Lamrim 2024
TUẦN 37 – NGÀY 05/04/2026
CHỦ ĐỀ: BẢY ĐIỂM LUYỆN TÂM (tiếp theo)
(Tôn sư Khangser Rinpoche hướng dẫn)
Hôm nay chúng ta học sang điểm thứ 5 trong Bảy Điểm Luyện Tâm.
5. CHUẨN MỰC TÂM ĐÃ LUYỆN
5.1 Mục tiêu các pháp thâu vào một
5.2 Giữa hai chứng nhân, giữ bên chính
5.3 Luôn chỉ góp an lạc nội tâm
5.4 Loạn vẫn an lạc, đã luyện thuần
Thầy khuyên chúng ta hãy học thuộc lòng 4 câu này. Đây là nội dung rất quan trọng.
“Mục tiêu các pháp thâu vào một” là tiêu chuẩn đầu tiên của một tâm đã luyện thuần thục. Nghĩa là dù ta thực hành luyện tâm hay bất cứ pháp hành nào thì đều có một mục tiêu duy nhất là giảm bản ngã, tâm ái ngã của mình.
“Giữa hai chứng nhân, giữ bên chính” có nghĩa là ta làm bất cứ hành động nào đều có hai chứng nhân. Đôi lúc ta nghĩ rằng mình làm việc tốt nhưng không ai biết, không ai ghi nhận. Đừng nghĩ như vậy vì cho dù người khác không biết thì Đức Phật luôn biết, nên ta hãy hoan hỷ cho việc tốt của mình. Bất cứ việc làm nào của mình đều có hai nhân chứng như vậy. Hãy học thuộc lòng câu này.
Hôm nay là một ngày khá đặc biệt vì là ngày ra mắt một cuốn sách của Thầy ở Mông Cổ.
“Luôn chỉ góp an lạc nội tâm” có nghĩa là lúc nào ta cũng phải cố gắng làm cho tâm mình được an lạc, vui vẻ. Đây là một câu rất quan trọng cần phải ghi nhớ.
Tại sao lại khuyên chúng ta “Luôn chỉ góp an lạc nội tâm”? Đây là mục tiêu cuối cùng trong tất cả mọi hành động của mình. Đáng lẽ ta làm việc gì chính yếu là để cho tâm được vui vẻ, nhưng hiện tại ta không làm như vậy mà cứ mải tập trung vào công việc này, công việc kia. Mục đích rốt ráo trong cuộc sống của chúng ta vẫn là làm sao cho tâm luôn an lạc.
Hãy học thuộc lòng câu này để luôn nhắc nhở rằng mục tiêu cốt yếu trong cuộc sống là làm sao cho tâm được an lạc, vui vẻ. Khi chúng ta cứ liên tục nhắc nhở bản thân như vậy thì sẽ dễ dàng phát triển được tâm vui vẻ.
Cuộc sống luôn thay đổi, không phải lúc nào cũng diễn ra theo ý muốn của mình, có những lúc thất bại, mất mát, thử thách, khó khăn… Những lúc đó tâm trí thường hay rối loạn, vì ta đã lung lay khỏi mục tiêu cốt lõi của cuộc sống là làm sao cho tâm luôn hạnh phúc. Cho nên, dù hoàn cảnh khó khăn như thế nào, ta phải luôn nhắc nhở bản thân nhớ đến mục tiêu là luôn giữ cho tâm an lạc, hạnh phúc. Đây là lời khuyên rất quan trọng. Hãy cố gắng học thuộc lòng câu này.
Trong tuần này, chúng ta cần phải học thuộc lòng 4 câu:
Mục tiêu các pháp thâu vào một
Giữa hai chứng nhân, giữ bên chính
Luôn chỉ góp an lạc nội tâm
Loạn vẫn an lạc, đã luyện thuần
Bên cạnh đó, việc học thuộc lòng sẽ giúp tăng trưởng trí nhớ của mình. Bản thân Thầy vẫn đang phải học thuộc lòng 67 trang sách. Thầy đã học thuộc 50 trang, từ đây đến trước tháng 8 Thầy phải học xong 17 trang còn lại. Việc học thuộc lòng cũng tốt, vì có thứ để cho Thầy nhớ. Nhưng đôi khi cũng có chút khó khăn vì Thầy di chuyển nhiều.
Dù muốn hay không, ta cũng phải làm việc đó nên phải cố gắng giữ cho tâm được vui vẻ. Nếu đã là việc phải làm thì hãy làm một cách hoan hỷ. Muốn có được tâm hoan hỷ trong bất cứ mọi việc, ta phải nhìn việc đó theo hướng tích cực. Khi nhìn thấy điểm tích cực và lợi lạc của việc đó, ta sẽ dễ dàng vui vẻ trong bất kỳ công việc nào của mình. Lúc đó ta sẽ hoàn thành được mục tiêu cốt lõi của cuộc sống là luôn chỉ góp an lạc nội tâm.
Ngược lại, nếu gặp hoàn cảnh khó khăn, thử thách mà ta cứ nhìn theo hướng tiêu cực thì vấn đề sẽ càng khó hơn đối với mình. Ta phải nhìn vào mặt tích cực của vấn đề. Tất cả mọi việc đều có mặt tích cực của nó. Ta cần nhìn vào mặt tích cực để tìm thấy niềm vui trong mọi công việc mình làm. Đó là điểm thứ nhất.
Điểm thứ hai là cần chuyển hóa hoàn cảnh khó khăn thành sức mạnh nội tâm, như vậy sẽ dễ dàng hơn để phát triển tâm an lạc. Cho nên, bất cứ lúc nào gặp hoàn cảnh khó khăn hay thử thách, ta hãy nhìn nó theo hướng tích cực thì sẽ có được tâm an lạc và vui vẻ.
Nếu trong tình huống phải uống bia thì phải nhìn vào mặt tích cực của việc uống bia (Rinpoche cười). Nếu không uống bia thì hãy nhìn nhận việc không uống bia sẽ tốt cho cơ thể của mình.
Loạn vẫn an lạc, tâm đã thuần: Trong tình huống tâm đang tán loạn mà ta vẫn giữ tâm an lạc, vẫn kiểm soát được tâm thì ta biết được tâm đã luyện thuần. Hãy học thuộc lòng câu này.
Tiêu chuẩn của một tâm đã được tôi luyện thuần thục là vẫn có thể giữ tâm an lạc trong bất kỳ hoàn cảnh khó khăn nào. Vậy đâu là những loại phân tâm tồi tệ nhất? Sự phân tâm chính là chướng ngại chủ yếu khiến chúng ta không đạt được những mục tiêu đặt ra trong cuộc sống.
Thầy sẽ chỉ những dạng phân tâm nào tồi tệ nhất mà chúng ta hay gặp phải. Thứ nhất, khi có người nào nói lời tổn thương mình, ta cứ nghĩ hoài đến lời nói đó, khiến tâm bị tán loạn. Kết quả là ta không thể nào tập trung được vào công việc mình phải làm.
Chúng ta đã gặp loại phân tâm như thế này bao nhiêu lần rồi? Vấn đề là chúng ta không có nhận thức được mình đang bị phân tâm, cứ nghĩ hoài về những chuyện không vui đó. Đây là một trong những loại phân tâm tâm tồi tệ nhất.
Cuộc sống không phải lúc nào cũng diễn ra như ý muốn. Cứ mỗi lần chuyện không như ý muốn xảy đến, ta cứ nghĩ đi nghĩ lại về việc đó. Đó là một loại phân tâm khác mà ta cần phải kiểm soát.
Loại thứ ba là khi thấy ai đó thành công, ta lại không vui và cứ nghĩ hoài sự thành công của họ.
Đây là những loại phân tâm tồi tệ nhất. Ngay khi nhận ra tâm đang bị tán loạn, ta phải nỗ lực kiểm soát tâm mình. Tuy nhiên, đối với người nào thích uống bia, chắc họ không nghĩ bia rơi vào một trong ba loại tán loạn này (Rinpoche cười).
Trong cuộc sống, một khi đã xác định được mục tiêu cần phấn đấu thì hãy nhìn xem những phân tâm nào ta có thể vướng phải và cố gắng phòng tránh để không bị mắc vào các loại phân tâm không cần thiết này.
Việc cứ nghĩ hoài về những chuyện không vui sẽ tạo nên một thói quen xấu. Hãy nhìn những đứa trẻ, dù có buồn gì cũng mau quên, mau vui trở lại. Chúng đang buồn, đang khóc mà được cho vài viên kẹo thì sẽ quên ngay và lập tức vui vẻ trở lại. Người lớn thì không được như vậy, cứ nghĩ hoài về những chuyện không vui trong quá khứ, khiến tâm bị tán loạn. Cho nên, đừng nghĩ đến chuyện không vui. Chúng ta càng quên nhanh thì càng nhanh có lại được an lạc nội tâm. Hãy cố gắng thực hành phần này.
Trong cuộc sống chúng ta có hay nghĩ đi nghĩ lại những chuyện như vậy bao nhiêu lần? Ví dụ, khi người nào đó nói lời làm tổn thương mình, chúng ta có nghĩ đi nghĩ lại nhiều lần không? Nếu ta nhớ lại chuyện đó 1-2 lần thôi thì không sao, nhưng nghĩ tới 5-6 lần là quá nhiều, vì khiến cho tâm bị tán loạn. Ta phải nhận thức ngay rằng tâm đang bị tán loạn và phải nỗ lực kiểm soát tâm. Hãy cố gắng áp dụng thực hành các điểm luyện tâm này. Nếu ta có thực hành thì chắc chắn sẽ có tiến bộ. Còn nếu không thực hành sẽ không có chút tiến bộ nào cả.
Trong tuần này, hãy áp dụng 4 bài tập thực hành luyện tâm trong điểm thứ 5.
VI. LỜI NGUYỆN LUYỆN TÂM
6.1 Luôn tôi luyện theo ba tiêu chí (1, 2, 3):
Đừng làm trái lời hứa luyện tâm
6.2 Đừng xem luyện tâm là khác biệt
6.3 Đừng kỳ vọng nơi pháp luyện tâm
Ba điểm này không quá quan trọng, nhưng 6.4, 6.5 và 6.6 là 3 điểm quan trọng hơn và chúng ta cần phải học thuộc lòng.
6.4 Chuyển tâm nguyện, vẫn giữ tự nhiên
Ở đây khuyên rằng cốt lõi của việc thực hành Phật pháp là để chuyển hóa từ bên trong, chứ không phải chuyển hóa hành vi bên ngoài. Khi áp dụng thực hành Phật pháp, sự chuyển hóa phải bắt đầu từ bên trong và chỉ có diễn ra trong nội tâm. Đối với một người thực sự thực hành Phật pháp, nội tâm phải thay đổi, góc nhìn phải thay đổi nhưng cách cư xử, cử chỉ, vẻ bề ngoài phải giữ tự nhiên như những người khác, không nên thể hiện khác người. Đó là việc ta cần phải áp dụng thực hành.
Thầy đặt câu hỏi: Trong trường hợp có một người làm những việc khiến ta khó chịu, khi đó ta lập tức thực hành điều gì để đối trị với những cảm xúc tiêu cực này? Mỗi người trong chúng ta hãy tự tìm phương pháp phù hợp nhất để áp dụng thực hành trong tình huống như vậy.
Từ đầu khóa Lamrim tới giờ, chúng ta đã được học nhiều phương pháp luyện tâm, chuyển hóa tâm thức. Khi có tình huống xảy ra cho mình, ta hãy áp dụng thực hành. Hãy lần lượt áp dụng từng phương pháp một để tìm thấy phương pháp thực sự phù hợp nhất với mình. Chúng ta hãy tự làm chuột bạch thí nghiệm xem phương pháp nào hiệu quả nhất.
Đừng rập khuôn theo lời dạy của Thầy là hễ gặp vấn đề này thì thực hành thế này, hễ gặp vấn đề kia thì làm thế kia. Chúng ta hãy cố gắng tự suy nghĩ phân tích và đề ra phương pháp thực hành phù hợp có thể giúp mình vượt qua hoàn cảnh khó khăn. Hãy thử nghiệm từng phương pháp một rồi dần dần chúng ta sẽ trở thành người thầy của chính mình.
Chúng ta không cần phải lo lắng làm như vậy là đúng hay sai, cứ thử áp dụng những gì đã học được và xem kết quả như thế nào. Chỉ khi nào áp dụng và thấy được kết quả, ta mới đánh giá được phương pháp ấy có phù hợp hay không.
Một học trò nói với Thầy rằng có lần có vẻ như cô ấy đã gặp ma. Chính vì sợ ma nên cô ấy quyết tâm thực hành Phật pháp. Lúc đó cô ấy kể với Thầy rằng cô ấy thực hành như vầy: khi nghĩ rằng mình gặp ma, cô ấy nói với con ma là “tôi không có giúp được gì cho bạn, hãy đi tìm Thầy tôi. Chỉ có Thầy tôi mới giúp được bạn”. Chúng ta cũng có thể làm như vậy (Rinpoche cười).
Chúng ta đã học được nhiều phương pháp thực hành, kể cả các phương pháp thiền quán như thiền quán vô thường và cầu nguyện với hộ pháp… Hãy thử áp dụng tất cả các phương pháp thực hành đó. Phương pháp nào giúp ta giữ an lạc nội tâm trong hoàn cảnh khó khăn thì đó là phương pháp hữu hiệu. Thậm chí trong lúc thực hành, ta có một chút xíu an lạc nội tâm thì xem như đó là phương pháp thực hành thành công. Hãy thử hết tất cả các phương pháp đã học được để xem phương pháp nào là phù hợp nhất.
Khi gặp khó khăn, đừng hỏi ChatGPT hay AI là mình phải thực hành điều gì. Nếu ta đặt câu hỏi cho ChatGPT rằng “Có con muỗi đang đốt tôi thì tôi có nên giết nó không?” thì chắc chắn 70% ChatGPT trả lời là nên giết. Có một nghiên cứu rất thú vị về AI. Một cặp vợ chồng đã ly dị, sau đó hỏi nguyên nhân mới biết là do người vợ hỏi ChatGPT rằng “Có nên ly dị không?” thì ChatGPT trả lời là nên ly dị. Sau đó, họ mới làm một nghiên cứu và thấy rằng nếu hỏi ChatGPT thì 70% trong tình huống đó ChatGPT sẽ trả lời là nên ly dị.
AI không biết điều gì là đúng mà chỉ đưa ra câu trả lời khiến mình vui lòng. Bởi vì AI lưu lại các cuộc trò chuyện cũ, dữ liệu của mình, biết sở thích của mình như thế nào và đưa ra câu trả lời làm cho mình hài lòng, chứ không đưa ra được câu trả lời đúng.
Nếu ta hỏi ChatGPT có nên uống bia không thì sẽ nhận được câu trả lời là nên uống bia. Trong Lamrim, chúng ta đã từng học nhiều phương pháp thực hành và hãy cố gắng ghi nhớ những phương pháp thực hành này. Trong những lúc khó khăn, ta hãy cố gắng áp dụng xem phương pháp nào thực sự đem lại an lạc nội tâm cho mình. Đây là bài tập về nhà tuần này.
Thầy biết 90% học viên sẽ không làm bài tập về nhà. Vì học viên không làm bài tập, nên tuần sau Thầy và trò lại gặp nhau, Thầy lại hướng dẫn tiếp cho mình. Nhờ vậy, Thầy vẫn còn giữ được công việc giảng dạy. Nếu học viên thực hành quá tốt, quá chăm chỉ thì đã tự làm thầy của mình rồi, đâu còn cần Thầy nữa (Rinpoche cười).
Thầy biết rằng đa số chúng ta ngồi nghe giảng, sau đó cũng quên đi. Dù sao đi nữa, Thầy vẫn cảm thấy vui vẻ. Chúng ta có thực hành bài tập về nhà, Thầy sẽ vui. Nếu chúng ta không thực hành thì Thầy vẫn vui, vì Thầy cũng không mất gì cả (Rinpoche cười).
Ít nhất Thầy khuyên chúng ta hãy cố gắng áp dụng thử cho bản thân một vài phương pháp để chuyển hóa tâm thức. Sau khi áp dụng, ta mới biết phương pháp nào thực sự hữu hiệu cho mình trong hoàn cảnh khó khăn. Đừng lo làm đúng hay sai, mà cứ cố gắng áp dụng, kết quả sẽ cho chúng ta biết. Đây chính là bài tập thực hành trong tuần này.
6.5 Đừng nói đến các phần khiếm khuyết
Nghĩa là không chê bai, không chỉ trích những khuyết điểm của người khác. Ở đây cần hiểu rõ là trong tình huống ta có trách nhiệm phải nói lên những điều chưa đúng đắn để chỉnh sửa thì ta vẫn phải nói. Nhưng nếu ta không có trách nhiệm phải nói thì không được đem những điểm xấu của người khác ra để bàn tán với nhau.
6.6 Đừng nghĩ đến các việc của người
Đừng nghĩ đến những việc không liên quan đến mình. Đôi lúc ta can thiệp quá nhiều vào cuộc sống của người khác trong khi không có liên quan đến mình. Đừng làm như thế.
Thực tế, chúng ta hay bắt đầu với những câu chuyện vô nghĩa, không liên quan đến mình, nói những chuyện khiến người khác không vui. Khi người ta không vui thì sẽ lại nói xấu về mình, hai bên cứ nói qua nói lại rồi xích mích với nhau.
Đôi lúc chúng ta nghĩ quá nhiều về chuyện của người khác, khiến tâm bị tán loạn, phiền não. Cho nên, đừng can thiệp vào chuyện của người khác.
6.4, 6.5 và 6.6 là ba phần quan trọng trong luyện tâm, chúng ta cần phải học thuộc lòng.
