Lamrim 2025
TUẦN 59 – NGÀY 26/09/2026
CHỦ ĐỀ: BẢY ĐIỂM LUYỆN TÂM (tiếp theo)
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Thầy xin lỗi vì lên lớp trễ. Chúng ta đều biết Thầy ít khi lên lớp đúng giờ. Nếu có hôm nào Thầy lên lớp đúng giờ, chắc chúng ta sẽ ngạc nhiên lắm, nhưng Thầy không muốn gây bất ngờ cho chúng ta (Rinpoche cười).
Chúng ta đang học chánh văn Bảy Điểm Luyện Tâm. Văn bản Bảy Điểm Luyện Tâm này đến từ nội dung luyện tâm trong đạo Phật. Học luyện tâm chủ yếu là để áp dụng thực hành, rèn luyện tâm trí của mình. Cho nên, chúng ta hãy chọn ra vài câu tâm đắc trong văn bản Bảy Điểm Luyện Tâm để học thuộc lòng.
Trong lúc giảng dạy, thỉnh thoảng Thầy sẽ lưu ý cho chúng ta những câu văn quan trọng cần học thuộc lòng. Nếu ta nhớ rõ các câu văn, lời chỉ giáo trong tâm thì ta sẽ rất dễ dàng gợi nhớ đến những nội dung nào cần thực hành trong thời thiền.
Ta có thể xem văn bản Bảy Điểm Luyện Tâm này là kim chỉ nam giúp ta rèn luyện và điều phục tâm, hướng dẫn ta cách phải suy nghĩ, phải có thái độ như thế nào trong những lúc phiền não phát sinh.
Trong cuộc sống hằng ngày, đôi lúc ta rơi vào hoàn cảnh khó khăn. Theo thói quen, ta sẽ không biết phải suy nghĩ như thế nào, phải điều phục những suy nghĩ tiêu cực ra sao. Văn bản Bảy Điểm Luyện Tâm này là kim chỉ nam, là bản đồ hướng dẫn chúng ta cách suy nghĩ tích cực để vượt qua khó khăn trong những hoàn cảnh như thế.
Thầy hỏi chúng ta có nhớ lần trước, khi lên lớp giảng bài, Thầy đang ở đâu không? Lần trước Thầy ở Hàn Quốc, còn bây giờ Thầy đang ở Mông Cổ. Ở nơi của Thầy, thời tiết đang rất lạnh nhưng Thầy cảm thấy khá là đẹp. Lúc này ở Mông Cổ đang là 9h30 tối. Có hôm Thầy ở Mỹ, để lên lớp giảng bài cho chúng ta, Thầy phải dậy từ sáng sớm. Điều đó không có vấn đề gì với Thầy, vì Thầy thức dậy giảng bài rồi lại đi ngủ tiếp, muốn dậy giờ nào cũng được.
Bây giờ Thầy tiếp tục hướng dẫn văn bản 7 điểm luyện tâm.
Điểm thứ 6: LỜI NGUYỆN LUYỆN TÂM (tiếp theo)
6.10 Không nương vào đặc tính tốt đẹp
Có những người sở hữu những đặc điểm hào nhoáng, tốt đẹp ở bên ngoài, nhưng khi những người đó làm việc sai trái, không phải vì họ tốt đẹp mà ta lại đi theo những điều sai trái của họ.
6.11 Đừng điên tiết vì lời đùa ác
Đôi lúc theo thói quen, ta hay trêu chọc người khác bằng những câu nói đùa. Những lời nói đùa đó tưởng chừng vô hại nhưng lại gây tổn thương đến người khác. Ta không biết họ bị tổn thương như thế nào đâu, nên đừng nói những lời đùa ác như thế.
Chúng ta phải thực sự cẩn thận với thói quen xấu này. Đôi lúc ta trêu chọc người khác rồi ai nấy cũng cười hùa theo câu nói đùa của mình. Và ta cảm thấy thích thú vì điều đó. Ta không biết rằng người nhận lời nói đùa đó sẽ bị tổn thương như thế nào đâu. Cho nên, ta đừng hành xử như vậy.
6.12 Đừng chực chờ mong đợi trả thù
Đôi lúc người khác gây tổn thương cho mình, rồi mình kiên nhẫn chờ đợi cơ hội để trả thù lại người đó. Đây là suy nghĩ rất tiêu cực và nguy hiểm. Ta không nên giữ suy nghĩ như vậy trong tâm.
Cần phải hiểu rằng, để có thể thành công, ta nhất định phải tập trung hoàn toàn vào mục tiêu của mình. Tuy nhiên, thỉnh thoảng có người này, người kia gây tổn hại cho mình. Thay vì bỏ qua, hướng tới mục tiêu của mình, ta cứ nghĩ hoài đến người đã gây tổn thương mình, khiến bản thân buồn phiền, không vui. Đó chính là sự phân tâm tồi tệ nhất khiến ta không thể nào tập trung hoàn toàn vào công việc của mình.
Giả sử ta đang đi trên đường, dọc đường có mấy con chó cứ sủa vào mình. Nếu gặp con chó nào sủa, ta đều chạy theo xua đuổi nó thì chẳng bao giờ ta có thể tới được đích đến của mình.
Để thành công, ta cần phải tập trung hoàn toàn vào mục tiêu. Nếu mỗi lúc gặp khó khăn hay gặp phải tình huống người khác làm tổn thương mình, ta cứ nghĩ mãi về chuyện đó thì sẽ không thể nào tập trung được vào mục tiêu đặt ra. Cho nên, càng bị phân tâm, ta sẽ càng cách xa mục tiêu của mình. Ta có thể tự quán chiếu điều này trong cuộc sống của mình.
Hãy thử nhớ lại các trải nghiệm trong cuộc sống. Ta thấy rằng hầu hết những lúc ta có ý tưởng hay, quyết định đúng đắn là những lúc tâm trí được thư giãn hoặc lúc được nghỉ ngơi thoải mái, ngủ ngon vào buổi tối.
Chúng ta có biết quyết định sáng suốt nhất trong cuộc đời của Thầy là gì hay không? Đó là khi Thầy quyết định từ nay về sau ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày. Chúng ta đều biết người Hàn Quốc làm việc rất chăm chỉ. Khi Thầy sang Hàn Quốc, Thầy và mọi người đã làm việc cùng nhau. Có những chương trình làm việc liên tục mà qua ngày hôm sau Thầy vẫn tràn đầy năng lượng. Mọi người hỏi Thầy bí quyết làm việc mà không cảm thấy mệt mỏi là gì. Thầy luôn nói rằng bí quyết của Thầy là ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày. Cho nên, ta chỉ có thể có được những ý tưởng hay khi tâm trí nhẹ nhàng, thư giãn.
Trong cuộc sống, đôi khi có người làm tổn thương mình. Nhưng ta cứ chực chờ trả thù, khiến ta lãng phí rất nhiều thời gian, bị bào mòn năng lượng và bị phân tâm khỏi mục tiêu của mình, mà chính ta lại không nhận biết được điều đó.
Thầy vẫn thường hay nói rằng Thầy không có thời gian để nghĩ đến những người không thích Thầy vì Thầy quá bận rộn nghĩ đến những người quan tâm Thầy. Do đó, nếu bất chợt nghĩ đến những người từng làm mình khó chịu, ta hãy luyện tâm bằng cách không nghĩ đến họ nữa mà tập trung nghĩ về những người quan tâm đến mình. Khi thực hành như vậy, ta sẽ không còn thời gian để nghĩ về những người không thích mình mà dành trọn thời gian để nghĩ về những người quan tâm, yêu thương mình.
6.13 Đừng tấn công vào những điểm yếu
Câu này có nghĩa là ta không nên nói đến những khiếm khuyết, lỗi lầm của người khác.
6.14 Đừng bắt bò theo sức trâu dzo
Trong tiếng Việt không có trâu dzo. Ở đây, ta có thể hiểu một cách đơn giản là đừng bắt con bò phải làm theo sức của con trâu. Đây là câu văn rất quan trọng, chúng ta hãy học thuộc lòng.
Ta thường đem chuyện buồn bực ở công ty về nhà rồi trút giận lên vợ/chồng, con cái của mình. Hay ta gặp chuyện không vui với một người nào đó mà lại trút giận lên một người khác. Ta hay có thói quen giận cá chém thớt như vậy, cũng giống như mang những thứ con trâu khuân vác bỏ lên lưng con bò, bắt con bò phải khuân. Đó là lỗi lầm chúng ta hay phạm phải. Thầy khuyên chúng ta hãy học thuộc lòng câu này.
Nếu ta thất bại trong cuộc sống, cũng đừng đổ thừa cho người khác. Nếu ta thất bại mà lại đổ thừa cho người khác thì khi thành công, đó cũng là thành công của người khác, đâu phải của mình.
Thông thường, ta cảm thấy khó chịu, không vui với người nào thì ta lại trút cơn giận đó lên một người khác. Đó là một thói quen xấu cần phải từ bỏ. Cho nên, Thầy khuyên chúng ta hãy thuộc lòng câu “Đừng bắt bò theo sức trâu dzo” và nhớ ý nghĩa của nó.
Có những lỗi lầm nhỏ nhưng ta cứ mắc phải lỗi lầm đó hết lần này đến lần khác. Ta nghĩ đây là lỗi nhỏ thôi. Lỗi nhỏ không phải là vấn đề lớn nhưng vấn đề ở đây là ta cứ lặp đi lặp lại lỗi lầm này. Khi ta nhận ra bất kỳ lỗi lầm nào, cho dù nhỏ và không tái phạm nữa, khi đó ta đã có một chút giác ngộ.
Nếu ta có thể chấm dứt được những lỗi lầm nho nhỏ thì nó sẽ tạo ra những thay đổi rất lớn trong cuộc đời của mình. Đó là điều ta cần phải thực hành. Nhưng Thầy biết phần lớn chúng ta sẽ không thực hành đâu. Nếu học trò không thực hành thì Thầy sẽ có cơ hội dạy lại lần nữa. Nếu ai cũng thực hành tốt thì Thầy không còn cơ hội để tiếp tục giảng dạy (Rinpoche cười). Chắc chúng ta vẫn còn nhớ Thầy luôn nói nếu chúng ta thực hành thì tốt, không thực hành cũng tốt. Cho nên, dù chúng ta có thực hành hay không thực hành thì đều tốt cả.
6.15 Đừng nên ngắm chạy theo tốc độ
Đôi lúc ta cố gắng làm những điều tốt nhưng ta lại thường hay thích thể hiện với người khác rằng “tôi đã làm được việc này, việc kia”. Thay vì nói “tôi đã làm việc đó”, hãy nói “chúng ta đã làm việc đó”.
Thầy kể rằng sư phụ của Thầy không bao giờ nói “các đệ tử của tôi” mà luôn nói là “các đệ tử của chúng ta”. Đôi lúc trong chùa, có những đệ tử mới vào mà Thầy không biết, sư phụ của Thầy luôn nói “đây là các đệ tử mới của chúng ta”.
6.16 Đừng nên để bùa chú mất linh
Chúng ta hãy tìm trong sách Giải Thoát Trong Lòng tay xem ý nghĩa của câu “Đừng nên để bùa chú mất linh” là gì. Đây là bài tập về nhà.
6.17 Đừng khiến thiên thần thành ác quỷ
Chúng ta hãy học thuộc lòng câu “Đừng khiến thiên thần thành ác quỷ”. Câu này có ý nghĩa là ta làm một việc tốt nhưng cuối cùng lại biến nó thành việc tệ hại. Đôi lúc ta có động cơ làm việc tốt nhưng trong lúc làm việc tốt, có những tình huống khiến ta bộc phát cơn giận, biến việc tốt mình đang làm trở thành việc tồi tệ. Cho nên, khi ta đang làm một việc tốt, hãy luôn nhắc nhở bản thân đừng biến việc làm tốt đó trở thành chuyện tồi tệ.
Thầy nói rằng thỉnh thoảng một số người đến Dipkar làm công việc phụng sự nhưng trong quá trình làm việc, họ bất đồng ý kiến, rồi cãi vã nhau, làm cho một việc tốt trở nên tồi tệ. Tình huống đó xảy ra vào thời gian đầu khi Dipkar mới được thành lập, sau đó tình hình dần được cải thiện rất nhiều. Nhưng cứ xây dựng mới nhóm Dipkar ở các nơi khác thì tình huống này lại xảy ra (Rinpoche cười).
6.18 Đừng tìm hạnh phúc trong bất hạnh
Chúng ta hãy học thuộc lòng câu “Đừng tìm hạnh phúc trong bất hạnh”. Đây là câu rất quan trọng.
Thầy lấy ví dụ để chúng ta thấy được mình hay tìm hạnh phúc trong bất hạnh như thế nào. Với những người mà ta không thích, khi họ gặp thất bại, thua thiệt… ta lại lấy đó làm niềm vui cho mình. Ta không nên có những suy nghĩ như vậy.
Thầy kể câu chuyện: Có một người tình cờ gặp được một vị hộ pháp. Vị hộ pháp nói rằng sẽ thỏa mãn mọi ước nguyện của anh ta. Người đàn ông mới nói với vị hộ pháp: “Tôi không có ô tô. Ngài có thể cho tôi một chiếc ô tô không?”. Vị hộ pháp trả lời: “Đương nhiên là được. Tuy nhiên, nếu ta cho anh một chiếc ô tô thì kẻ thù của anh sẽ có được 2 chiếc ô tô. Ta cho anh điều gì thì ta sẽ cho kẻ thù của anh gấp bội”.
Vị hộ pháp đã cho anh ta một chiếc ô tô và cho kẻ thù của anh ta 2 chiếc ô tô. Một ngày khác, anh ta gặp vị hộ pháp và xin một ngôi nhà lớn. Vị hộ pháp cũng nói y hệt như lần trước: “Ta sẽ cho anh một ngôi nhà lớn. Nhưng ta cho anh một ngôi nhà lớn thì kẻ thù của anh sẽ được 2 ngôi nhà lớn”.
Người đàn ông này đồng ý với điều kiện của hộ pháp. Thế nhưng, sau khi thấy kẻ thù của mình có được 2 ngôi nhà lớn, anh ta bắt đầu cảm thấy khó chịu. Anh ta đến gặp vị hộ pháp và xin vị hộ pháp làm gãy một cánh tay của mình vì anh ta biết rằng anh ta bị gãy một cánh tay thì kẻ thù của anh ta sẽ bị gãy 2 cánh tay.
Lúc này, vị hộ pháp làm gãy một cánh tay của anh ta và làm gãy kẻ thù của anh ta cả 2 cánh tay. Điều đó khiến anh ta cảm thấy hả hê. Sau đó, anh ta lại đến gặp vị hộ pháp và xin vị hộ pháp làm hỏng một con mắt của anh ta...
Tâm ta hay có những suy nghĩ như vậy, tức là tìm niềm vui trong sự đau khổ của những người mà mình ghét. Cho nên, thông điệp chính yếu của câu “Đừng tìm hạnh phúc trong bất hạnh” là đừng lấy bất hạnh, mất mát của người khác làm niềm vui cho bản thân mình. Chúng ta hãy thực hành như vậy.
Đừng nói với Thầy rằng chúng ta không có ghét ai cả. Nếu chúng ta nghĩ rằng mình không có ghét ai cả, có thể vì 2 lý do. Lý do thứ nhất là chúng ta đã giác ngộ thành Phật nên không còn ghét ai cả. Lý do thứ hai là chắc chúng ta bị say nên mới nghĩ rằng không có ghét ai cả. Vì say rồi nên những gì ta nhìn thấy thực ra chỉ là tưởng tượng của mình mà thôi (Rinpoche cười).
Cho nên, câu này rất quan trọng. Chúng ta hãy học thuộc lòng.
Thầy kể câu chuyện: Có một con chuột rơi vào cốc bia. Con chuột này mới kêu cứu. Một con mèo nghe được tiếng kêu cứu của con chuột và chạy đến. Con chuột mới nói với con mèo rằng: “Nếu anh cứu tôi ra khỏi cốc bia, tôi sẽ để anh ăn tôi”. Nghe vậy, con mèo xô ngã cốc bia để con chuột thoát ra ngoài. Ngay khi vừa thoát ra khỏi cốc bia, con chuột nhanh chân chạy trốn vào một cái lỗ. Con mèo không chui được vào cái lỗ nên đứng ở bên ngoài nói rằng: “Lúc nãy anh nói rằng nếu tôi cứu anh thì anh để tôi ăn anh, sao bây giờ chạy trốn vào cái lỗ rồi?”. Lúc này con chuột nói rằng: “Hồi nãy đúng là tôi có nói nếu anh cứu tôi ra khỏi cốc bia, anh có thể ăn tôi. Lúc nói câu đó là tôi đang ở trong cốc bia, tôi bị xỉn. Còn bây giờ tôi đã tỉnh rồi”.
Cho nên, người say có nói gì cũng không đáng tin cậy. Ngay cả con chuột khi say xỉn cũng nói được mấy câu như vậy (Rinpoche cười). Thầy nói bây giờ lớp học đã hết giờ, nên Thầy sẽ dừng ở đây. Thầy nói câu này là lúc Thầy tỉnh, chứ Thầy không có say đâu (Rinpoche cười).
