Lamrim 2024
TUẦN 73 – NGÀY 12/04/2026
CHỦ ĐỀ: BẢY ĐIỂM LUYỆN TÂM (tiếp theo)
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
VI. LỜI NGUYỆN LUYỆN TÂM
Chúng ta đang học điểm thứ sáu “Lời nguyện luyện tâm” trong Bảy Điểm Luyện Tâm. Chúng ta hãy đặt ra mục tiêu thực hành để hoàn thiện bản thân. Vì thế, hãy chọn ra một số điểm trong các lời nguyện luyện tâm này để tự thực hành.
6.7 Phiền não nào lớn đối trị trước
Hãy tự quan sát và quán chiếu xem phiền não nào xuất hiện thường xuyên nhất đối với mình như sân giận, tham chấp, đố kỵ… thì ta ưu tiên đối trị phiền não đó trước và cố gắng tìm phương pháp phù hợp để đối trị nó. Đây là bài tập về nhà trong tuần này.
Đầu tiên, hãy tập trung quan sát bản thân để nhận diện được loại phiền não lớn nhất trong tâm mình. Ví dụ, nếu sân giận là phiền não lớn nhất của mình thì chắc chắn rằng vì sân giận, ta đã có những lời nói hoặc hành động không đúng mực và thói quen xấu đó đã lặp đi lặp lại nhiều lần. Hãy quan sát xem những hậu quả của sân giận để lại cho mình là gì và nhận thức rõ hành vi của bản thân. Đó chính là bài tập về nhà trong tuần này.
6.8 Bỏ hết kỳ vọng vào kết quả
Lời nguyện luyện tâm này rất hay, bởi vì trong cuộc sống, khi làm việc gì, ta thường trông mong vào một kết quả tốt đẹp nào đó. Cho nên, ở đây khuyên rằng chúng ta hãy cố gắng làm một cách đúng đắn nhưng không nên trông đợi vào kết quả mà nó mang lại.
Ở đây, ta phải học 2 bài học. Đầu tiên, những việc nào cần làm, ta hãy cố gắng hoàn thiện một cách đúng đắn. Thông thường, khi làm một việc gì, ta thường kỳ vọng rằng việc này sẽ mang đến một kết quả tốt đẹp, nhưng khi không nhận được kết quả tốt đẹp đó, có thể ta sẽ nghĩ rằng đó là do mình chưa làm tốt công việc đó. Trường hợp thứ hai là nếu không mong đợi gì vào kết quả, ta sẽ làm công việc một cách qua loa. Thầy khuyên chúng ta đừng làm hai cách như vậy mà hãy cố gắng hết sức và làm một cách đúng đắn.
6.9 Bỏ hết mọi thức ăn có độc
Khi làm bất cứ việc gì, ta phải luôn nhìn vào động cơ của việc làm đó. Dù hành động đó là tốt nhưng nếu động cơ để thực hiện hành động đó là xấu thì ta đừng làm. Thầy lấy ví dụ, thông thường ta nghĩ việc bố thí cho một người ăn xin là một việc tốt. Tuy nhiên, đối với một người ăn xin cụ thể nào đó, nếu ta biết rằng người này một khi có tiền chắc chắn sẽ đi uống rượu, nhưng ta vẫn cứ cho tiền. Đó không phải là động cơ tốt. Bởi vì ta biết chắc chắn họ sẽ lấy tiền đó đi uống rượu mà uống rượu sẽ hại cơ thể của họ.
Thầy hỏi chúng ta có quyển Bảy Điểm Luyện Tâm do Thầy giảng dạy và đã in thành sách hay không? Nếu có, chúng ta hãy học thuộc lòng một số phần quan trọng để thực hành. Còn nếu chưa có sách, hãy liên hệ Ban tổ chức.
Việc học thuộc lòng có 2 lợi ích. Thứ nhất là giúp cải thiện trí nhớ. Trí nhớ của chúng ta đang ngày càng suy giảm, do lạm dụng sử dụng AI (trí tuệ nhân tạo) và Google. Một nghiên cứu gần đây cho thấy những học sinh, sinh viên sử dụng AI quá nhiều thì khả năng phân tích và lập luận của họ sẽ dần dần suy giảm và không còn sắc bén như những người tự chủ động tìm hiểu vấn đề. Thứ hai là khi học thuộc lòng những đoạn cần phải ghi nhớ, ta sẽ có kim chỉ nam cho pháp thực hành của mình. Bây giờ nếu ta không học thuộc lòng kinh sách thì khi rơi vào những tình huống mà cần phải thực hành pháp, ta sẽ không biết phải thực hành như thế nào. Nếu học thuộc lòng thì khi rơi vào tình huống cần phải thực hành, ta đã có sẵn kim chỉ nam hướng dẫn cần phải thực hành như thế nào. Chúng ta hãy làm như vậy.
Việc học thuộc lòng sẽ giúp ta cải thiện được trí nhớ. Nếu không học thuộc lòng và không chủ động ghi nhớ, dần dần trí nhớ của mình sẽ suy giảm.
Trong các lời nguyện luyện tâm này, chúng ta thấy phần nào chạm đến tâm mình nhiều nhất thì hãy học thuộc lòng để tự thực hành.
6.10 Không nương vào đặc tính tốt đẹp
Ta cư xử nhẹ nhàng, tốt đẹp với người khác, nhưng không phải lúc nào cũng nên như vậy, nhất là với những người có hành vi sai trái. Ví dụ, ở cương vị là thầy giáo, khi sinh viên có hành vi không đúng mục, ta không nên cư xử nhẹ nhàng với họ. Hay khi con cái trong nhà ngỗ nghịch, ta cũng không thể nuông chiều. Đó là ý nghĩa của câu 6.10.
6.11 Đừng điên tiết vì lời đùa ác
Lời khuyên này có nghĩa là đừng nên nói lời đùa ác. Đôi khi chúng ta nói lời trêu chọc, đùa vui về khuyết điểm của người khác. Hầu hết mọi người cứ hay lấy việc trêu chọc người khác làm niềm vui. Chúng ta đừng nên làm như thế.
Thầy đặt câu hỏi: Chúng ta đã từng trêu chọc bạn bè hay một ai đó chưa? Nếu có, bây giờ chúng ta chỉ cần thực hành ngừng ngay việc đó. Ta phải quyết tâm từ nay về sau phải chấm dứt việc nói lời đùa ác với người khác. Một người thực hành pháp thực sự cần có sự kiên định để chấm dứt những việc làm xấu của mình. Một người vẫn còn có thái độ lưỡng lự thì chưa phải là người thực hành pháp thực sự. Đôi khi ta phải đưa ra một quyết định kiên định và ngay lập tức.
Đối với người mà khi hỏi họ điều gì, nếu họ trả lời cần thời gian suy nghĩ và cứ lần lữa không quyết định, Thầy nghĩ những người như vậy sẽ không đưa ra được những quyết định đúng đắn kịp thời. Một người có thái độ lần lữa, không dứt khoát thì sẽ không đưa ra được một quyết định nào cả. Đôi khi chúng ta phải đưa ra quyết định ngay tức thì. Như bây giờ Thầy nói rằng chúng ta đừng nói lời đùa ác thì ta phải quyết định rằng “tôi sẽ chấm dứt việc nói lời đùa ác ngay từ bây giờ” hoặc “tôi sẽ không ngừng việc đó”. Ta chỉ có hai lựa chọn làm hay không làm, chứ không hề có lựa chọn thứ ba. Với thái độ kiểu như “để tôi nghĩ lại”, “tôi sẽ thử xem”, đó không phải là sự lựa chọn. Khi ta nói rằng “để tôi thử xem thế nào” thì cả cuộc đời của mình chỉ toàn là “thử xem” mà thôi.
Hãy nhìn vào những lời nguyện luyện tâm ở đây, rồi đưa ra quyết định có thực hành hay không. Ở đây có lời nguyện luyện tâm rằng đừng nói lời đùa ác với người khác, chúng ta chỉ có 2 lựa chọn: làm hay không làm. Chúng ta hãy thực hành như vậy. Đó là bài tập về nhà cho tuần này: với các lời nguyện luyện tâm, hãy quyết định ngay là thực hành hay không thực hành, chứ đừng bao giờ nghĩ rằng “để tôi thử xem”.
Ban đầu có thể ta sẽ cảm thấy khó khăn nhưng qua thời gian thực hành, nó sẽ trở thành thói quen và ta sẽ cảm thấy việc thực hành dễ dàng hơn đối với mình. Cho nên, ta hãy xem những lời nguyện luyện tâm này rồi quyết định mình có thực hiện hay không. Chúng ta đừng nói “thôi để từ từ thử xem sao” vì khi nghĩ như vậy, ta sẽ không có thực hành thành công được điều nào cả.
Thầy nói rằng kinh nghiệm của Thầy khi giao việc cho học trò trong Dipkar là người nào trả lời “vâng, con sẽ làm” thì chắc chắn người đó sẽ làm; còn người nào nói “để con xem rồi tính” thì người đó sẽ không làm.
Trong một số tình huống ta cần phải đưa ra quyết định ngay lập tức. Khi ta không thể đưa ra quyết định ngay lập tức, một trong những nguyên nhân là do ta suy nghĩ tính toán, cân nhắc quá nhiều. Cho nên có những tình huống ta cần phải đưa ra quyết định ngay, không cần phải suy nghĩ nhiều. Hãy nhìn lại cuộc đời của Đức Phật, quyết định đúng đắn nhất của Đức Phật là gì? Đó là quyết định không chút do dự rời bỏ cung điện ngay giữa đêm khuya. Bây giờ hãy nhớ lại những quyết định trong cuộc đời mình, đâu là những quyết định đúng đắn nhất? Hầu hết các quyết định đúng đắn nhất của mình chính là những quyết định được đưa ra nhanh chóng.
Thầy không có ý nói rằng, lúc nào chúng ta cũng quyết định ngay lập tức. Không phải tình huống nào ta cũng áp dụng như vậy được. Đa số các tình huống trong cuộc sống, chúng ta cần phải đưa ra quyết định nhanh chóng. Bởi vì khi ta vẫn còn trì hoãn, không đưa ra quyết định thì cơ hội tốt đẹp, thời cơ thuận lợi để thành công việc đó sẽ trôi qua và ta đã đánh mất rất nhiều quyết định sáng suốt ở những thời cơ đúng đắn. Cho nên, trong đa số tình huống, chúng ta cần phải quyết định ngay lập tức để có được thời cơ thành công cho mình.
“Đừng điên tiết về lời đùa ác” có nghĩa là chấm dứt những lời đùa ác, không nói xấu, không trêu chọc người khác. Thầy cho chúng ta cơ hội quyết định ngay lập tức là có muốn thực hành hay không.
6.12 Đừng chực chờ mong đợi trả thù
Người khác làm việc gây tổn thất cho mình, rồi ta chờ đợi thời cơ để trả thù lại người đó. Chúng ta đừng giữ động cơ đó, đừng bao giờ mang suy nghĩ như vậy trong tâm.
6.13 Đừng tấn công vào những điểm yếu
Trong cuộc trò chuyện hay đối xử hằng ngày, ta đang tranh luận với người khác, nhưng sau đó không hài lòng với cuộc tranh luận đó, thế là ta lại lôi những điểm xấu của người khác ra để chỉ trích dù rằng việc này không liên quan gì đến cuộc tranh luận. Đó là điều không nên làm, vì động cơ của mình lúc đó là làm tổn thương người khác.
6.14 Đừng bắt bò theo sức trâu dzo
Trâu dzo là một con vật. Trâu dzo và bò là hai con vật khác nhau. Câu này có nghĩa là ta đem việc của con này đặt qua cho con kia, cũng giống như chuyện đem sự buồn bực ở công ty trút cho người thân ở nhà. Hai việc này không liên quan gì đến nhau. Ta không vui với người này thì đừng có trút giận lên người khác. Người Tây Tạng có một câu nói như thế này: “Đang buồn bực ông vua thì lại quay sang đá con chó”.
Chúng ta đừng mang sự buồn bực đối với người này mà trút vào người khác. Hãy học thuộc lòng câu này. Bởi vì những người mà ta trút giận đa số là người thân, chứ không ai đem cơn giận trút vào người lạ. Đó là chuyện ta vẫn thường hay làm.
Hãy thực hành như thế này: ở công ty, dù có những chuyện buồn bực như thế nào, ta cũng đừng mang những chuyện đó về nhà. Khi chúng ta càng làm nhiều việc như vậy, nó sẽ trở thành thói quen. Khi nó đã trở thành thói quen thì ta sẽ khó kiểm soát, sẽ nổi giận vô cớ với những người thân trong gia đình. Còn khi ta đã quyết tâm dừng chuyện nổi giận vô cớ với người thân thì dần dần nó cũng sẽ trở thành thói quen. Đây chính là pháp thực hành của những bậc Bồ Tát.
Một học trò nói với Thầy rằng người nhà của người đó tu tập rất miên mật, nhưng lại không mấy hiệu quả. Thầy hỏi người đó tu như thế nào? Người học trò kể lại là người này mang rất nhiều kinh sách về nhà và chăm chỉ đọc tụng. Thầy nói rằng chỉ có đọc tụng kinh điển, trì chú cầu nguyện không phải là thực hành Phật pháp thật sự. Gốc rễ của thực hành pháp phải xuất phát từ việc chuyển hóa tâm thức. Thay đổi được tâm mình thì ta mới cảm thấy được an lạc và hạnh phúc. Đó là mới gốc rễ của tu tập. Nếu ta nghĩ rằng cứ ngồi và cầu nguyện hòa bình cho thế giới thì thế giới có hòa bình được không? Hòa bình của thế giới cốt yếu nằm ở chỗ con người sống có an vui, hạnh phúc hay không. Chuyện đó phải xuất phát từ tâm của mình, phải chuyển hóa được suy nghĩ từ trong tâm. Đó mới là pháp hành thực sự của các vị Bồ Tát.
Nếu cầu nguyện mà mang đến hòa bình cho thế giới thì Đức Phật đã cầu nguyện cả ngàn năm trước. Từ sau khi Đức Phật nhập diệt, đã có hàng ngàn cuộc chiến tranh diễn ra. Rõ ràng, việc trì chú cầu nguyện không mang lại hòa bình, mà phải xuất phát từ việc thay đổi tâm thức. Nếu ta có thể mang hòa bình, an vui đến cho tâm mình thì sẽ mang đến hòa bình, an vui cho gia đình. Gia đình được an vui thì cả xã hội sẽ an vui.
Thông thường ta thấy những buổi lễ cầu nguyện cho hòa bình thế giới. Nếu chỉ cầu nguyện thì thế giới không có được hòa bình. Do đó, ta cần phải có luyện tâm cho hòa bình thế giới. Nghĩa là ai cũng phải luyện tâm để chuyển hóa tâm thức thì thế giới mới thực sự có được hòa bình. Thử nghĩ những lễ cầu nguyện như vậy không thể mang đến yên bình cho tâm mình thì làm sao có thể mang đến yên bình cho thế giới? Đó là chuyện không thể.
Những tiêu đề của các buổi lễ cầu nguyện cho hòa bình thế giới chỉ là những mỹ từ, nó không mang đến sự yên bình thật sự trong tâm mình. Luyện tâm mới mang đến hòa bình thật sự cho thế giới. Nếu mỗi người chịu luyện tâm, chắc chắn bản thân sẽ cảm thấy thay đổi và được an bình.
Thầy không có ý nói rằng cầu nguyện là chuyện không nên làm. Chúng ta đừng có hiểu nhầm ý của Thầy. Thầy nói những lễ cầu nguyện đó giống như gia vị thêm cho món ăn chính. Mỗi lễ cầu nguyện đó thôi thì không thể nào mang đến hòa bình thật sự được. Thực hành luyện tâm mới thật sự là món ăn chính, còn lễ cầu nguyện chỉ là gia vị thêm vào. Hãy ghi nhớ điều này.
Chúng ta có biết bình tài bảo ở Đài Loan không? Đó là bình giúp mang đến năng lượng may mắn trong nhà. Có một dịp Dipkar Đài Loan làm một số bình tài bảo như vậy để học viên có thể thỉnh mang về. Khi đó Thầy nói với họ rằng: “Mọi người thỉnh bình về trong vòng 6 tháng mà chưa thấy may mắn, khấm khá hơn thì cứ trả lại bình và sẽ được hoàn tiền”. Các học viên Dipkar Đài Loan hỏi Thầy: “Tại sao Thầy lại nói như vậy vì các vị thầy khác không nói như thế?”. Thầy trả lời rằng: “Bởi vì các vị thầy khác không nói nên Thầy mới nói”.
Tóm lại, chúng ta hãy chọn ra những lời nguyện luyện tâm mà mình cảm thấy tâm đắc, rồi cố gắng thực hành trong 6 tháng. Nếu cảm thấy không giúp ích được gì, chưa chuyển hóa được tâm thức của mình thì ta không cần phải tiếp tục thực hiện. Những lời nguyện luyện tâm này thực chất cho ta thấy rằng bản thân mình đang có nhiều thói quen xấu như tức giận ở công ty rồi mang về nhà trút lên người thân của mình. Đó là các thói quen xấu mà ta cần từ bỏ. Chỉ là ta chưa nhận ra mình đang có những thói quen xấu như thế mà thôi.
Đợt vừa rồi Thầy đến Đà Lạt và có nghe nói về hồ ở trung tâm Đà Lạt, rằng những cặp đôi yêu nhau nhảy hồ tự tử do không được suôn sẻ trong tình yêu. Cũng giống như vậy, ta buồn bực, tức giận với người khác rồi tự kết liễu cuộc sống mình, nỗi đau đó ai phải gánh chịu? Chính gia đình của mình phải gánh chịu, chứ không phải ai khác.
“Đừng bắt bò theo sức trâu dzo” có nghĩa là ta đang khiến người thân của mình phải gánh những đau khổ, buồn bực mà mình chịu đựng từ người khác. Thực chất, đó là những điều ta vẫn hay làm trong cuộc sống, đã trở thành một thói quen của mình. Cho nên, chúng ta hãy quyết định trong một tháng quyết tâm từ bỏ thói quen xấu đó. Chúng ta cần phải ghi nhớ những lời nguyện luyện tâm này. Đó là những pháp hành thật sự của những vị Bồ Tát, có thể giúp ta thay đổi được tâm thức của mình.
6.15 Đừng nên ngắm chạy theo tốc độ
6.16 Đừng nên để bùa chú mất linh
6.17 Đừng khiến thiên thần thành ác quỷ
6.18 Đừng tìm hạnh phúc trong bất hạnh
Bốn điểm cuối cùng này chúng ta có thể đọc tham khảo trong sách Giải Thoát Trong Lòng Tay thì sẽ hiểu được ý nghĩa của những lời khuyên này.
Thầy giảng điểm cuối cùng là “Đừng tìm hạnh phúc trong bất hạnh”. Lời khuyên này có nghĩa là ta đừng tìm hạnh phúc của mình trong bất hạnh của người khác. Đôi khi chúng ta thích thú khi thấy người khác gặp bất hạnh.
