Lamrim 2025
TUẦN 53 - NGÀY 15/08/2026
CHỦ ĐỀ: NGÀY THỨ 17 – CÁCH PHÁT TÂM BỒ ĐỀ
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Hôm nay Thầy hướng dẫn về cách phát tâm bồ đề (trang 143, quyển 2, sách Giải Thoát Trong Lòng Tay). Có 2 cách phát tâm bồ đề.
- Luyện tâm theo chỉ giáo 7 lớp nhân quả.
- Luyện tâm bằng cách đổi địa vị mình với người.
1/ Luyện tâm theo chỉ giáo 7 lớp nhân quả:
Có thể hiểu đơn giản 7 lớp nhân quả là 7 bước nhân quả. Ngày thứ 17 (trang 154) hướng dẫn bước thứ nhất là xem tất cả hữu tình đều đã là mẹ ta. Khi nhìn bất kỳ chúng sinh nào, ví dụ như thấy con bò hay con trâu, hãy nghĩ rằng chúng sinh này đã từng là mẹ của mình ở một đời nào đó trong quá khứ. Ta cần phải nhìn nhận theo cách như thế này: Ta không nghĩ con bò đó là mẹ của mình ở trong đời này mà nghĩ rằng chúng sinh đó từng là mẹ của mình ở một đời nào đó trong quá khứ.
Một vấn đề phức tạp là làm sao để chứng minh được điều đó. Để chứng minh một chúng sinh nào đó từng là mẹ của mình trong quá khứ, ta phải chứng minh được có kiếp trước, kiếp sau. Kiếp trước, kiếp sau có thực sự tồn tại hay không? Làm sao chứng minh được điều đó? Ví dụ, ở đời này ta có một người mẹ thì nếu có một đời trước, ta cũng phải từ một người mẹ sinh ra. Điều đó có nghĩa, người mẹ của đời này không thể nào là mẹ của mình ở đời trước và người mẹ của đời trước không thể là người mẹ của mình ở đời này. Với cách suy luận như vậy, ở mỗi một đời trong quá khứ, ta đều có một người mẹ. Ta đã trải qua rất nhiều đời, ví dụ 100 đời trong quá khứ thì ta từng có 100 người mẹ.
Bây giờ chúng ta sẽ khai thác sâu hơn: Làm sao chứng minh được rằng ta từng có kiếp trước? Có rất nhiều lập luận có thể chứng minh được điều này. Một trong những lập luận là có rất nhiều người trên thế giới nhớ được tiền kiếp của họ.
Nhà khoa học Ian Stevenson, vốn không phải là Phật tử, đã thực hiện một nghiên cứu khoa học rất thú vị về kiếp trước, kiếp sau. Sau công trình nghiên cứu này, ông có viết một cuốn sách có tựa đề “Những đứa trẻ nhớ được tiền kiếp”. Đây là một bằng chứng cho thấy có kiếp trước.
Lập luận thứ 2 là chúng ta từng bao giờ có trải nghiệm là mình đến một nơi hoàn toàn xa lạ nhưng lại có cảm giác như đã từng đến nơi này rồi, hoặc gặp một người hoàn toàn xa lạ nhưng lại có cảm giác dường như đã quen biết người đó. Thuật ngữ cho trải nghiệm này là “Déjà vu”. Nhà khoa học Ian Stevenson cũng cho rằng đây là một trong những bằng chứng cho thấy có tiền kiếp.
Ian Stevenson đã dựa vào lập luận khoa học để chứng minh có tiền kiếp. Đạo Phật không dựa vào các lập luận như vậy mà chủ yếu dùng tâm thức để chứng minh. Con người ai cũng có tâm thức. Tâm thức là một chuỗi liên tục, có tâm phía trước sinh ra tâm phía sau, rồi sinh ra tâm kế tiếp nữa. Tâm phải có nhân là một tâm ở đời trước. Khi một người chết đi, tâm thức sẽ tiếp tục chuỗi liên tục của mình.
Nhà khoa học Ian Stevenson trong công trình nghiên cứu của mình đã nói rằng thân và tâm có mối liên kết chặt chẽ trong lúc sống; sau khi con người chết đi, tâm và thân sẽ đi theo mỗi hướng khác nhau.
Cho nên, dòng tâm thức khởi nguồn từ một tâm thức ở đời quá khứ. Nếu đời này ta chết đi, dòng liên tục của tâm thức cũng sẽ duy trì sang một đời kế tiếp. Điều đó chứng minh rằng bất cứ chúng sinh nào cũng có dòng tâm thức riêng biệt, có khởi nguồn từ những đời trước. Chúng sinh nào cũng có đời trước. Ở mỗi đời trước, chúng sinh đều có một người mẹ, nên ta đã từng có rất nhiều người mẹ. Số lượng đời trước là vô số nên ta có vô số người mẹ. Do đó, ta có thể nhìn nhận rằng tất cả chúng sinh đã từng là mẹ của mình ở một đời nào đó trong quá khứ.
Ở bước thứ nhất trong 7 lớp nhân quả, ta cần nhìn nhận tất cả chúng sinh đã từng là mẹ của mình ở một đời nào đó trong quá khứ. Vậy ta thực hành điểm này như thế nào? Trong cuộc sống hằng ngày, khi gặp bất kỳ chúng sinh nào, ta hãy nghĩ rằng chúng sinh đó đã từng là mẹ của mình ở một đời nào đó trong quá khứ. Có 2 lý do ta cần phải suy nghĩ như vậy. Khi nghĩ rằng những chúng sinh đó từng là mẹ của mình trong quá khứ, ta sẽ dễ dàng phát tâm yêu thương đối với họ. Đây là bài tập về nhà của chúng ta trong tuần này.
Nếu bây giờ có một con muỗi bay ngang qua, chúng ta cũng hãy nghĩ rằng con muỗi này từng là mẹ của mình ở một đời trong quá khứ. Khi nghĩ như vậy, ta sẽ làm gì với con muỗi? Ta sẽ đưa tay ra cho muỗi đốt hay sẽ làm như thế nào? Ta có muốn đưa tay cho muỗi đốt hay không thì tùy thuộc vào trí tuệ của mình. Đức Phật luôn dạy rằng chúng ta phải thực hành Phật pháp bằng trí tuệ. Đức Phật cũng không dạy rằng nếu nghĩ chúng sinh đó từng là mẹ của mình thì ta phải đưa hết những gì mình có cho chúng sinh đó.
Ví dụ, ta có một ổ bánh mì. Nếu có một người ăn xin đến xin mình ổ bánh mì, ta phải làm như thế nào? Có thể ta sẽ chia đôi ổ bánh mì đó. Bây giờ, đặt tình huống ta đang rất đói, người ăn xin cũng rất đói trong khi ta chỉ có một ổ bánh mì và ta vẫn đang nhìn nhận người ăn xin phía trước mặt từng là mẹ của mình trong quá khứ, vậy ta sẽ làm gì? Trong tình huống đó, ta có nên tặng ổ bánh mì duy nhất cho người ăn xin đó không? Có thể ta vẫn nghĩ đến chuyện chia đôi ổ bánh mì đó. Thầy nói đó là câu trả lời sai. Nếu ta nói rằng mình sẽ tặng cả ổ bánh mì cho người ăn xin thì Thầy vẫn nói rằng đó là câu trả lời sai. Thậm chí, nếu ta nói rằng mình sẽ giữ lại ổ bánh mì, Thầy cũng sẽ nói rằng đó là câu trả lời sai. Bởi vì chỉ khi nào sử dụng trí tuệ, ta mới có thể đưa ra câu trả lời đúng.
Để có thể đưa ra quyết định đúng, ta phải sử dụng trí tuệ để hiểu biết toàn cảnh, về tất cả mọi thứ liên quan như về bản thân mình, về người ăn xin kia, xem xét thời điểm, hoàn cảnh, điều kiện… Trong cuộc sống, khi đưa ra quyết định, ta thường chỉ nhìn một phía, mà không có cái nhìn toàn cảnh.... Ta cần phải sử dụng trí tuệ để hiểu biết một cách thấu đáo thì mới có thể đưa ra câu trả lời chính xác cho từng tình huống.
Nếu có một con muỗi bay qua, ta nghĩ rằng con muỗi này là mẹ của mình trong quá khứ, vậy ta có nghĩ đến chuyện đưa tay cho muỗi đốt hay không? Bây giờ ta đừng trả lời vội, mà hãy trả lời khi nào thực sự có một con muỗi đang bay qua. Bây giờ trước mặt mình không có con muỗi nào thì đừng lãng phí thời gian suy nghĩ cho một tình huống giả định. Thông thường ta vẫn hay nghĩ như vậy. Ta tạo ra một tình huống giả định không có thật rồi suy nghĩ đắn đo rất nhiều. Ta nghĩ đến một tình huống không có xảy ra, sau đó lại bắt đầu đặt ra các giả định, rồi suy nghĩ quá độ, sau đó lại có phản ứng thái quá, rồi lại mang đến phiền não cho chính mình. Cho nên, ta chỉ cần quyết định khi nào tình huống thực sự xảy ra. Khi tình huống không xảy ra, ta không việc gì phải suy nghĩ.
Nếu có một người nào đó xuất hiện trước mặt mình, lúc đó ta hãy dành vài phút để thiền, nghĩ rằng người này từng là mẹ của mình ở một đời nào đó trong quá khứ.
Sang bước thiền thứ 2 là nhớ lại sự tử tế của họ (trang 159, quyển 2). Một người nào đó, trong lúc làm mẹ của mình, đã đối xử rất tử tế với mình. Ta hãy nghĩ như vậy. Đôi khi ta thiếu quan tâm đến sự tử tế của người khác dành cho mình. Cho nên, ta hãy nhớ lại sự tử tế mà cha mẹ, người thân trong gia đình… đã dành cho mình. Bởi vì nếu ta không nhớ lại sự tử tế của họ, ta chỉ có phàn nàn mà thôi. Càng phàn nàn về cha mẹ hay những người yêu thương thì sẽ càng làm cho họ không vui. Khi ta không nhớ sự tử tế của họ, tâm sẽ chỉ toàn than phiền mà thôi. Do đó, ta cần phải nhớ lại sự tử tế của cha mẹ, người thân trong gia đình.
Nếu một người cứu mạng mình, chắc chắn ta sẽ rất biết ơn người đó. Tương tự như vậy, người mẹ đời này của mình đã từng cứu mạng của mình rất nhiều lần. Cho nên, ta hãy nhớ lại sự tử tế của cha mẹ đối với mình. Khi nghĩ như vậy, ta sẽ dễ dàng thực hành nhớ lại sự tử tế của các chúng sinh khác khi họ từng là mẹ của mình ở một đời nào đó trong quá khứ.
Trong tuần này, hãy thực hành nhớ lại sự tử tế của cha mẹ, người thân trong gia đình hoặc sự tử tế của bất cứ ai đối với mình. Sau khi nghĩ đến sự tử tế của họ, ta cần phải làm gì? Ta hãy mở tiệc cùng ăn mừng với nhau. Thầy vẫn luôn dạy rằng từ bi chính là thông điệp của Thầy, phân tích chính là chân lý của Thầy, ăn mừng chính là giáo pháp của Thầy. Cho nên, chúng ta hãy ăn mừng. Điều tốt nhất để tỏ lòng biết ơn đối với gia đình là hãy dành thời gian ở bên cạnh họ. Những lúc đó, ta hãy toàn tâm dành thời gian cho gia đình, ăn uống, nói chuyện với nhau. Khi nói chuyện, ta hãy thường xuyên cười. Thậm chí đang nói những câu chuyện không quá buồn cười, ta cũng cứ cười. Khi ta cười, tất cả thành viên trong gia đình sẽ cười theo.
Đôi lúc ta quên mất những điều tốt đẹp trong cuộc sống vì tâm ta thường bị chi phối bởi những điều không cần thiết. Bên cạnh đó, ta suy nghĩ quá nhiều về các dự định trong tương lai, như phải làm điều này, phải làm điều kia... Khi nghĩ quá nhiều về tương lai, ta sẽ bỏ lỡ hoặc đánh mất những điều tốt đẹp mình đang có.
Thầy kể câu chuyện: Một người phụ nữ thường hay mua vé số và cứ hay xin Thầy cầu nguyện cho cô ta trúng vé số. Cô ấy nói với Thầy rằng: “Khi con trúng số, con sẽ giúp được rất nhiều người”. Thầy trả lời rằng: “Nếu cô muốn giúp người thì hãy giúp ngay bây giờ, đừng chờ tới lúc trúng số. Nếu cô trúng số, cô sẽ không giúp người khác mà sẽ dùng số tiền đó để mua sắm nhiều thứ cho bản thân mình”.
Tương tự như vậy, đừng có nghĩ rằng ta có phải có điều này, điều kia thì mới giúp được cho gia đình. Bây giờ ta có thể làm gì cho gia đình thì hãy làm ngay, như dành thời gian bên cạnh gia đình, ăn mừng cùng với họ… là những cách tốt nhất để biết ơn sự tử tế của gia đình đối với mình. Điều quan trọng là ta hãy cười với gia đình nhiều hơn.
Trong tuần này, ta hãy thực hành bài tập như Thầy vừa hướng dẫn. Bài tập khá đơn giản là hãy dành thời gian ăn mừng với nhau. Ta không cần lý do đặc biệt mới ăn mừng, chủ yếu là hãy dành thời gian cười với gia đình nhiều hơn. Ta không cần lý do nào đó mới cười. Có một câu nói “Một nụ cười bằng 10 thang thuốc bổ”. Cười là thuốc bổ. Nếu không có lý do gì mà ta vẫn cười thì lúc đó ta mới cần thuốc. Hãy cười không vì lý do gì, cứ để cho gia đình nghĩ rằng mình là người đang thực sự cần thuốc (Rinpoche cười).
Nếu ta cứ mang gương mặt nghiêm túc nói chuyện với gia đình thì dần dần các cuộc trò chuyện trong gia đình lúc nào cũng nghiêm túc, rồi sẽ dễ nảy sinh cãi vã. Một lần cãi vã thì các lần sau, cứ hễ nói chuyện thì lại biến thành cãi vã. Cho nên, ta hãy cười nhiều hơn với gia đình.
Thầy sẽ dành ít phút còn lại cầu nguyện với Bổn Tôn Đại Uy Đức Kim Cang để tiêu trừ chướng ngại cho chúng ta. Chúng ta hãy phát tâm cầu nguyện cho mọi chướng ngại của bản thân và của tất cả mọi chúng sinh đều được tiêu trừ.
(Rinpoche tụng kinh)
Hôm nay Thầy sẽ dừng lớp học ở đây.
