Lamrim 2025
TUẦN 35 – NGÀY 21/03/2026
CHỦ ĐỀ: NGÀY THỨ 13 – PHÁT TRIỂN LÒNG TIN VÀO LUẬT NHÂN QUẢ
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Hôm trước Thầy đã hướng dẫn xong phần Quy y Tam Bảo. Bây giờ chúng ta sang phần nghiệp quả. Quy y Tam Bảo là phần quan trọng vì là cửa ngỏ để bước vào thực hành Phật pháp. Sau khi quy y Tam Bảo, phần thực hành chính đầu tiên là nghiệp quả.
Ở đây, ta cần phải hiểu rõ nghiệp quả có nghĩa là gì. Tại sao ta cần học và hiểu về nghiệp quả? Đó là bởi vì trong tâm ta hay phát sinh nhiều phiền não. Khi đối mặt với những khó khăn hay thử thách, ta thường thắc mắc là tại sao mình lại phải gánh chịu những khó khăn, đau khổ đó, cho dù mình không có làm việc gì sai trái. Do ta không hiểu nguồn gốc của khó khăn, đau khổ từ đâu mà ra, tại sao ta lại phải chịu tình cảnh như thế, nên trong tâm mới phát sinh nhiều phiền não.
Ta có thể hiểu đơn giản về nghiệp quả như thế này: Nếu làm việc tốt, ta sẽ có kết quả tốt. Nếu làm việc xấu, ta sẽ gánh chịu kết quả xấu. Kết quả sẽ tương ứng với nguyên nhân. Ví dụ, ta gieo hạt táo thì sẽ mọc ra cây táo, gieo quả xoài sẽ mọc ra cây xoài.
Chúng ta có thể tham khảo thêm phần nghiệp quả trong sách Giải Thoát Trong Lòng Tay.
* Nghĩ về nhân quả tổng quát (trang 639, quyển 1 Giải Thoát Trong Lòng Tay)
Đầu tiên, chúng ta sẽ khảo sát những đặc tính chung của nghiệp quả (hay còn gọi là nhân quả)
Nghiệp quả có 4 đặc tính chung:
(1) Nghiệp cố định: Ta sẽ nhận được kết quả tương ứng với nghiệp đã tạo.
(2) Nghiệp chứng tỏ có sức tăng trưởng lớn: Một khi đã tạo nghiệp thì qua thời gian tích tụ lại sẽ cho ra một kết quả lớn.
(3) Bất cứ gì ta gặp đều do ta đã tạo nghiệp tương ứng: Ta gặp phải hoàn cảnh như thế nào đều là do ta đã tạo nghiệp tương ứng, chứ không có gì tự nhiên mà có cả.
(4) Nghiệp đã tạo thì sẽ không tự nhiên mà biến mất: Nghiệp đã tạo rồi thì sẽ cho ra kết quả, không cách nào ngăn cản kết quả đó được.
Chúng ta sẽ khảo sát đặc tính đầu tiên của nghiệp là nghiệp cố định. Trước khi hiểu nghiệp cố định là thế nào, ta phải hiểu nghiệp quả là gì. Nghiệp có nghĩa là hành động, là việc làm. Ví dụ, ta xem nguồn gốc nguyên thủy của vũ trụ mà các nhà khoa học hay đề cập là vụ nổ lớn Big Bang. Big Bang là một hành động, một sự kiện đã diễn ra mà thôi. Nghiệp là hành động, là việc làm, nên cái bàn, ghế không phải là nghiệp, vì chúng chỉ là đồ vật, không phải là hành động, việc làm.
Nghiệp cố định có nghĩa là tất cả các hành động đều cố định. Khi ta tạo một hành động, làm một việc gì đó thì sẽ có những tác động, hành động phản ứng ngược trở lại. Việc làm nào cũng sẽ cho ra kết quả tương ứng. Việc làm tốt thì sẽ gọi là nghiệp tốt, còn việc làm xấu gọi là nghiệp xấu. Tất cả mọi việc làm đều có nguyên nhân của nó cả. Không có gì xuất hiện mà không có nguyên nhân, không có gì tự nhiên mà có.
Bây giờ chúng ta nhìn vào cuộc sống của mình. Trong cuộc đời này, có nhiều điều ta có thể tìm hiểu và biết nguyên nhân của nó. Ví dụ, ta uống rượu nhiều thì hại cơ thể. Những ai bị bệnh gan thì nghĩ đến lúc xưa do mình uống rượu nhiều nên bây giờ mới mắc phải bệnh gan. Tuy nhiên, có những người chăm sóc sức khỏe tốt, tập thể dục, ăn uống điều độ nhưng vẫn mắc bệnh.
Có những việc ta có thể truy tìm nguyên nhân của nó trong đời này. Nhưng có những việc ta không thể nguy tìm nguyên nhân của nó. Tại sao lại như vậy?
Thầy kể câu chuyện: Có một người phụ nữ hỏi Thầy rằng cô ta mắc phải một chứng bệnh tồi tệ dù cô ta có chế độ dinh dưỡng tốt, sử dụng thực phẩm hữu cơ, tập thể thao thường xuyên... Thậm chí cô ấy tìm hiểu bệnh di truyền trong gia đình thì cũng không có ai mắc chứng bệnh đó cả. Cô ấy hỏi Thầy tại sao lại như vậy.
Có những điều ta có thể tìm được nguồn gốc, nguyên nhân thì chuyện đó dễ hiểu. Còn những điều ta không truy tìm được nguồn gốc, nguyên nhân thì ta chỉ có thể nghĩ là do nghiệp nên ta mới phải gặp những hoàn cảnh như vậy. Nếu không tin, không hiểu về nghiệp quả thì chúng ta không thể nào giải thích được những hoàn cảnh như thế.
Có 2 loại nghiệp. Có những nghiệp ta tạo trong đời này và có những nghiệp ta tạo trong đời trước. Có nhiều việc xảy ra trong đời này là do nghiệp đời trước mà ta đã tạo.
Nói chung, nghiệp có thật hay không là một vấn đề sâu sắc, chúng ta sẽ được học ở phần sau. Điểm chính yếu là khi ta đã hiểu về nghiệp quả rồi thì phải áp dụng thực hành như thế nào, phải dùng cách nào để pháp thực hành về nghiệp đó mang đến lợi lạc cho bản thân.
Trước khi đề ra phương pháp phực hành về nghiệp để mang đến lợi lạc cho bản thân, chúng ta phải làm một chút tính toán về lợi ích. Cụ thể, nếu tin vào nghiệp thì ta có lợi gì và nếu không tin vào nghiệp thì ta có lợi gì? Ta cần xem xét 2 phần lợi lạc này, xem phần nào tốt cho mình hơn để tìm cách thực hành.
Thầy lấy một ví dụ, đứa trẻ nào cũng tin rằng bố mẹ mình là bố mẹ tốt nhất trên thế giới. Nghĩ như vậy có đúng không? Nếu đứa trẻ nào cũng nghĩ bố mẹ của mình là bố mẹ tốt nhất trên đời, điều đó chưa chắc là đúng. Việc điều đó đúng hay sai không phải là quan trọng. Điều quan trọng là việc có niềm tin như vậy sẽ tốt cho sự phát triển tinh thần của đứa trẻ đó. Hãy tưởng tượng nếu một đứa trẻ nghĩ rằng bố mẹ của nó không tốt bằng bố mẹ của đứa bạn hàng xóm thì việc suy nghĩ như vậy sẽ không có lợi cho sự trưởng thành của đứa trẻ đó. Tương tự như vậy, việc tạo cho mình niềm tin vào nghiệp quả sẽ mang đến cho chúng ta nhiều lợi lạc, giúp ta chuyển hóa được bản thân.
Thầy sẽ hướng dẫn chúng ta phải thực hành nghiệp quả như thế nào. Cách thực hành đầu tiên là bất cứ lúc nào đối mặt với hoàn cảnh khó khăn, thử thách, hãy đừng đổ lỗi cho bản thân mà nghĩ rằng nó chỉ là kết quả của một việc mình đã từng làm trong quá khứ, nên bây giờ ta phải chịu kết quả như vậy và nhờ chịu kết quả đó nên mới làm sạch, tịnh hóa được ác nghiệp ngày trước.
Khi nghĩ rằng hoàn cảnh khó khăn hiện tại chỉ là kết quả của một việc làm nào đó trong quá khứ thì ta sẽ dễ dàng chấp nhận hoàn cảnh đó hơn. Vì tâm chấp nhận sẽ giúp ta có thể vượt qua khó khăn, thử thách tốt hơn. Thử nghĩ xem nếu ta không chấp nhận hoàn cảnh thì sẽ như thế nào.
Lấy ví dụ, một người bạn có chiếc ô tô đẹp hơn mình, nếu ta không chấp nhận điều đó thì ta cứ hỏi tại sao người ta lại có điều tốt đẹp, quý giá hơn mình, còn mình lại không có. Việc thắc mắc như thế chỉ khiến tâm ta phiền não hơn mà thôi. Do không chấp nhận khiến tâm ta đau khổ. Nếu chấp nhận thì ta sẽ không có phiền não như vậy. Chừng nào ta không chấp nhận được hoàn cảnh hiện tại thì khi đó tâm vẫn còn bị phiền não.
Do đó, khi tin vào nghiệp, bài học đầu tiên ta cần áp dụng là thực hành chấp nhận hoàn cảnh. Khi thực hành chấp nhận, nghĩa là ta nghĩ rằng nghiệp đó là kết quả của một việc làm trong quá khứ. Khi đó, ta sẽ dễ dàng đương đầu, vượt qua hoàn cảnh đó hơn. Khi không chấp nhận, ta cứ mãi dằn vặt trong tâm rằng tại sao mình cứ phải gánh chịu đau khổ này, mà không phải là người khác. Cho nên, chấp nhận là bài học đầu tiên mà ta thực hành về nghiệp.
Tóm lại, pháp thực hành đầu tiên là phải học chấp nhận khó khăn trước mắt mình, xem đó là do nghiệp của bản thân, chỉ là kết quả của một việc làm trong quá khứ mà thôi.
Bài học thứ 2 là trong lúc chấp nhận và cố gắng vượt qua khó khăn, ta hãy nghĩ rằng nhờ cố gắng vượt qua khó khăn đó, ta cũng chịu thay khó khăn đó cho những chúng sinh khác, để họ không phải chịu khó khăn giống như vậy nữa.
Bài học thứ 3 là đôi lúc trong cuộc sống, ta hay so sánh bản thân với người khác, đố kỵ với những điều tốt đẹp mà người khác có được. Khi thấy người khác có được những điều tốt đẹp, thay vì đố kỵ, ta hãy nghĩ rằng đó là kết quả của những việc làm tốt mà họ đã làm trong quá khứ. Vì họ làm tốt nên bây giờ họ nhận được kết quả tốt. Nghĩ như vậy, tâm ta sẽ không bị phiền não.
Một dịp nọ trong một chuyến bay, tiếp viên đang phục vụ bữa ăn và có phục vụ cả phần ăn chay. Nhưng khi đến lượt Thầy thì họ chỉ có phục vụ Thầy bánh mì và salad. Thầy hỏi tại sao phần ăn chay của những người khác có món khác như mì xào mà phần ăn của Thầy chỉ có bánh mì và salad. Người tiếp viên giải thích rằng, khi phục vụ tới Thầy thì phần ăn đã hết rồi, chỉ còn bánh mì và salad thôi. Khi nghe như vậy, Thầy có phần hơi khó chịu, nhưng ngay lập tức Thầy điều chỉnh lại suy nghĩ của mình. Thầy nghĩ rằng họ có được điều kiện đầy đủ là bởi vì họ từng làm việc tốt trong quá khứ, còn Thầy chưa có chuẩn bị những điều kiện đó trong quá khứ nên bây giờ Thầy chưa có được điều tốt đẹp như thế. Thầy nghĩ như vậy nên không còn khó chịu về hoàn cảnh đó nữa.
Cuộc sống là như thế. Những hoàn cảnh tương tự xảy ra rất thường xuyên cho tất cả mọi người. Khi học và hiểu về nghiệp quả, ta sẽ có được bài học về chấp nhận. Ta cần phải chấp nhận hoàn cảnh trước mắt. Nếu là hoàn cảnh khó khăn thì đó là kết quả của những việc làm xấu của mình trong quá khứ. Nếu là hoàn cảnh tốt đẹp, đó là do nghiệp tốt ta đã tạo trong quá khứ, lúc đó ta hoan hỷ với điều tốt đẹp.
Tuy nhiên, nếu đang đối mặt với hoàn cảnh khó khăn thì ta nên nghĩ thêm rằng nhờ cố gắng vượt qua khó khăn đó cũng giúp cho những chúng sinh khác không phải gặp khó khăn như thế nữa. Nếu ta đang cảm thấy yên vui, hạnh phúc thì hãy nghĩ rằng ta mong các chúng sinh khác đều có sự an vui, hạnh phúc giống như vậy. Đó là bài học và cách thực hành về nghiệp quả.
Trong tuần này, chúng ta hãy thực hành về nghiệp quả như Thầy vừa hướng dẫn. Nếu ta cố gắng dành mỗi ngày từ 5-10 phút nghĩ về nghiệp quả, chắc chắn tâm của mình sẽ thay đổi rất nhiều.
Thầy thường hay nói với mọi người rằng trong cuộc sống này ta chỉ cần làm 3 việc. Điều đầu tiên là cần làm những việc để cơ thể của mình khỏe mạnh hơn. Thứ 2 là cần làm những việc để cho tinh thần vững chãi, mạnh mẽ hơn. Thứ 3 là cần làm những việc để tiền trong tài khoản ngân hàng càng ngày càng nhiều hơn. Ngoài 3 việc kể trên, dù chúng ta có làm gì thì cũng là việc làm vô nghĩa thôi.
Chỉ có 3 việc quan trọng ta cần phải làm trong cuộc sống là làm sao để khỏe hơn, làm sao để an lạc hơn và làm sao để có nhiều tiền hơn. Để có thể làm cho tâm được vững chãi, mạnh mẽ, ta cần hiểu về nghiệp quả và học bài học về chấp nhận khó khăn, thử thách.
Hôm nay là một ngày khá thú vị vì Thầy có một buổi giảng đại chúng ở Hàn Quốc và Thầy cũng có nói với đại chúng 3 việc này. Nhưng Thầy chỉ làm được 2 việc thôi là làm cho cơ thể khỏe mạnh hơn và tinh thần mạnh mẽ hơn, còn chuyện thứ 3 là làm sao để kiếm được nhiều tiền hơn thì Thầy không làm được (Rinpoche cười). Thầy phải xử lý rất nhiều công việc của tu viện và Dipkar… nhưng Thầy luôn cố gắng để tinh thần an lạc nhất có thể.
Ngoài 3 việc đó, ví dụ trong cuộc sống, chúng ta hay dành thời gian giải trí hay uống bia rượu với bạn bè để giải khuây nhưng những việc đó không có giúp mình khỏe hơn, an lạc hơn, có nhiều tiền hơn… Xét cho cùng, đó là những việc vô nghĩa mà thôi, nên chúng ta đừng mất nhiều thời gian vào các việc vô nghĩa như thế.
Thầy về Việt Nam khá nhiều lần. Sau 15 năm, ở Việt Nam, tình trạng hút thuốc lá dường như đã cải thiện rất nhiều. Khoảng 15 năm trước, Thầy có gặp người này, người kia, sau buổi ăn trưa, có vài người phải hút thuốc mới chịu được. Bây giờ Thầy nghĩ tình trạng này ở Việt Nam đã khá hơn rất nhiều.
Trong tuần này, chúng ta hãy thực hành về nghiệp quả như Thầy hướng dẫn.
Điểm thứ 3 về nghiệp quả là việc hiểu về nghiệp quả sẽ giúp chúng ta vượt qua các nỗi sợ. Nói chung, ai cũng có nỗi sợ của riêng mình. Có nhiều nỗi sợ khác nhau. Trong tất cả các nỗi sợ đó, chúng ta phân tách ra thành 2 loại: có những nỗi sợ rất thực tế và có những nỗi sợ không thực tế.
Nỗi sợ không thực tế có thể hiểu là chúng ta tin những điều mê tín dị đoan rồi sợ cái này sợ cái kia. Đó là nỗi sợ không thực tế.
Bây giờ Thầy sẽ nói về những nỗi sợ thực tế. Ví dụ như chúng ta sợ mình bị bệnh. Sợ bị bệnh là nỗi sợ rất thực tế vì chúng ta hoàn toàn có thể bị bệnh, không thể nào tránh được bệnh cả đời.
Để vượt qua nỗi sợ đó, ta hãy nghĩ thế này: Nếu chúng ta có nghiệp bị bệnh thì dù làm cách nào cũng bị bệnh thôi, không thể nào tránh khỏi kết quả đó. Nếu chúng ta không có nghiệp bị bệnh thì chắc chắn sẽ không bị bệnh. Nó phù thuộc vào nghiệp của mình. Nghĩ như thế, ta sẽ không sợ hãi nữa.
Khi nào có nỗi sợ về những chuyện tồi tệ xảy ra cho mình, ta hãy nghĩ rằng nếu có điều tồi tệ xảy ra cho bản thân, nó cũng chỉ là kết quả của việc làm xấu ta đã làm trong quá khứ. Để vượt qua nỗi sợ đó, hãy nghĩ rằng ta cố gắng tịnh hóa những nghiệp xấu trong quá khứ. Vậy làm thế nào để tịnh hóa ác nghiệp trong quá khứ? Chúng ta sẽ được học phương pháp thực hành tịnh hóa ác nghiệp ở phần sau của cuốn sách Giải Thoát Trong Lòng Tay.
Chúng ta vẫn đang ở trong phần nghiệp cố định. Nếu ta không có làm việc xấu thì chắc chắn sẽ không phải gánh chịu kết quả xấu. Nếu ta từng làm việc xấu thì chắc chắn nghiệp xấu sẽ cho ra kết quả tồi tệ và ta sẽ trải qua kết quả tồi tệ đó. Lúc đó, hãy nghĩ rằng ta sẽ làm sạch ác nghiệp trong quá khứ. Phần này sẽ được hướng dẫn sau.
Thầy đặt câu hỏi: “Trong tất cả các thiện hạnh, thiện hạnh nào là tốt đẹp nhất?” Đây là bài tập về nhà trong tuần này. Chúng ta hãy suy nghĩ và trả lời câu hỏi này. Thầy biết chúng ta sẽ lên mạng hỏi ChatGPT hay trí tuệ nhân tạo (AI). Chúng ta có biết vấn đề lớn nhất của AI là gì không. Những câu trả lời của AI không dựa trên sự thật mà đôi lúc nó đưa ra câu trả lời sao cho mình hài lòng. Cho nên, cùng một câu hỏi, nếu ta hỏi trên điện thoại của mình thì có thể AI sẽ cho câu trả lời khác với người khác hỏi trên điện thoại của họ. Nếu chúng ta muốn dùng AI để trả lời câu hỏi này cũng không sao. Tuy nhiên, Thầy khuyến khích chúng ta hãy đọc sách, tư duy và dùng trí tuệ của mình để tìm ra câu trả lời phù hợp nhất với bản thân, vì điều đó sẽ giúp chúng ta tăng trưởng khả năng tư duy của mình.
Chúng ta hãy luôn ghi nhớ một điều thế này: Trong thời đại này chúng ta đang dần mất đi khả năng tư duy sáng suốt, tức khả năng phân tích và phán đoán chính xác một vấn đề nào đó. Có một nghiên cứu khoa học đầy bất ngờ: Một người phụ nữ đã ly dị chồng sau khi nhờ AI tư vấn. Nếu ta đặt câu hỏi cho AI rằng “Có nên để lại quá khứ sau lưng?”, chắc chắn AI sẽ trả lời rằng “Vâng, bạn hãy cứ bước tiếp, sống trọn vẹn cuộc đời phía trước của bạn”. Nghiên cứu chỉ ra rằng có đến 70% người nhận được câu trả lời như vậy từ AI. Cho nên, ta đừng xem AI là thầy của mình. AI là một vị thầy tồi nhưng lại là một học trò tốt. Ta chỉ nên xem AI là học trò, dạy cho nó kiến thức này kiến thức kia để làm việc cho mình, chứ AI không phải là thầy của mình để chỉ cho mình làm cái này cái kia.
Đối với câu hỏi của Thầy “Trong tất cả mọi thiện hạnh, thiện hạnh nào là tốt đẹp nhất?”, chúng ta hãy vận dụng trí tuệ của mình để tìm câu trả lời cho bản thân. Nếu chúng ta hỏi ngược lại Thầy rằng “Điều thiện hạnh tốt nhất đó là gì?”, Thầy sẽ trả lời là “ngủ đủ 8 tiếng một ngày”. Câu trả lời này là nửa đùa nửa thật.
Hôm nay trong buổi giảng đại chúng ở Hàn Quốc, có người đã hỏi Thầy và cũng là câu hỏi nhiều người từ xưa giờ vẫn hỏi Thầy rằng “Thưa Rinpoche, Thầy có lịch trình làm việc dày đặc, phải di chuyển nhiều giữa các nước, quản lý 2 tu viện, xử lý các công việc của Dipkar… Làm sao Thầy làm được tất cả các việc đó mà vẫn đủ năng lượng để xử lý mọi việc?”. Thầy trả lời rằng bí quyết của Thầy là ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày.
Tuy nhiên, chúng ta đừng nghĩ rằng mình ngủ đủ 9 tiếng thì sẽ khỏe hơn, nghĩ vậy là không khôn ngoan. Bởi vì Thầy quan sát thấy Sư phụ của Thầy có sức khỏe rất tốt, cả về tinh thần lẫn thể chất, nhưng có một thời gian trong vài tuần, Sư phụ của Thầy không ngủ được nên sức khỏe đã suy giảm rất nhiều. Vì quan sát thấy như thế nên Thầy nghĩ rằng cần phải ngủ đủ giấc thì mới có đủ năng lượng cho các hoạt động trong một ngày. Đó là bí quyết duy trì sức khỏe tốt.
Câu chuyện của Sư phụ Thầy là lý do để Thầy tin rằng việc ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày sẽ tốt cho sức khỏe. Cũng giống như vậy, sau khi tìm được thiện hạnh tốt nhất, ta hãy tìm một lý do vì sao đó là thiện hạnh tốt nhất trên đời này. Đừng có liệt kê các thiện hạnh rồi tạm tin như vậy, mà hãy tìm lý do vì sao đó là thiện hạnh tốt nhất. Quá trình tư duy và tìm kiếm như vậy gọi là thiền quán. Thiền phân tích như vậy mới giúp chúng ta tăng trưởng được trí tuệ.
Ta hãy tìm xem đối với mình, thiện hạnh nào là tốt nhất và tìm một lý do vì sao đó là thiện hạnh tốt nhất. Khi nghĩ đến thiện hạnh tốt nhất, hãy nghĩ đến những chuyện mình có thể làm được trong đời này, chứ đừng nghĩ đến chuyện viển vông, xa vời. Ví dụ như việc nghĩ rằng thiện hành tốt nhất trên đời này là cúng dường cho 1.000 vị Phật, đó là chuyện không thể làm được trong đời này, đừng nghĩ những chuyện giống như vậy.
Trong tuần này, hãy thực hành bài tập thứ nhất là tìm câu trả lời cho câu hỏi vừa rồi của Thầy: “Thiện hạnh nào là tốt đẹp nhất và tìm lý do cho suy nghĩ đó của mình”. Thứ 2 là thực hành bài tập về nghiệp. Khi gặp bất cứ hoàn cảnh khó khăn nào, hãy chấp nhận hoàn cảnh khó khăn đó, nghĩ rằng đó là kết quả của những việc làm xấu mình từng làm trong quá khứ. Tiếp theo, nghĩ rằng nhờ ta cố gắng vượt qua hoàn cảnh khó khăn đó sẽ giúp tịnh hóa ác nghiệp của tất cả mọi chúng sinh.
Chúng ta hãy thực hành nghĩ về nghiệp để chăm sóc cho tinh thần của mình và đồng thời chăm sóc cho sức khỏe của mình, nếu bị bệnh hãy tìm thuốc phù hợp để vượt qua căn bệnh.
