Chưa được phân loại
TUẦN 2 – NGÀY 31/03/2026
CHỦ ĐỀ: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ PHẬT PHÁP
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Trước khi bắt đầu lớp Lamrim, Thầy muốn giới thiệu ngắn gọn về Phật pháp. Một điều quan trọng chúng ta cần nhớ là Phật pháp không phải là tôn giáo mà là các phương pháp hướng dẫn cách thực hành. Chúng ta không nên nhìn nhận Phật pháp như một tôn giáo mà hãy nhìn nhận Phật pháp như một môn khoa học. Đó là khoa học về tâm thức.
Nhiều người bị nhầm lẫn cho rằng Phật pháp là một tôn giáo và đôi khi họ giải thích Phật pháp như một tôn giáo, nhưng thực tế, Phật pháp là một môn khoa học. Đó là môn khoa học hướng dẫn nhiều phương pháp khác nhau. Điều khác biệt giữa tôn giáo và phương pháp là đối với phương pháp, chúng ta không nhất thiết phải có niềm tin vào nó, nhưng có thể thử áp dụng thực hành, trải nghiệm nó.
Người đưa ra các phương pháp này chính là Đức Phật. Vậy Đức Phật là ai? Đức Phật được sinh ra hơn 2.500 năm trước ở Nepal. Nhìn vào cuộc đời của Đức Phật, ta biết rằng trước đây Ngài là một vị hoàng tử. Sau khi trải qua một thời gian dài thực hành thiền, Ngài đã đạt được chứng ngộ.
Chúng ta phải hiểu rõ những điểm cốt yếu, tinh túy của Phật pháp là gì. Có thể thấy cuộc sống con người rất phức tạp, đó là do cách suy nghĩ của chúng ta. Đôi khi chúng ta suy nghĩ sai lầm. Phật pháp hướng dẫn phương pháp làm sao để thay đổi suy nghĩ theo hướng tích cực hơn.
Lấy ví dụ, giả sử chúng ta mua vé số và trúng được 100.000 USD. Chúng ta có vui khi trúng vé số không? Đa phần những người trúng vé số đều rất vui. Nhưng sau 10 ngày, nếu mất đi 100.000 USD đó thì chúng ta có buồn không? Thầy đặt ra câu hỏi: Khoảng thời gian chúng ta cảm nhận được niềm vui khi trúng số 100.000 USD so với khoảng thời gian chúng ta buồn vì mất số tiền đó thì nỗi buồn kéo dài hơn hay niềm vui kéo dài hơn? Nỗi buồn sẽ lâu hơn, đúng không?
Thầy cũng đặt câu hỏi này cho rất nhiều người ở phương Tây và phương Đông, đa số họ trả lời là nỗi buồn lâu hơn. Câu hỏi được đặt ra ở đây là tại sao nỗi buồn lại lâu hơn. Chúng ta vui vì có được 100.000 USD. Chúng ta buồn vì mất đi 100.000 USD. Tại vì sao cùng một số tiền như nhau mà nỗi buồn khi mất tiền lại kéo dài hơn niềm vui khi có số tiền đó. Rõ ràng có một điều gì đó đang sai ở đây.
Hãy nhìn lại cuộc đời của mình từ trước đến giờ, Thầy chắc chắn rằng khoảng thời gian chúng ta cảm thấy buồn khổ sẽ nhiều hơn, kéo dài hơn so với thời gian chúng ta có được hạnh phúc.
Có một điều nữa ta cần phải biết: nếu trúng vé số 100.000 USD, liệu ta có gia tăng được khoảng thời gian có được hạnh phúc so với việc mất đi 100.000 USD đó không? Phật pháp trả lời là có thể. Nếu biết được phương pháp làm thay đổi cách suy nghĩ của mình thì chúng ta sẽ làm được điều đó. Phật pháp gọi đó là luyện tâm.
Một điều nữa là tại sao ta cảm thấy không vui ngay cả khi bản thân đang có được rất nhiều thứ? Nhà tâm lý học nổi tiếng Sigmund Freud nói rằng con người khó có được hạnh phúc. Nhưng Phật pháp khẳng định chúng ta có thể luôn giữ được tâm an lạc nếu biết phương pháp thiền đúng. Thiền định giúp chúng ta chuyển hóa những suy nghĩ, cảm xúc tiêu cực trong tâm.
Phật pháp dạy các phương pháp luyện tâm cũng như hướng dẫn cách thiền định. Thông qua thực hành thiền định, chúng ta có thể giảm được các suy nghĩ tiêu cực, cảm xúc bất an, căng thẳng, giận dữ… Đó là điểm cốt yếu thứ hai mà Phật pháp nhấn mạnh.
Điểm tinh túy thứ ba là ai cũng biết rằng có sinh ra thì sẽ chết đi. Phật pháp hướng dẫn các phương pháp luyện tâm và thiền định để chúng ta biết được phải sống thế nào sau khi được sinh ra trong cuộc đời này.
Ví dụ, khi đi mua điện thoại hay máy tính, chúng ta đều nhận được hướng dẫn sử dụng. Nhưng khi được sinh ra, chúng ta không hề có bất cứ một hướng dẫn nào về việc chúng ta phải sống như thế nào, trong khi cuộc đời lại phức tạp gấp hàng trăm lần so với iPhone. Phật pháp hướng dẫn chúng ta cách sống cuộc đời của mình một cách hiệu quả.
Cuộc sống rất phức tạp. Bằng chứng là con người không nhìn thấy được những thứ mình đang có mà chỉ nhìn vào những thứ mình không có. Thứ hai là con người cứ làm cho mọi thứ trở nên phức tạp hơn. Đó là bởi vì chúng ta không biết cách sống an vui. Phật pháp hướng dẫn chúng ta làm sao để sống an lạc, vui vẻ.
Chúng ta không vui vì hay bị tác động, chi phối bởi những cảm xúc tiêu cực mà không biết cách vượt qua những cảm xúc tiêu cực đó. Phật pháp hướng dẫn các phương pháp khác nhau để chuyển hóa những cảm xúc tiêu cực trong tâm.
Phương pháp không phải để tin mà để thử nghiệm. Nếu chúng ta thực hành phương pháp đó và thấy có hiệu quả thì hãy tiếp tục áp dụng. Còn nếu thấy không mang lại lợi ích cho mình thì hãy quên nó đi.
Chúng ta phải hiểu thì mới thực hành được. Do đó, việc hiểu rất quan trọng. Chúng ta không phải tin, mà phải hiểu, phân tích, sau đó áp dụng thực hành. Bởi vì khi ta bắt đầu tin thì sẽ không còn hiểu nữa. Vì thế, Thầy không khuyến khích chúng ta phải tin tưởng, mà khuyến khích chúng ta phải hiểu. Vì khi đã hiểu rồi thì mới áp dụng thực hành được.
Đó là điều chúng ta cần làm. Hầu hết mọi người thấy cuộc sống rất phức tạp, đó là do tâm thức, suy nghĩ của chúng ta rất phức tạp. Phật pháp hướng dẫn các phương pháp rèn luyện tâm thức để kiểm soát được tâm mình, lúc đó chúng ta mới thấy mọi thứ đều tốt đẹp, hoàn hảo. Nếu không kiểm soát được tâm mình, chúng ta sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống.
Thầy kể câu chuyện: một đệ tử đến gặp một vị thầy và xin vị thầy hướng dẫn cách hành thiền. Vị thầy nói rằng: “Con cứ ngồi thiền và muốn thiền về điều gì cũng được nhưng không được nghĩ đến con khỉ”. Người đệ tử đó nghĩ rằng việc thiền định rất dễ dàng, chỉ cần nhắm mắt lại và thiền. Chắc chúng ta cũng đoán được anh ta nghĩ gì trong đầu. Điều này cho thấy tâm thức con người rất phức tạp, vì tâm thức của người đệ tử cứ nghĩ đến con khỉ trong khi người thầy đã dặn “Đừng nghĩ đến con khỉ”.
Thầy nói rằng có 3 điều con người không làm được. Điều thứ nhất là không ai có thể tự đếm được có bao nhiêu sợi tóc trên đầu mình. Điều thứ hai là không ai có thể rửa mặt trong lúc đang mở mắt. Điều thứ ba là không ai có thể hít thở được khi đầu lưỡi đang chạm lên hàm trên.
Nãy giờ chúng ta có đang thử làm điều thứ ba không? Đó là sự tò mò, là sự phức tạp trong tâm thức con người.
Điểm chính yếu thứ ba là tâm thức của chúng ta luôn có một sức mạnh rất to lớn. Nhiều căn bệnh trên thân đều có liên quan đến cách suy nghĩ của chúng ta. Khi gặp căng thẳng, điều đó không chỉ ảnh hưởng đến an lạc nội tâm mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất của chúng ta rất nhiều. Nếu chúng ta giải quyết tốt vấn đề tâm thức thì sẽ tác động tích cực đến cơ thể của mình.
Khi ta có được phương pháp thực hành thiền đúng đắn thì sẽ giúp tăng cường được hệ miễn dịch của cơ thể. Đây là một dự án nghiên cứu mà Thầy đang hợp tác với một trong những bệnh viện giỏi nhất ở châu Á. Bệnh viện này ở Đài Loan. Theo đó, những người tham gia thử nghiệm sẽ phải làm xét nghiệm máu rồi thực hành phương pháp thiền này trong 6 tuần, sau đó sẽ xét nghiệm lần nữa để xem phương pháp thiền đã làm thay đổi hệ miễn dịch của họ như thế nào.
Vì vậy, các phương pháp luyện tâm và thiền định không chỉ giúp ta thay đổi tâm thức mà còn tác động tích cực đến sức khỏe thể chất của mình. Chúng ta sẽ được học các phương pháp thiền này trong Lamrim.
Tất cả giáo pháp được giảng dạy bởi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Ngài được sinh ra ở Nepal cách đây hơn 2.500 năm trước. Thầy cũng được sinh ra ở Nepal. Đức Phật và Thầy sinh ra ở cùng một quốc gia. Nhưng một điều khác biệt là Đức Phật sinh ở một ngôi làng tại Nepal, còn Thầy được sinh ra ở thành phố. Thực ra, ngày xưa nơi Đức Phật được sinh ra là ở thành thị nhưng giờ là một ngôi làng.
Đức Phật được sinh ra ở Nepal, sau đó Ngài trải qua nhiều điều phiền não trong cuộc sống nên quyết tâm rời khỏi hoàng cung. Ngài đã đi vào trong rừng. Thời gian ở trong rừng, Ngài chỉ nghĩ một điều duy nhất: làm sao tìm ra sự thật về tất cả mọi thứ. Sau 6 năm suy nghĩ tìm phương pháp, cuối cùng Ngài đạt được chứng ngộ. Sự chứng ngộ đó có thể hiểu là cách Ngài thấu hiểu mọi việc một cách sâu sắc.
Chúng ta có nghe nói rằng Đức Phật đã trải qua 6 năm tu tập để đạt chứng ngộ hay không? Thực ra, trong suốt 6 năm đó, Ngài đã thử sai hàng ngàn phương pháp và sau vô số lần thử sai như thế, cuối cùng Ngài mới tìm ra được phương pháp đúng đắn. Chúng ta rất may mắn vì Đức Phật đã thử nghiệm hàng ngàn phương pháp, sau đó mới tìm ra phương pháp đúng đắn, nên ngày nay chúng ta không phải đi vào rừng và không phải mất nhiều năm thử sai như thế.
Sự giác ngộ của Đức Phật thực ra là khả năng chuyển hóa từ bên trong, thuật ngữ sử dụng trong Phật pháp gọi là giác ngộ. Vậy chúng ta chuyển hóa điều gì? Bình thường chúng ta rất dễ sinh tâm giận dữ, đau khổ. Sau đó chúng ta chuyển hóa sang trạng trái không còn giận dữ, buồn khổ nữa, giống như ta đã trở thành một con người hoàn toàn mới. Đó là sự chuyển hóa, sự chứng ngộ. Khả năng chuyển hóa, chứng ngộ đó có thể xảy ra với tất cả mọi người.
Chúng ta lại đặt câu hỏi: Tại sao hiện tại ta không làm được điều đó? Đó là vì chúng ta không sử dụng đúng phương pháp. Mọi người thường chỉ nghĩ đến việc cầu nguyện. Nhưng việc cầu nguyện thôi thì không có hiệu quả. Ai cũng đều muốn tìm con đường tắt, luôn muốn thay đổi mọi thứ, giải quyết mọi vấn đề chỉ trong 2 phút cầu nguyện mà thôi.
Thầy lấy ví dụ, chúng ta đi vào nhà sách và nhìn thấy 2 cuốn sách. Cuốn sách thứ nhất có tựa đề “Làm sao trở nên giàu có trong 10 năm?” và quyển kia có tựa đề “Làm sao trở nên giàu có chỉ trong một đêm?”. Chúng ta sẽ chọn mua quyển sách nào? Hầu hết chúng ta hay chọn con đường ngắn nhất, nhưng con đường ngắn đó không hiệu quả. Tương tự như việc chúng ta muốn chỉ cầu nguyện 2 phút mà giải quyết được mọi vấn đề của mình.
Để có được sự chuyển hóa như thế, cần có 2 điều. Thứ nhất, ta cần phải học và hiểu. Thứ 2 là ta cần phải áp dụng thực hành và trải nghiệm. Muốn vậy, chúng ta cần có một điều. Đó là Zoom. Chúng ta chỉ cần lên lớp Zoom, phần còn lại là việc của Thầy. Vì hiện tại những gì chúng ta đang học là miễn phí. Cũng như phương pháp thực hành thiền mà Thầy đang nghiên cứu với một trong những bệnh viện tốt nhất ở châu Á, nếu thành công, Thầy sẽ chia sẻ rộng rãi và miễn phí cho tất cả mọi người. Các lớp học Lamrim cũng miễn phí.
Tại sao Thầy lại làm các điều đó miễn phí? Vì Đức Phật đã ban giáo pháp miễn phí cho tất cả mọi người. Tại sao Đức Phật lại ban giáo pháp miễn phí? Bởi vì bản thân Đức Phật là hoàng tử, có danh vọng, tài sản, có tất cả mọi thứ nên Ngài không cần gì nữa cả. Dù có mọi thứ nhưng Ngài vẫn rời bỏ hoàng cung. Khi Ngài rời bỏ hoàng cung thì nước láng giềng đưa ra lời đề nghị cưới công chúa của họ để cai quản vương quốc đó, nhưng Đức Phật đã từ chối. Bởi vì Ngài đã có vương quốc của mình, Ngài đã rời bỏ nó thì tại sao Ngài lại muốn cai quản một vương quốc khác. Nhìn lại cuộc đời của Đức Phật, mẹ của Đức Phật là công chúa của một vương quốc tại Nepal. Vua cha của Ngài cũng là một vị quốc vương, cai trị một phần vùng đất ở Nepal cùng nhiều lãnh thổ thuộc về Ấn Độ ngày nay. Đức Phật đã có tất cả mọi thứ nên Ngài đã chia sẻ mọi thứ miễn phí.
Nhưng có một điều Đức Phật không thể miễn phí cho mọi người. Đó là internet (Rinpoche cười). Lớp học là miễn phí, nhưng học viên phải trả phí để kết nối internet.
Khi giảng pháp, Ngài đã mang đến sự chuyển hóa tâm thức cho đệ tử. Một điều Ngài đã học được trong cuộc sống là cần phải thay đổi thói quen. Dù ta có thực hành thiền bao nhiêu đi chăng nữa thì cũng không giúp ích được gì nếu không thay đổi thói quen của mình. Để thay đổi được thói quen, Đức Phật nói rằng cần có nguyên tắc, kỷ luật, hay còn gọi là giới.
Động cơ, động lực có thể đến rồi đi rất nhanh chóng. Nhưng nguyên tắc, kỷ luật mới là điều giúp ta về lâu về dài, giúp thay đổi thói quen của mình. Đó là lý do Đức Phật dạy rằng giới rất quan trọng và thiền cũng rất quan trọng. Sau đó, Ngài đã dạy cho chúng ta một điều còn sâu sắc hơn nữa. Đó là trí tuệ, hay còn gọi là tri thức, kiến thức. Trí tuệ chính là sức mạnh.
Để đạt chứng ngộ, Đức Phật dạy rằng cần đủ 3 điều: giới (nguyên tắc, kỷ luật) - định (thiền định) - tuệ (trí tuệ), nhưng Thầy phát hiện ra một điều quan trọng hơn 3 thứ này. Đó là Zoom. Nếu có Zoom sẽ có được cả giới - định - tuệ.
Bài học quan trọng của ngày hôm nay là Zoom. Có zoom, chúng ta sẽ có được mọi thứ. Đức Phật vẫn thường nói rằng cần có 3 điều: giới - định - tuệ, nhưng điều quan trọng hơn là cần có Zoom.
Giáo pháp của Đức Phật không chỉ là về pháp mà thôi, mà còn bao trùm nhiều khía cạnh khác trong cuộc sống. Muốn đạt bất cứ điều gì trong cuộc sống, chúng ta cần có kiến thức. Đây là điều rất quan trọng. Kế tiếp là cần phải thực hành thiền định, tức là phải có được sự tập trung vào việc mình làm, vào mục tiêu của mình. Nhưng thông thường chúng ta vẫn luôn bị phân tâm.
Lấy ví dụ, khi buồn, ta rất dễ bị phân tâm. Hoặc khi có người làm tổn thương mình, chúng ta cứ hay nghĩ về người đó, nhưng càng nghĩ về người đó thì càng bị phân tâm, không tập trung được vào công việc của mình. Do đó, sự tập trung rất quan trọng. Phương pháp để có được sự tập trung là thực hành thiền định.
Nơi Đức Phật thuyết giảng bài pháp đầu tiên là ở Varanasi, Ấn Độ. Nhìn lại những lần thuyết giảng của Đức Phật, hầu hết Đức Phật thuyết giảng là do đệ tử đặt ra câu hỏi cho Ngài, rồi Ngài mới đưa ra giải pháp, câu trả lời. Nhưng Đức Phật không nói rằng hãy tin vào Đức Phật mà luôn nói rằng hãy phân tích những lời giảng của Ngài.
Thầy vừa chia sẻ nền tảng cơ bản về giáo pháp cũng như về đức Phật. Có một câu hỏi là Đức Phật trông như thế nào. Chúng ta có thể nhìn thấy tượng hay tranh ảnh về Đức Phật, nhưng Thầy không nghĩ là hoàn toàn giống với Đức Phật. Điều thứ hai là hầu hết mọi người không biết chính xác Đức Phật trông như thế nào vì Ngài không có Facebook hay Instagram... Chúng ta không biết rõ hình tướng của Đức Phật, nhưng có thể biết được giáo pháp của Đức Phật qua những lời chia sẻ của Ngài. Nếu ta nhìn vào tranh, tượng của Đức Phật ở nhiều quốc gia khác nhau như Việt Nam, Hàn Quốc, Trung Quốc… thì hầu hết chúng không giống nhau, vì hơn 2.500 năm trước không có hình ảnh gì cả. Nhưng ta biết được giáo pháp, những lời giảng dạy của Đức Phật vì đã được ghi chép lại sau này.
Hôm nay Thầy sẽ dừng lớp ở đây. Thầy nói rằng Thầy có thể bắt đầu lớp trễ nhưng sẽ luôn kết thúc lớp đúng giờ.
