Lamrim 2025
TUẦN 37 – NGÀY 04/04/2026
CHỦ ĐỀ: PHÁT TRIỂN LÒNG TIN VÀO LUẬT NHÂN QUẢ (tiếp theo)
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Khi học về nghiệp quả (hay nhân quả), có 2 điều quan trọng cần phải hiểu. Nghĩ về nhân quả nói chung, ta có thể hiểu như thế này: nếu ta gieo hạt táo thì sẽ có cây táo mọc lên, nếu gieo hạt xoài thì sẽ có cây xoài mọc lên. Đây là điều căn bản đầu tiên, cũng là điều quan trọng nền tảng để từ đó tìm hiểu thêm về nghiệp quả. Thứ hai, khi học về nghiệp quả, trước hết, ta cần phải hiểu nghiệp quả là gì.
Nghiệp quả có 4 đặc tính chung:
1/ Nghiệp cố định
2/ Nghiệp chứng tỏ có sức tăng trưởng lớn
3/ Bất cứ gì ta gặp đều do ta đã tạo nghiệp tương ứng
4/ Nghiệp đã tạo thì sẽ không tự nhiên mất
Hôm trước Thầy đã dạy về nghiệp cố định. Hôm nay Thầy sẽ dạy phần nghiệp chứng tỏ có sức tăng trưởng lớn (trang 642, quyển 1 Giải Thoát Trong Lòng Tay). Nghiệp chứng tỏ có sức tăng trưởng lớn có nghĩa là khi ta làm một việc tốt hay xấu thì nghiệp đó cũng sẽ tăng trưởng. Đối với nghiệp xấu, nếu không thực hành tịnh hóa, kết quả tai hại sẽ ngày càng lớn.
Điểm thứ ba là bất cứ gì ta gặp đều do ta đã tạo nghiệp tương ứng. Bất cứ khi nào gặp khó khăn, thử thách, ta thường đặt câu hỏi “Tại sao ta gặp khó khăn mà không phải người khác gặp khó khăn?”. Đó là do ta chưa hiểu biết về nghiệp quả nên mới suy nghĩ như vậy. Khi học về nhân quả, ta thực hành như thế này: Do ta đã tạo nghiệp nên kết quả đó mới xảy đến với mình. Nếu ta chưa tạo nghiệp đó thì kết quả đó sẽ không xảy đến với mình. Hãy nghĩ rằng hoàn cảnh khó khăn ta gặp phải là do ta đã làm một việc chưa đúng đắn nên bây giờ phải trải qua kết quả này và nghĩ rằng ta đang tịnh hóa ác nghiệp của ngày trước.
Bên cạnh đó, khi đối mặt với hoàn cảnh khó khăn, vấn đề đó có thực sự khó khăn hay chỉ là vấn đề nhỏ thì hoàn toàn do cách nhìn của mình. Đôi lúc một việc rất nhỏ nhưng do ta phản ứng quá gay gắt hoặc nhìn vấn đề một cách trầm trọng, to tát. Tùy thuộc cách nhìn của mình mà vấn đề là nhỏ hay lớn.
Tuần này, hãy xem xét có những khó khăn nào mình đang trải qua. Nếu có, hãy xem nó là kết quả của một việc làm chưa đúng đắn mà bản thân đã làm trong quá khứ và nghĩ rằng bây giờ mình đang tịnh hóa ác nghiệp đó. Còn nếu cảm thấy cuộc sống đang yên ổn, không có khó khăn gì thì hãy hoan hỷ vì điều đó.
Ở đây có một câu hỏi: nếu những khó khăn đó đều là kết quả của các việc làm xấu, vậy nghiệp xấu có nghĩa là gì? Trong sách Giải Thoát Trong Lòng Tay có giới thiệu về nghiệp xấu.
Có 10 nghiệp xấu: 10 nghiệp xấu này là 10 hành động xấu ta thường làm, thuật ngữ trong Phật học gọi là ác nghiệp. Chúng ta có thể tham khảo 10 nghiệp xấu này trong sách Giải Thoát Trong Lòng Tay (trang 654, quyển 1).
Hãy học thuộc lòng 10 ác nghiệp này vì chúng là kim chỉ nam cho cuộc sống của chúng ta sau này để có thể đi theo con đường đúng đắn.
1/ Giết
Hành động giết chóc chính là sát sanh, tức là lấy đi mạng sống của những sinh vật khác. Nói chung, một hành động nào cũng có phản ứng ngược trở lại. Hành động sát sanh, lấy đi sinh mạng của sinh vật khác thì phản ứng ngược trở lại của nó là bị giảm thọ, sức khỏe bị tổn hại, dễ bệnh, dễ chết…
Hãy quan sát hành động sát sanh này. Tại sao gọi sát sanh là ác nghiệp? Bởi vì kết quả của hành động sát sanh là trực tiếp gây tổn hại chúng sinh khác. Vì lý do đó, ta gọi sát sanh là ác nghiệp.
Nếu muốn từ bỏ việc sát sanh, nghĩa là ta phải chấm dứt tất cả mọi hành động sát sanh, kể cả giết chết các con côn trùng nho nhỏ. Việc giết các con côn trùng nho nhỏ cũng được xem là sát sanh. Đối tượng của hành động sát sanh là tất cả những chúng sanh nào có mạng sống. Ngay cả những con côn trùng nho nhỏ như con bọ, con muỗi đều có mạng sống, nên giết con bọ, con muỗi cũng là hành động sát sanh.
Khi ta đã thực hiện một hành động như giết một con côn trùng, con muỗi, nếu vẫn tiếp tục hành động đó thì tâm sẽ nghĩ rằng việc đó là bình thường, dần dần sẽ tạo ra thói quen rằng việc sát sanh đó là bình thường và ta sẽ càng có nhiều động cơ để giết các con vật hơn.
Do đó, nếu đã thực hành việc chấm dứt sát sanh thì cần thực hành triệt để. Nếu không chấm dứt triệt để được thì hãy giảm dần. Nghĩa là nếu chúng ta thường hay giết muỗi thì hãy hạn chế việc đó lại.
Thầy muốn làm rõ hơn một chút về nghiệp sát sanh. Sát sanh và ăn thịt là hoàn toàn khác nhau. Ăn thịt không tính là sát sanh vì ta không có trực tiếp hãm hại mạng sống của chúng sinh khác. Khi nào có động cơ trực tiếp giết hại chúng sanh khác thì mới là sát sanh.
Thầy đặt câu hỏi: Nếu ta bị bệnh và uống thuốc kháng sinh thì thuốc kháng sinh sẽ tạo ra phản ứng giết các vi khuẩn trong cơ thể. Vậy việc uống thuốc kháng sinh có phải là ác nghiệp hay không?
Như Thầy vừa giải thích, ăn thịt không tính là sát sanh do ta không trực tiếp giết hại sinh vật nào khác. Có người đã giết con vật đó và mình chỉ ăn phần thịt nên ăn thịt không tính là sát sanh. Vậy việc uống thuốc kháng sinh để cơ thể khỏe mạnh có tính là sát sanh hay không? Thầy nói rằng để xác định một việc làm có là sát sanh hay không thì đầu tiên phải xem xét động cơ của hành động đó.
Một hành động có được xem là sát sanh sẽ phụ thuộc vào động cơ. Nếu ta uống thuốc kháng sinh và trong tâm nghĩ rằng mình uống thuốc để phục hồi sức khỏe thì động cơ đó không phải là trực tiếp sát hại nên không tính là sát sanh. Còn nếu ta uống viên thuốc kháng sinh và nghĩ rằng uống viên thuốc này để giết hết tất cả vi khuẩn trong cơ thể mình. Với động cơ trên, việc làm đó là hành động sát sanh.
Thầy đặt một câu hỏi khác: Khi ta ngắt bông hoa hoặc chặt cây thì có tính là sát sanh không, vì cây và hoa đều có sự sống của nó?
Thầy hỏi hai học viên mang mã 6612 và 6344 bao nhiêu tuổi. Thầy nói rằng khá là thú vị khi cả hai học viên chỉ mới 12 tuổi. Số 12 là con số may mắn của Thầy. Thầy nhớ lại trong cuộc đời Thầy, lúc còn nhỏ, Thầy có 2 lần trúng vé số, số trúng cũng là số 12. Giải thưởng chỉ nhỏ thôi, nhưng trúng số là một việc may mắn nên Thầy nghĩ số 12 là số may mắn của Thầy. Sau đó Thầy nghĩ số may mắn là số 1 nên tất cả các số điện thoại của Thầy, dù số điện thoại ở Nepal, Ấn Độ, Việt Nam, Đài Loan, Mỹ, Hàn Quốc hay Mông Cổ, Thầy đều kết thúc bằng số 1. Thầy đi đến nơi nào cũng cần số điện thoại để liên lạc và Thầy luôn cố gắng tìm số điện thoại kết thúc bằng số 1. Rồi Thầy nhận ra số 4, số 5 cũng là số may mắn. Sau đó, Thầy nghĩ con số nào cũng là số may mắn đối với Thầy. Như chúng ta đã biết Thầy là Viện trưởng thứ 129 của Thượng Mật Viện Gyuto, nên bây giờ con số 9 cũng trở thành số may mắn (Rinpoche cười).
Thầy đang hướng dẫn phần ác nghiệp đầu tiên là sát sanh. Ví dụ, bông hoa, cái cây cũng có sự sống của nó, vậy bây giờ ta ngắt hoa, chặt cây có phải là sát sanh hay không? Hoa cũng là thực thể sống, nhưng trong đạo Phật có quan điểm rằng khi chấm dứt mạng sống của những sinh vật có tâm thức thì mới tính là sát sanh. Hoa và cây không có tâm thức thì không có mạng sống nên hành động chặt cây, hái hoa không tính là sát sanh.
Quay lại câu chuyện uống thuốc kháng sinh để giết virus, vi khuẩn trong cơ thể. Cá nhân Thầy nghĩ rằng virus không phải là chúng sanh vì virus chỉ là một thực thể sống không có tâm thức, nên uống thuốc giết virus không tính là sát sanh. Tuy nhiên, vi khuẩn có thể có tâm thức nên Thầy nghĩ rằng giết vi khuẩn có thể bị tính là sát sanh. Nếu ta có động cơ trực tiếp giết chúng thì sẽ tính là sát sanh.
Khi thực hành chấm dứt nghiệp sát sanh, ta có thể thực hành như thế này: Ta không thể nào lập tức dừng hẳn tất cả việc sát sanh, nhưng ít nhất hãy giảm việc giết hại như giết muỗi. Khi có con muỗi bay vo ve trước mặt, khiến ta cảm thấy khó chịu, hãy giữ ý định cho nó vài cơ hội sống sót. Đã cho vài cơ hội mà con muỗi vẫn không chịu bay đi thì quyết định làm gì với con muỗi là tùy mỗi người.
Thỉnh thoảng muỗi cũng mang mầm bệnh nguy hiểm, nếu không xử lý sẽ gây hại đến tính mạng con người. Trong những trường hợp đó, nếu Thầy khuyên chúng ta giết con muỗi thì đó không phải là đúng đắn, vì Đức Phật khuyên không sát sanh. Thầy hướng dẫn rằng trong trường hợp đó, nếu có thể cho con muỗi vài cơ hội sống sót thì hãy làm. Nếu không thể thì chúng ta muốn làm gì con muỗi là tùy quyết định của mỗi người.
Thầy khuyên như vậy là bởi vì một khi giết được những con côn trùng nho nhỏ như con muỗi thì dần dần ta sẽ thấy việc giết muỗi là chuyện bình thường. Khi thấy việc giết muỗi là bình thường thì ta sẽ tiến tới giết con ruồi, rồi giết con cá sấu, giết con chuột… Khi thói quen giết hại con vật khác trở thành bình thường đối với mình thì ta sẽ dễ dàng giết hại nhiều hơn. Khi giết con muỗi, ai chắc chắn cũng có lý do của mình. Chẳng hạn, ta có thể viện cớ nói rằng tại vì con muỗi đốt mình, khiến mình mắc bệnh. Bất cứ hành động nào ta cũng tìm ra được lý do để viện cớ cho hành động đó của mình. Tuy nhiên, dù lý do nào đi chăng nữa, một khi đã có động cơ giết và thực hiện hành động giết thì sẽ tính là sát sanh.
Khi đã phát khởi động cơ giết một con côn trùng rồi sau đó giết chết con côn trùng đó thì việc này mang đến cho mình một tin xấu và một tin tốt. Chúng ta muốn nghe tin nào trước? Thầy sẽ nói tin tốt trước. Thầy nói rằng nếu người nào đó nói với mình: “Có hai tin, một tin tốt và một tin xấu, bạn muốn nghe tin nào trước?” thì lúc nào chúng ta cũng hãy chọn nghe tin tốt trước. Bởi vì nghe tin tốt trước, ta sẽ phấn khởi, sau đó có nghe tin xấu thì sẽ không có bị xuống tinh thần nhiều. Nếu chọn nghe tin xấu trước thì ta sẽ buồn. Vì nỗi buồn đó, nên lúc nghe tin tốt, ta sẽ không mấy vui. Do đó, hãy chọn nghe tin tốt trước.
Nếu ta có động cơ giết một sinh vật khác như con muỗi và sau đó thực sự giết chúng sinh đó thì tin tốt là ta hoàn toàn có phương pháp để tịnh hóa ác nghiệp đó.
Thầy kể câu chuyện: Có một bệnh nhân bị bệnh tim và người bệnh nhân này thường xuyên đến thăm khám chỗ một bác sĩ. Sau một thời gian, bệnh nhân này có lên cơn suy tim nên được đưa vào bệnh viện để điều trị. Vị bác sĩ điều trị cho ông ta nghe tin bệnh nhân này trúng số 1 triệu USD nhưng không dám nói cho ông ta biết vì sợ ông ta vui quá lại lên cơn đau tim lần nữa. Do đó, bác sĩ đã giấu bí mật này và tìm cách nói gián tiếp cho ông ta. Vị bác sĩ nói rằng: “Tôi có nằm mơ thấy ông trúng độc đắc 1 triệu USD”. Nhưng bệnh nhân này không có tin vào chuyện đó. Bác sĩ nói đi nói lại vài lần nhưng ông ta vẫn không tin. Sau khi lặp lặi câu chuyện đó vài lần, vị bác sĩ nghĩ chắc người này đã quen với tin đó nên quyết định nói thật cho bệnh nhân này rằng: “Tôi có một tin rất tốt cho ông là ông vừa trúng số 1 triệu USD”. Lúc này người bệnh nhân rất vui, hào hứng nói rằng: “Tôi thực sự rất vui. Và tôi sẽ tặng ông nửa số tiền trúng số vì ông đã rất tử tế với tôi”. Khi nghe như vậy, vị bác sĩ vui quá, nên lên cơn đau tim rồi té xỉu.
Cho nên, đôi lúc tin tốt không hẳn là tốt. Có câu nói rằng: Cái gì tốt quá không còn tốt nữa. Nhiều khi cái tốt hóa ra là điều tồi tệ. Đôi khi những trở ngại, khó khăn trong cuộc sống giúp ta rèn luyện được tinh thần mạnh mẽ và có thêm động lực để vượt qua thử thách. Đôi khi cuộc sống quá suôn sẻ sẽ khiến ta giậm chân tại chỗ, không có động lực để phát triển bản thân.
Thỉnh thoảng có học trò hỏi Thầy rằng trong gia đình có người bệnh đã không còn hy vọng cứu chữa, đang phải đặt máy thở để hỗ trợ sự sống. Bác sĩ thông báo rằng người đó sẽ không qua khỏi, bây giờ vẫn cứ đặt máy thở, đến khi nào ngưng tim thì sẽ chết. Học trò hỏi Thầy là có nên rút máy thở hay không. Trong hoàn cảnh đó việc rút máy thở là hành động sát sinh nên Thầy khuyên là không nên làm vậy,
Khi chứng kiến người thân đau bệnh trên gường bệnh, xung quanh gắn rất nhiều máy vào cơ thể, lập tức ta nghĩ người thân đang trải qua cơn đau đớn khó chịu vô cùng và nghĩ rằng rút máy thở thì họ sẽ không còn chịu cảnh đau khổ nữa. Tuy nhiên, nếu ta quyết định rút máy thở, người bệnh sẽ chết ngay lập tức, lúc đó sẽ tính là sát sanh. Trong trường hợp đó, nếu còn chút hy vọng cứu chữa, gia đình cũng hãy cố gắng, đừng cắt đứt sự sống ngay lúc đó vì sẽ tính là nghiệp sát sanh.
Một hành động nào cũng sẽ có kết quả tương ứng. Sát sanh là hành động tổn hại đến mạng sống của người khác thì sẽ có kết quả tương ứng giống như vậy. Khi giết một chúng sinh khác, ta sẽ chịu kết quả là tuổi thọ bị giảm hay tâm thức chịu nỗi đau khổ, giày vò. Đó là kết qủa của nghiệp sát sanh.
Tuy nhiên, bất kỳ ác nghiệp nào, kể cả nghiệp sát sanh hoàn toàn có thể được tịnh hóa để không phải sinh sôi trở thành kết quả khiến mình phải chịu đau khổ cùng cực. Ví dụ, ta rơi vào hoàn cảnh bị bệnh mà uống thuốc hoài không hết, trong khi người khác bị bệnh, uống thuốc thì lại hết. Điều này là kết quả của một nghiệp sát sanh mà ta đã tạo ở một đời nào đó trong quá khứ.
Hãy quay trở lại tin tốt và tin xấu. Thầy vừa nói tin tốt là ác nghiệp sát sanh của chúng ta hoàn toàn có thể được tịnh hóa để không phải chịu đau khổ nữa. Tin xấu là cho dù ta có biết phương pháp tịnh hóa ác nghiệp đi chăng nữa thì chắc về nhà cũng không thực hành (Rinpoche cười). Tại vì Thầy có kinh nghiệm là trong các lớp học Thầy giảng dạy, Thầy có cho bài tập về nhà thì 90% học viên không làm bài tập gì cả.
2/ Lấy của không cho (trộm cắp)
3/ Tà dâm
4/ Nói dối
Đối với ác nghiệp này, ta cần phải hết sức cẩn thận vì trong một ngày có thể ta nói dối rất nhiều lần. Thậm chí ta ăn một món ăn và cảm thấy không ngon nhưng khi người ta hỏi có ngon không, ta vẫn cười nói rằng “Thức ăn ngon lắm”. Ta cứ nghĩ đó là lời nói dối vô hại nhưng nó vẫn là lời nói dối. Hoặc là nếu ai đăng nội dung trên Facebook, ta không thích nội dung đó nhưng vẫn bấm nút thích để làm vui lòng người khác thì cũng tính là nói dối.
Ta cần phải thận trọng đối với từng lời nói của mình mỗi ngày. Nếu cứ bỏ qua thì dần dần ta sẽ trở thành người nói dối chuyên nghiệp. Đó là điều quan trọng.
Nếu ta có đọc kinh, trì chú để cầu nguyện cho người khác thì hãy nghĩ rằng ta cầu nguyện để cho tất cả ác nghiệp của họ được tịnh hóa hết. Khi ác nghiệp được tịnh hóa, họ sẽ không còn đau khổ nữa, vì nguyên nhân chính yếu của đau khổ đều từ ác nghiệp mà ra. Một mặt, ta thực hành để tịnh hóa ác nghiệp cũ của mình. Mặt khác, ta cũng phải thực hành để không tạo thêm ác nghiệp mới.
Tuần này, thầy hướng dẫn bài tập về nhà cho chúng ta. Hãy chuẩn bị một cuốn sổ ghi chép cá nhân và ghi vào cuốn sổ này số lần ta đã nói dối mỗi ngày. Nếu người ta cho mình một món ăn mà mình không thích nhưng vẫn nói là ngon thì đó cũng là nói dối. Hoặc nếu có cố ý giết con côn trùng nào, ta cũng ghi vào cuốn sổ này mỗi ngày đã giết bao nhiêu lần. Tuy nhiên, nếu đi trên đường, ta vô tình giẫm đạp các con côn trùng nho nhỏ thì không tính là sát sanh.
Tuần này ta hãy đếm xem bản thân đã nói dối bao nhiêu lần và giết hại các con côn trùng bao nhiêu lần.
