Lamrim 2023
TUẦN 118 – NGÀY 25/03/2026
CHỦ ĐỀ: TRÍ TUỆ BA LA MẬT (tiếp theo)
(Geshe Lharampa Gedun Zopa hướng dẫn)
Khi tâm không nhập định, làm thế nào để giữ thái độ xem vạn pháp như huyễn (xem trang 334, quyển 2, Giải Thoát Trong Lòng Tay)
Có nhiều cách nói về định nghĩa tánh không, nhưng điều quan trọng là ta cần tư duy, suy nghĩ nhiều lần về ý nghĩa thâm sâu của tánh không, cách phân tích lập luận sự trình hiện tánh không như thế nào thì mới có khả năng hiểu một ít về chủ đề “Khi tâm không nhập định, làm thế nào để giữ thái độ xem vạn pháp như huyễn”. Khi thực hành chiêm nghiệm, phân tích lập luận quan điểm về tánh không sẽ giúp chúng ta có nhiều lợi lạc.
Ví dụ, Tây Tạng có nhiều người tên là Tenzin, Trashi, Tsultim… Khi có ai đó gọi tên Tenzin hay hỏi Tenzin đang ở đâu, Tenzin làm công việc nào, ngay lúc ấy, người tên là Tenzin liền khởi lên một suy nghĩ: “Tôi chính là Tenzin”. Như vậy, khi quan sát, truy xét xem Tenzin đang nằm ở đâu trong năm uẩn thì không tìm thấy được Tenzin ở điểm nào trên cánh tay, đầu, hay trú ở trong tâm.
Ta không thể nào hiểu rõ ngay về định nghĩa tánh không. Vì vậy, trước tiên, cần phải tư duy, chiêm nghiệm nhiều lần để có thể hiểu sâu sắc về định nghĩa tánh không.
“Tương tự như huyễn (ảo ảnh)” được hiểu như thế nào? Đó là sự trình hiện quy ước phủ định, không thể tìm thấy sự hiển hiện quy ước như là chính nó.
Đây là phần giới thiệu về lập luận để chứng minh tánh không. Khi phân tích bác bỏ “có” thành “không có” và ngược lại nghĩa là phân tích “Khi tâm không nhập định, làm thế nào để giữ thái độ xem vạn pháp như huyễn”.
Khi xem tivi, ta thấy có rất nhiều hình ảnh, nhân vật như con voi, ngựa, ảo thuật… hiển hiện trên màn hình nhưng bản chất của con voi, con ngựa trên phim chỉ là giả, không có thực.
Trích dẫn Giải Thoát Trong Lòng Tay, quyển 2, trang 334: Một ví dụ, mặc dù cảnh voi ngựa hiện ra cho nhà phù thủy, ông ta vẫn chắc chắn trong tâm chúng không thực có. Nhưng trong khi hoàn toàn chắc chắn chúng chỉ là giả, ông vẫn thấy những voi ngựa ấy làm những hoạt động đến đi một cách rõ ràng không chối cãi.
Khi ta xem ảo thuật, thấy ảo thuật gia biểu diễn nhiều trò huyền bí như làm ảo thuật biến mất tay, mất đầu, những chú chim xuất hiện, từ không có người thành xuất hiện có người, biểu diễn nhiều hiện tượng xuất hiện cùng lúc trước mắt của khán giả đang xem. Nhưng chính ảo thuật gia biết rằng bản chất chúng không thực có. Tuy nhiên, người xem ảo thuật lại chấp là có thực từ những hình ảnh xuất hiện rõ ràng trước mắt của mình.
Thiền phân tích thắng quán cao nhất là quan điểm tánh không. “Tánh” là bản chất, tính chất. “Không” là phủ định. Để biết tánh không như thế nào, ta cần phải biết tánh không đó đang phủ định cái gì? Đối tượng nào tánh không đang bác bỏ, đang phủ định? Cho nên đầu tiên, ta phải biết được đối tượng chấp giữ nào mà tánh không đang bác bỏ.
Khi nghĩ đến cái tôi, bạn của tôi, thấy người quen của tôi, cha mẹ của tôi, vợ hay chồng của tôi, công việc của tôi thì ta thấy năm uẩn vốn có hiện hữu, nếu nói không có sự trình hiện thì cũng không đúng. Tuy năm uẩn có trình hiện nhưng không phải là bản tính chân thật thành lập, mà chỉ mang tính trình hiện quy ước. Vì ta thấy sắc thân của cha mẹ nên chấp giữ và gắn đặt dựa trên quy ước đó, rằng đây là cha mẹ của tôi, nhưng khi truy xét tìm cha mẹ của tôi hiện hữu ở chỗ nào trong các uẩn thì không thể nào tìm thấy được. Tuy vẫn có trình hiện nhưng không phải là bản tính chân thật thành lập, chỉ mang tính trình hiện quy ước.
Chúng ta là Phật tử và có niềm tin vào Tam Bảo là điều rất tốt, nhưng điều quan trọng là cần phải đọc kinh sách, tư duy, phân tích lập luận ý nghĩa trong kinh sách thì mới có thể hiểu rõ ý nghĩa và áp dụng vào thực hành, đó mới chính là Phật tử chân thật. Đọc kinh sách, nghe lời giảng dạy giúp cho ta nhận ra chưa rõ nội dung nào, còn nghi vấn ở đâu thì mới ghi chú tìm hiểu, đặt câu hỏi giúp cho ta có khả năng phân tích sắc sảo.
