Lamrim 2024
TUẦN 79 – NGÀY 07/06/2026
CHỦ ĐỀ: BẢY ĐIỂM LUYỆN TÂM (tiếp theo)
(Geshe Lharampa Gedun Zopa hướng dẫn)
ĐIỂM THỨ 7: LỜI KHUYÊN LUYỆN TÂM
Có 22 lời khuyên luyện tâm
Luyện tâm nghĩa là áp dụng nhiều cách tư duy để tìm ra phương pháp đối trị tâm cho phù hợp. Tâm của chúng ta thường phát sinh nhiều suy nghĩ tiêu cực, nên ta cần biết áp dụng phương pháp luyện tâm nào để đối trị với những suy nghĩ tiêu cực đó. Nếu ta biết lựa chọn cách suy nghĩ, phân tích đúng đắn thì tư duy sẽ ngày càng sắc bén, từ đó áp dụng thực hành pháp chân thật và thành tựu Phật quả.
Ví dụ, có rất nhiều loại bệnh khác nhau và cũng có nhiều loại thuốc khác nhau. Khi bị cảm, ta cần uống đúng thuốc cảm mới hết bệnh. Ta không nên có suy nghĩ nội dung Bảy Điểm Luyện Tâm rất ngắn, ít chữ. Thực tế, từng chữ trong văn bản này có ý nghĩa sâu sắc và vô cùng quan trọng.
Lời khuyên thứ 18: Giải thoát bằng nhận thức, suy xét
Có 2 cách phân tích hành vi, tư tưởng xem ta có đang phát sinh phiền não với người khác hay không và áp dụng lập tức phương pháp đối trị để loại bỏ những phiền não đó. Mỗi chúng ta đều có những phiền não riêng biệt, như người này có tham chấp rất lớn, người kia tức giận, người nọ có ngã mạn, ganh tỵ hoặc có người có đủ hết tất cả các phiền não.
Cách phân tích thứ nhất:
Ta biết rằng mình đang sinh khởi cảm xúc tức giận hay ngã mạn và nhận diện những lỗi lầm của tâm ngã mạn. Ví dụ, một người ngã mạn thường có tâm lý coi trọng cái tôi lên trên hết, hiếu thắng hơn người khác, không chịu lắng nghe, luôn cho mình là trung tâm, cho mình là nhất, như tôi học giỏi nhất, tôi có nhiều tiền nhất, tôi thông minh trí tuệ bậc nhất, muốn hạ thấp người khác…
Có rất nhiều nguyên nhân khiến cho tâm ngã mạn phát sinh, chứ không phải chỉ một nguyên nhân. Giáo viên có tâm kiêu ngạo thì học trò nghe giảng sẽ không thấm được lời giảng. Vì họ nhận thấy tính kiêu ngạo của giáo viên đó nên không thích tham dự lớp học do giáo viên đó giảng dạy. Nếu giáo viên có phẩm tính đạo đức tốt, không kiêu ngạo thì học trò sẽ cảm nhận được phẩm chất ấy từ bài giảng, từ đó tôn trọng, quý mến giáo viên đó và chính vị giáo viên đó sẽ nhận được lợi lạc. Những học trò đã tốt nghiệp lâu năm, nhưng vẫn nhớ đến thăm vị giáo viên đức hạnh đó.
Ta thấy những lỗi lầm của ngã mạn nên cần tìm ra phương pháp đối trị với tâm ngã mạn. Vậy những lỗi lầm của tâm ngã mạn là gì? Người khác sẽ không ưa thích và tránh né giữ khoảng cách với người có tâm ngã mạn. Chính người có tâm ngã mạn sẽ tách biệt, không giao tiếp được với người khác. Họ thường cảm thấy đơn độc, không hạnh phúc. Ta thấy những người có đầy đủ tài sản, kiến thức, sự nghiệp, sắc đẹp nhưng họ có đức tính khiêm tốn, không khinh thường người khác thì được nhiều người quý mến. Cho nên, ta hãy nhắc nhở bản thân phải từ bỏ tâm kiêu ngạo vì nó không đem lại lợi lạc gì mà còn khiến mình làm những việc xấu. Vì vậy, cần áp dụng phương pháp đối trị để giảm dần và tiến đến loại bỏ tâm ngã mạn.
Cách phân tích thứ hai:
Đôi khi, ta sẽ không thấy tâm ngã mạn lúc ở một mình. Nhưng khi thấy người nghèo, người ăn xin trên đường phố, ta liền phát sinh tâm phân biệt rằng điều kiện của mình tốt hơn người này rồi mới bố thí cho họ một chút thức ăn và tiền bạc. Ta thường có tâm phân biệt như nghĩ rằng người này nghèo hơn mình, thiếu thốn hơn mình. Ngay lúc ấy ta cần nhận diện là mình đang có tư tưởng hơn thua, phải nghĩ rằng tâm ngã mạn không mang lại lợi lạc gì cả và cần nhắc nhở mình và mọi người đều bình đẳng, không nên có tâm phân biệt hơn thua với ai, đồng thời huân tập nuôi dưỡng tâm từ bi đối với tất cả mọi chúng sinh. Cho nên, khi tâm phát sinh phiền não dù nhỏ hay lớn, ta cần áp dụng phương pháp đối trị này để loại bỏ tận gốc.
Lời khuyên thứ 19: Đừng khoe khoang
Nghĩa là chúng ta làm điều tốt như bố thí thức ăn, giúp đỡ tiền bạc, công việc cho người khác thì hãy giữ điều đó cho bản thân mình, không cần phải kể lể những việc ta đã làm được cho người khác biết để nhận lời tán dương, khen ngợi từ họ. Ta phát khởi tâm từ bi chân thành là thật sự muốn giúp đỡ người khác, chứ không phải kể lể hôm qua tôi đã cho bạn thức ăn ngon thì bạn phải nhớ lần sau cho tôi lại. Chúng ta không nên có tư tưởng và kể công như vậy. Đây là hành động không tốt, chỉ để khoe khoang, thích sự khen ngợi của người khác, chứ không phải thực sự mong muốn làm điều tốt. Khi ta có hành động thiện lành giúp đỡ người khác, chắc chắn họ sẽ không quên đã từng nhận thức ăn, tiền, công việc, giúp họ vượt qua nghịch cảnh.
Lời khuyên thứ 20: Đừng tự chuốc bực tức vào mình
Khi bị người khác hãm hại, gây tổn thương, ngay lập tức ta phản ứng bằng cách nổi sân với người đó. Ví dụ, khi bị người khác nói xấu, hãm hại trước đám đông, ta sẽ ghim trong lòng đợi cơ hội tìm ra lỗi của họ và làm họ mất thể diện trước đám đông để nguôi ngoai cơn giận của mình. Tuy nhiên, là một người đang thực hành luyện tâm, ta cần nhận diện rằng phiền não chỉ khiến ta tạo ra ác nghiệp, từ đó biết kiểm soát bản thân, nuôi dưỡng tâm từ bi, đừng để cơn giận tác động đến hành vi ứng xử của mình.
Sau khi học xong 3 lời khuyên 18, 19, 20, chúng ta phải nhớ tư duy suy nghĩ và áp dụng thực hành thì mới có được lợi lạc. Nếu ta chỉ lắng nghe thầy giảng thì sẽ rất mau quên. Cho nên, sau khi lắng nghe, ta hãy đọc đi đọc lại, suy ngẫm từng chữ, từng nội dung trong văn bản Bảy Điểm Luyện Tâm để có thể hiểu rõ rồi áp dụng thực hành. Có như vậy, ta mới cảm nhận được những trải nghiệm thực hành pháp luyện tâm.
