Lamrim 2024
TUẦN 89 – NGÀY 16/08/2026
CHỦ ĐỀ: THIỀN ĐỊNH BA LA MẬT
(Geshe Lharampa Gedun Zopa hướng dẫn)
Thực hành thiền tịnh chỉ giúp tăng trưởng định lực. Khi thành tựu thiền tịnh chỉ, ta sẽ có được nhiều lợi lạc. Nhưng những hành giả thành tựu thiền tịnh chỉ thì rất hiếm. Đa số chúng ta thường bận rộn nhiều công việc trong cuộc sống, thích dùng điện thoại xem phim, truy cập các trang mạng xã hội, nghe nhạc, đi dạo, v.v… Muốn đạt thành tựu thiền tịnh chỉ, ta cần phải từ bỏ những thói quen này và dành thời gian thực hành thiền. Thử nhìn xem người thân xung quanh, ta sẽ thấy hiếm khi nào họ dành 15 phút, 20 phút mỗi ngày thực hành thiền.
Thiền tịnh chỉ giúp ta tăng trưởng khả năng nhất tâm tập trung vào một đối tượng và giảm bớt sự xao nhãng, phân tâm. Nếu ta mong muốn thành tựu tịnh chỉ thì cần phải dành thời gian mỗi ngày thực hành thiền định. Nếu không thực hành thiền thì không thể nào thành tựu tịnh chỉ.
Muốn có được năng lực tập trung cao độ, ta phải dành ít nhất 30 phút đến 40 phút mỗi ngày để thực hành thiền định. Dần dần ta sẽ tiến bộ qua từng tháng và có thể trong 1 năm sẽ đạt được khả năng định lực tốt trong thiền định.
Ta có nghĩ rằng việc nhớ thực hành thiền 40 phút, 45 phút mỗi ngày là rất khó khăn hay không? Có một số người trả lời là rất khó. Ví dụ, khi ta xem điện thoại, lướt xem trang Facebook, YouTube, đi dạo, làm việc, thích trò chuyện, nghe nhạc thì 40 phút trôi qua rất nhanh và thói quen mỗi ngày như vậy khiến ta lãng phí rất nhiều thời gian. Thế nhưng, ta lại thường phớt lờ chúng.
Tuy nhiên, nếu có ý chí kiên định quyết tâm thực hành thiền 40 phút thì chắc chắn ta sẽ thực hành thiền được, sẽ không cảm thấy thời gian 40 phút này quá dài và tạo thành thói quen dễ dàng nhớ đến thực hành thiền. Một số hành giả đặt mục tiêu thực hành thiền mỗi ngày xuyên suốt trong 6 tháng, 8 tháng hay 1 năm.
Thực tế, số lượng hành giả thực hành thiền rất ít. Nhưng nếu ta quyết tâm dũng mãnh thực hành thiền trong 1 năm thì chắc chắn sẽ thực hành được. Như vậy, thành tựu tịnh chỉ mang lại lợi lạc như thế nào? Đó là giúp ta tích lũy và tiến tới đạt quả vị Niết bàn và Phật quả. Khi ta tập trung học tập, chuyên tâm đọc sách thì sẽ dễ dàng thông suốt hiểu rõ ý nghĩa. Nếu ta nhìn sách để trên bàn mà tâm lại bị xao nhãng, không tập trung được mà cứ nghĩ sang các việc khác thì việc học hành không thể nào tiến bộ được.
Ví dụ, khi muốn phát khởi tâm bi đến một người, trước tiên ta cần phải tư duy tìm hiểu rõ ràng vấn đề mà người đó đang gặp phải. Có như vậy, ta mới có thể phát khởi tâm bi đối với họ. Nếu tâm ta bị xao nhãng, không tập trung tìm hiểu rõ ràng những khó khăn mà họ đang gặp phải thì rất khó phát khởi tâm bi đến với người đó. Tâm bi là tâm mong muốn cho tất cả chúng sinh hết khổ.
Cho nên, thực hành thiền tịnh chỉ giúp ta tăng trưởng khả năng tập trung, định lực nhất tâm vào một đối tượng và kiểm soát được mức độ tâm trí phân tâm, xao nhãng bởi các tạp niệm. Khi ta phát triển định lực tốt sẽ dễ dàng hiểu rõ ý nghĩa của tâm yểm ly (tâm từ bỏ) , tâm bồ đề, v.v… Nếu ta thành tựu tịnh chỉ thì tâm trí sẽ dễ dàng phát triển định lực vững vàng vào một đối tượng và đạt được nhiều lợi lạc lớn cho bản thân.
Chúng ta nên biết phương pháp thực hành thiền tịnh chỉ như thế nào. Ta có thể lựa chọn đối tượng thiền phù hợp thoải mái với tâm mình như tượng Phật, bông hoa, đồ vật nhỏ, hình vẽ, v.v... Khi mới bắt đầu thực hành thiền tịnh chỉ, ta nên chọn duy nhất một đối tượng thiền. Ta có thể nhắm mắt hoặc khép hờ mắt nhìn hướng xuống chóp mũi, có một số người nhìn xuống thấy đầu mũi, có một số người nhìn xuống không thấy đầu mũi.
Thực hành thiền 5 phút
Bước 1: Chọn một đối tượng thiền phù hợp thoải mái với tâm mình như tượng Phật, bông hoa, đồ vật nhỏ, hình vẽ, v.v... Nhắm mắt hoặc khép hờ mắt nhìn hướng xuống chóp mũi kết hợp với tư duy thiền định tập trung vào duy nhất một đối tượng.
Thầy đặt câu hỏi: Trong lúc thiền, tâm trí của chúng ta có tập trung hoàn toàn vào đối tượng đã chọn, hay bị phân tâm, nghĩ sang một đối tượng khác?
Khi mới bắt đầu thực hành thiền, ta cảm thấy khó có thể tập trung hoàn toàn vào một đối tượng. Ta cần có thời gian rèn luyện thực hành thiền thường xuyên thì mới đủ khả năng tập trung tốt vào đối tượng.
Bước 2: Tiếp tục thực hành thiền tập trung vào một đối tượng trong 5 phút.
Chúng ta đã thực hành thiền tập trung vào một đối tượng khoảng 10 phút.
Ta có thể lựa chọn bất kỳ đối tượng nào phù hợp thoải mái với tâm mình như tượng Phật, bông hoa, đồ vật nhỏ, hình vẽ, v.v... Điều quan trọng là ta chỉ chọn một đối tượng duy nhất xuyên suốt quá trình thực hành thiền tịnh chỉ, không nên hôm nay thì thiền tập trung vào tượng Phật, ngày mai lại thiền tập trung vào bông hoa, ngày mốt thì thiền tập trung vào đồ vật. Cách làm này sẽ không giúp ta thiền tập trung tốt vào một đối tượng được.
1) Trạng thái tâm thứ nhất: tập trung gượng ép, còn gọi là nội trụ (xem trang 293, quyển 2, sách Giải Thoát Trong Lòng Tay).
Ở trạng thái tâm thứ nhất, tâm đang không tập trung vào đối tượng thiền được, đối tượng thiền trở nên không rõ ràng, tâm trí cứ bị phân tâm sang đối tượng khác, nghĩ ngợi hết việc này đến việc kia, nên cần liên tục kéo tâm tập trung vào đối tượng thiền.
Nếu mỗi ngày dành ra 30 phút, 40 phút thực hành thiền tập trung duy nhất một đối tượng thì dần dần tâm ta sẽ tăng trưởng định lực vững vàng và tương lai có khả năng sẽ thành tựu thiền tịnh chỉ.
Phương pháp để thực hành được thiền tịnh chỉ tập trung vào duy nhất một đối tượng là cần có tỉnh giác, nghĩa là quan sát xem tâm đang tập trung vào đối tượng thiền, hay đang nghĩ sang đối tượng bên ngoài. Nếu đang nghĩ sang đối tượng bên ngoài, ta cần kéo tâm tập trung trở lại vào đối tượng thiền.
Nếu ta vẫn chưa hiểu cách thiền tịnh chỉ thì cũng không sao. Ta suy nghĩ đơn giản là chỉ tập trung duy nhất vào một đối tượng và không vọng tâm sang các đối tượng bên ngoài. Điều đó sẽ giúp cho việc thiền định dễ dàng hơn. Cho nên, trước khi thành tựu thiền tịnh chỉ, ta nên dành ra tối thiểu 10 phút, 15 phút mỗi ngày thực hành thiền. Việc này sẽ đem lại nhiều lợi lạc lớn cho bản thân.
Việc thực hành thiền giúp cho tâm trí được thư giãn. Ta làm việc nhiều sẽ cảm thấy thân thể mệt mỏi. Nếu lúc đó được ngồi nghỉ ngơi trên ghế, ta sẽ cảm thấy dễ chịu, thoải mái. Cũng giống như vậy, khi tập thể dục mỗi ngày, sức khỏe sẽ được cải thiện. Tương tự, mỗi ngày, tâm trí của ta suy nghĩ quá mức, phải xử lý nhiều công việc, xem điện thoại, xem phim, lướt mạng, giao tiếp… Việc có quá nhiều điều lo lắng khiến tâm rất mệt mỏi. Cho nên, thực hành thiền định sẽ giúp tâm tạm gạt bỏ mọi suy nghĩ, giúp tâm trí được thư giãn, nhẹ nhàng, dễ chịu hơn.
Chúng ta đã học xong trạng thái tâm thứ nhất và kết hợp đọc thêm trong sách Giải Thoát Trong Lòng Tay. Thầy đã hướng dẫn chúng ta thực hành thiền tập trung vào một đối tượng. Sau khi đã hiểu ý nghĩa và cách thực hành thiền, ta nên áp dụng cho bản thân và có thể giải thích cho người khác hiểu về ý nghĩa và cách thực hành thiền trạng thái tâm thứ nhất, giới thiệu có 9 giai đoạn của tịnh chỉ. Khi chia sẻ cho người khác, ta sẽ luôn ghi nhớ ý nghĩa và cách thiền trạng thái tâm thứ nhất và người khác cũng có được lợi lạc.
