng tương tự như vậy, đa số mọi người sẽ không thực hành. Không thực hành thì cũng tốt, còn nếu chúng ta thực hành thì quá tuyệt vời.
Thầy nói rằng ta có thể thực hành 5-10 phút mỗi ngày, không cần thực hành liên tục mà có thể chia nhỏ ra khoảng 2 phút một lần. Hãy nhớ rằng tâm của chúng ta luôn có sức mạnh rất to lớn. Và khi thực hành rèn luyện tâm, chúng ta sẽ phát hiện ra rằng tâm của mình có năng lực cực kỳ mạnh mẽ, hoàn toàn có khả năng chuyển hóa, thay đổi được cuộc sống của chúng ta.
Thầy hỏi một câu hỏi cuối: “Chúng ta có nhớ bài tập về nhà là gì không?”. Thầy nói rằng Thầy đã hướng dẫn bài tập về nhà thì việc có làm hay không nằm trong tầm tay của chúng ta. Còn việc của Thầy coi như đã xong. Chúng ta hãy cố gắng làm tốt nhất theo những gì Thầy hướng dẫn.
